បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបាត់បង់ទិន្នផលក្រោយពេលប្រមូលផល និងការថយចុះទម្ងន់នៃស្ពៃក្តោប (Head Lettuce) កំឡុងពេលដឹកជញ្ជូនពីតំបន់ខ្ពង់រាបមកកាន់ទីក្រុងបាងកក ដោយសារការវេចខ្ចប់មិនបានល្អ និងជំងឺរលួយចុងស្លឹក (Tipburn)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីតាំងផលិតដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រកាត់ស្លឹកក្រៅចេញ ការវេចខ្ចប់ និងការប្រើប្រាស់ធុងផ្ទុកផ្សេងៗគ្នាសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Trimmed, Individually Wrapped, Packed in HDPE/Cartons (Treatments 1, 2, 3) ការកាត់ស្លឹកក្រៅចេញ ខ្ចប់មួយៗ និងដាក់ក្នុងធុងជ័រ HDPE ឬកេសក្រដាស |
កាត់បន្ថយការបាត់បង់ទម្ងន់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ការពារការខូចខាតរូបរាង (Physical damage) និងងាយស្រួលក្នុងការទុកដាក់ត្រួតលើគ្នា។ ចំណេញទំហំផ្ទុកនិងថ្លៃដឹកជញ្ជូនដោយមិនបាច់ដឹកកាកសំណល់ស្លឹក។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាបន្ថែមសម្រាប់ការកាត់ស្លឹកនិងខ្ចប់នៅកន្លែងផលិត ព្រមទាំងមានការចំណាយបន្ថែមលើសម្ភារៈវេចខ្ចប់។ | អត្រាបាត់បង់ទម្ងន់មានកម្រិតទាបបំផុត គឺចន្លោះពី 0.36% ទៅ 0.81% ប៉ុណ្ណោះបន្ទាប់ពីដឹកជញ្ជូន។ |
| Untrimmed, Unwrapped, Packed in Bamboo Baskets (Treatment 4 / Traditional) មិនកាត់ស្លឹកក្រៅ មិនខ្ចប់ និងដាក់ក្នុងកន្ត្រកឫស្សី (វិធីសាស្ត្រប្រពៃណី) |
មិនសូវចំណាយពេលច្រើន និងមិនត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការរៀបចំនៅទីតាំងផលិត។ កសិករជឿថាស្លឹកក្រៅជួយធ្វើជាទ្រនាប់ការពារការប៉ះទង្គិច។ | ខាតទំហំនិងថ្លៃដឹកជញ្ជូនដោយសារត្រូវដឹកស្លឹកដែលមិនប្រើប្រាស់។ ស្លឹកឆាប់ស្វិត រងការខូចខាតរូបរាងច្រើន និងធ្វើឱ្យបន្លែបាត់បង់ជាតិទឹកយ៉ាងលឿនដោយសារខ្យល់បក់។ | អត្រាបាត់បង់ទម្ងន់ខ្ពស់ខ្លាំងរហូតដល់ចន្លោះពី 14.08% ទៅ 18.03% ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគបន្ថែមលើសម្ភារៈវេចខ្ចប់ និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការគ្រប់គ្រងកម្លាំងពលកម្មនៅមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ពីខេត្តឈៀងម៉ៃ មកទីក្រុងបាងកក) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ដោយប្រើប្រាស់ពូជ Lactuca sativa L. var. Great Lake។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានចំណាស់ក្តី ប៉ុន្តែបរិបទអាកាសធាតុ ស្ថានភាពផ្លូវ និងបញ្ហាភស្តុភារកម្ម (Logistics) មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងការដឹកជញ្ជូនបន្លែពីខេត្តមណ្ឌលគិរី ឬតំបន់ភ្នំផ្សេងៗមកកាន់រាជធានីភ្នំពេញ ដែលធ្វើឱ្យការរកឃើញនេះនៅតែមានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងក្រោយពេលប្រមូលផលនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់កសិកម្ម និងការកាត់បន្ថយការខាតបង់ស្បៀងអាហារនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដឹកជញ្ជូនបន្លែទាំងដុលក្នុងកន្ត្រកឫស្សី មកប្រើប្រាស់ការវេចខ្ចប់ត្រឹមត្រូវ និងការត្រួតពិនិត្យគុណភាពពីប្រភពដើម គឺជាជំហានដ៏ចាំបាច់ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណេញ និងកាត់បន្ថយការបោះចោលបន្លែនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tipburn (ជំងឺរលួយចុងស្លឹក) | ជាវិបត្តិសរីរវិទ្យានៅលើដំណាំស្ពៃក្តោប ដែលច្រើនបណ្តាលមកពីការលូតលាស់លឿនពេក អតុល្យភាពនៃការបែងចែកជាតិទឹក ឬកង្វះជាតិកាល់ស្យូម ធ្វើឱ្យចុងស្លឹកប្រែជាពណ៌ត្នោត និងរលួយ ដែលធ្វើឱ្យបន្លែបាត់បង់គុណភាពទីផ្សារទាំងស្រុង។ | ដូចជាមនុស្សដែលខ្វះជាតិកាល់ស្យូមធ្វើឱ្យក្រចកស្រួយបាក់ ស្ពៃក្តោបដែលលូតលាស់លឿនពេកហើយខ្វះជាតិចិញ្ចឹមទៅដល់ចុងស្លឹក ធ្វើឱ្យគែមស្លឹករបស់វាខ្លោចឬរលួយ។ |
