បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅទ្វីបអាហ្រ្វិកមិនបានជ្រួតជ្រាបទៅដល់កសិករក្រីក្រនោះទេ ដោយសារតែអវត្តមាននៃគោលនយោបាយគាំទ្រ និងគម្លាតយ៉ាងធំរវាងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ ដែលបណ្តាលឱ្យមានភាពក្រីក្រ និងការរិចរិលបរិស្ថានជាបន្តបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌគំនិត និងរោគវិនិច្ឆ័យ (Conceptual and diagnostic framework) ដោយផ្សារភ្ជាប់ដែនចំនួនបីដើម្បីវាយតម្លៃ និងកែលម្អសេវាកម្មកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Classical Agricultural Research ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មតាមបែបបុរាណ (C-domain) |
ផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះវិទ្យាសាស្ត្រ និងទ្រឹស្តីរឹងមាំសម្រាប់ការអប់រំ និងការស្រាវជ្រាវថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា។ | នៅឆ្ងាយពីតថភាព និងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់កសិករក្រីក្រ ហើយខ្វះការគាំទ្រ និងការតភ្ជាប់ជាមួយគោលនយោបាយ។ | មិនអាចលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករក្រីក្របាន ដោយសារតែព័ត៌មាន និងលទ្ធផលស្រាវជ្រាវមិនបានទៅដល់ដៃពួកគេ។ |
| Diagnostic Studies / TTMI Approach វិធីសាស្ត្ររោគវិនិច្ឆ័យ និងអភិក្រមគម្រោង TTMI (A & B-domains) |
រួមបញ្ចូលចំណេះដឹងប្រពៃណីរបស់កសិករជាមួយវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប និងផ្តោតលើការចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋាន។ | ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងនូវប្រព័ន្ធអប់រំ និងត្រូវការការគាំទ្រគោលនយោបាយយ៉ាងខ្លាំង ដែលតែងតែជួបការលំបាកក្នុងការអនុវត្ត។ | ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបង្កើតដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង ដូចជាការរចនារបាំងខ្យល់ការពារខ្សាច់ និងការកែលម្អរណ្តៅស្តុកគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (Matmuras) នៅក្នុងប្រទេសស៊ូដង់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីតម្លៃនៃផ្នែករឹង ឬផ្នែកទន់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងលើការផ្លាស់ប្តូរកម្មវិធីសិក្សា និងការវិនិយោគលើធនធានមនុស្ស។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើបទពិសោធន៍ក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក (ជាពិសេសប្រទេសស៊ូដង់ ហ្គាណា និងបេនីន)។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រ និងបរិស្ថានមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ ក៏បញ្ហាស្នូលទាក់ទងនឹងគម្លាតរវាងការស្រាវជ្រាវ អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងកសិករខ្នាតតូច គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងស្ថានភាពនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រសិក្សាបែបរោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnostic Approach) ដែលលើកឡើងក្នុងឯកសារនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរពីការស្រាវជ្រាវបែបប្រពៃណី ទៅជាការស្រាវជ្រាវដែលផ្តោតលើការចូលរួមពីកសិករ គួបផ្សំនឹងការគាំទ្រពីគោលនយោបាយ នឹងជួយលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងរឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agrometeorology (កសិឧតុនិយម) | ការសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងអាកាសធាតុនិងកសិកម្ម ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មាននិងសេវាកម្ម (ដូចជាការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ) ជួយកសិករសម្រេចចិត្តបានល្អប្រសើរក្នុងការដាំដុះ និងទប់ទល់នឹងគ្រោះធម្មជាតិ។ | ដូចជាការព្យាករណ៍អាកាសធាតុពិសេសសម្រាប់តែរុក្ខជាតិ ដើម្បីដឹងថាពេលណាគួរស្រោចទឹក ឬពេលណាគួរត្រៀមការពារពីគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