| Wrapper leaves (ស្លឹកក្រៅការពារ) | ជាស្រទាប់ស្លឹកខាងក្រៅបង្អស់របស់ស្ពៃក្តោប ដែលមិនមែនជាផ្នែកសម្រាប់បរិភោគ។ កសិករតាមបែបប្រពៃណីជារឿយៗទុកវាដើម្បីការពារការប៉ះទង្គិច ប៉ុន្តែតាមការសិក្សារកឃើញថាវាស៊ីទំហំផ្ទុកច្រើន ធ្វើឱ្យខាតថ្លៃដឹកជញ្ជូន និងងាយឆ្លងមេរោគ។ | ប្រៀបដូចជាសំបកកេសក្រដាសរុំទំនិញ ដែលជួយការពាររបស់ខាងក្នុង ប៉ុន្តែបើទុកចោលមិនបកចេញពេលដឹកជញ្ជូន វាគ្រាន់តែបន្ថែមទម្ងន់ និងទំហំឥតប្រយោជន៍។ |
| Postharvest losses (ការបាត់បង់ក្រោយពេលប្រមូលផល) | ការថយចុះនូវបរិមាណ (ទម្ងន់) ឬគុណភាពរបស់កសិផលបន្ទាប់ពីបានប្រមូលផលរួច រហូតដល់ពេលទៅដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ ដែលបណ្តាលមកពីការវេចខ្ចប់មិនល្អ ការខូចខាតរូបរាង និងការបាត់បង់ជាតិទឹក។ | ដូចជាការទិញទឹកកកមួយដុំពីផ្សារយកមកផ្ទះ ហើយវារលាយអស់ពាក់កណ្តាលតាមផ្លូវដោយសារអាកាសធាតុក្តៅនិងការវេចខ្ចប់មិនជិតល្អ។ |
| ASEAN high density polyethylene (HDPE) containers (ធុងជ័រ HDPE ស្តង់ដារអាស៊ាន) | ជាប្រភេទធុងប្លាស្ទិករឹងមានគុណភាពខ្ពស់ ដែលមិនងាយរងឥទ្ធិពលពីសំណើម មានភាពធន់នឹងការប៉ះទង្គិច អាចដាក់ត្រួតលើគ្នាបាន (Stackable) និងមិនសង្កត់លើបន្លែខាងក្នុង។ | ដូចជាវ៉ាលីធ្វើដំណើរប្រភេទរឹង ដែលទោះបីជាគេគរវ៉ាលីផ្សេងទៀតពីលើ ក៏របស់របរខាងក្នុងមិនងាយរងការប៉ះទង្គិចនិងខូចខាតឡើយ។ |
| Transpiration (ការរំហួតជាតិទឹកពីរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញជាតិទឹកទៅក្នុងបរិយាកាស។ ក្នុងអំឡុងពេលដឹកជញ្ជូន បើមានខ្យល់បក់ខ្លាំង ឬសំណើមទាប ការរំហួតនេះនឹងធ្វើឱ្យបន្លែបាត់បង់ជាតិទឹក ស្រពោន និងថយទម្ងន់យ៉ាងលឿន។ | ដូចជាមនុស្សបែកញើសពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃ ឬខ្យល់ក្តៅបក់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយខ្វះជាតិទឹក និងស្រកទម្ងន់បណ្តោះអាសន្ន។ |
| Proof paper (ក្រដាសការពារសំណើម) | ជាប្រភេទក្រដាសដែលគេប្រើសម្រាប់រុំបន្លែនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់សំណើម ការពារការកកិត (Abrasion) និងរក្សាភាពស្រស់របស់បន្លែក្នុងអំឡុងពេលដឹកជញ្ជូនដោយដើរតួជាទ្រនាប់ផងដែរ។ | ដូចជាការស្លៀកអាវរងាដើម្បីការពារស្បែកកុំឱ្យស្ងួតបែកស្រកានៅរដូវរងា ក្រដាសនេះជួយរក្សាជាតិទឹកក្នុងស្ពៃក្តោបមិនឱ្យហួតចេញលឿនពេក។ |
| Lactuca sativa L. var. Great Lake (ពូជស្ពៃក្តោប Great Lake) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ និងពូជរបស់ស្ពៃក្តោប (Head lettuce) ដែលគេពេញនិយមដាំនៅតំបន់ខ្ពង់រាប មានរាងមូលក្តោបណែនល្អ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាកម្មវត្ថុក្នុងការសិក្សានេះ។ | ជាឈ្មោះផ្លូវការ ឬឈ្មោះអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ប្រភេទស្ពៃក្តោប ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោកប្រើដើម្បីសម្គាល់ពូជវាយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