| Diagnostic studies (ការសិក្សាបែបរោគវិនិច្ឆ័យ) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចុះទៅសិក្សាផ្ទាល់ជាមួយកសិករ ដើម្បីស្វែងយល់ពីបញ្ហាជាក់ស្តែងពីកម្រិតមូលដ្ឋាន និងរកដំណោះស្រាយដែលសមស្របនឹងបរិបទសហគមន៍ ជាជាងការបង្កើតទ្រឹស្តីតែនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យពិនិត្យរោគសញ្ញាអ្នកជំងឺផ្ទាល់ដើម្បីផ្សំថ្នាំឱ្យត្រូវនឹងជំងឺ ជាជាងការស្មានទុកមុនដោយមិនបានជួបអ្នកជំងឺ។ |
| Low External Input Sustainable Agriculture / LEISA (កសិកម្មនិរន្តរភាពដោយប្រើធាតុចូលពីខាងក្រៅតិចតួច) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី ឬថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពីខាងក្រៅ ដោយងាកមកប្រើប្រាស់ធនធានក្នុងស្រុក និងចំណេះដឹងប្រពៃណីរបស់កសិករ ដើម្បីរក្សាទិន្នផលនិងការពារបរិស្ថាន។ | ដូចជាការចម្អិនម្ហូបដោយប្រើប្រាស់បន្លែបង្ការដែលមានស្រាប់នៅក្នុងសួនច្បារផ្ទះខ្លួនឯង ជាជាងការទិញគ្រឿងផ្សំថ្លៃៗពីផ្សារទំនើប។ |
| Local adaptive strategies (យុទ្ធសាស្ត្របន្សាំក្នុងស្រុក) | វិធីសាស្ត្រ ឬចំណេះដឹងប្រពៃណីដែលកសិករក្នុងតំបន់បានបង្កើត និងប្រើប្រាស់តាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ដើម្បីទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះធម្មជាតិ ឬស្ថានភាពលំបាកៗក្នុងមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាក្បួនតម្រាដូនតាដែលបង្រៀនពីរបៀបសង់ផ្ទះឱ្យមានជើងសសរខ្ពស់ផុតពីដី ដើម្បីការពារពេលមានទឹកជំនន់ធំម្តងៗ។ |
| Action support systems (ប្រព័ន្ធគាំទ្រសកម្មភាព) | ឧបករណ៍ ព័ត៌មាន ឬបច្ចេកវិទ្យា (ដូចជាប្រព័ន្ធព្រមានជាមុនពីគ្រោះមហន្តរាយ ឬការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ) ដែលជួយសម្រួលដល់ការអនុវត្តការងារជាក់ស្តែងរបស់កសិករ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រែប្រួលផ្សេងៗបានទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាកម្មវិធី Google Maps ដែលប្រាប់អ្នកពីកន្លែងមានស្ទះចរាចរណ៍ និងជួយអ្នករកផ្លូវវាងបានលឿនទាន់ចិត្ត។ |
| Shelterbelts (របាំងខ្យល់ការពារ ឬជួរដើមឈើទប់ខ្យល់) | ការរចនានិងដាំដើមឈើជាជួរៗនៅតាមព្រំប្រទល់ដីកសិកម្ម ដើម្បីទប់ស្កាត់កម្លាំងខ្យល់បក់ខ្លាំង ការពារការហូរច្រោះដី រក្សាសំណើម និងទប់ស្កាត់ការហោះចូលនៃខ្សាច់មកលើដំណាំ។ | ដូចជាការសង់របងផ្ទះដ៏រឹងមាំ និងក្រាស់ ដើម្បីការពារធូលី និងខ្យល់ព្យុះកុំឱ្យបក់បោកចូលមកបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងទីធ្លាផ្ទះ។ |
| Matmuras (រណ្តៅស្តុកគ្រាប់ធញ្ញជាតិក្រោមដី) | បច្ចេកទេសប្រពៃណីរបស់ប្រជាជននៅប្រទេសស៊ូដង់ ក្នុងការជីករណ្តៅក្រោមដីដើម្បីរក្សាទុកគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដែលត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជួយកែលម្អបន្ថែម ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតដោយសារសំណើមនិងសត្វល្អិត។ | ដូចជាការធ្វើទូទឹកកកធម្មជាតិនៅក្រោមដី ដើម្បីរក្សាទុកចំណីអាហារឱ្យនៅបានយូរដោយមិនបាច់ចំណាយប្រាក់ទិញអគ្គិសនី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
