បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅចំនួនបីប្រភេទ (Atrazine, Ametryn និង Paraquat) ទៅលើចំនួនអតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ និងភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅក្នុងដីចម្ការអំពៅ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលចម្ការ និងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រមូលសំណាកដីតាមកាលកំណត់ដើម្បីវិភាគសំណល់ជាតិពុល និងបំបែកអតិសុខុមប្រាណ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Atrazine Herbicide Treatment ការព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Atrazine |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតបង្កជំងឺរលួយឫសអំពៅ Fusarium moniliforme នៅក្នុងកម្រិតកំហាប់ផ្សេងៗ។ | មានអាយុកាលពាក់កណ្តាល (Half-life) ក្នុងដីយូររហូតដល់ ៣៥ថ្ងៃ ដែលបន្សល់ទុកសំណល់ជាតិពុលខ្ពស់ និងរារាំងដល់ការលូតលាស់នៃផ្សិតមានប្រយោជន៍ក្នុងដីយ៉ាងខ្លាំង។ | អាយុកាលពាក់កណ្តាល ៣៥ ថ្ងៃ និងរកឃើញកម្រិតសំណល់អតិបរមា ១៧៧៤.០៨ ppb នៅក្នុងសំណាកដី។ |
| Ametryn Herbicide Treatment ការព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Ametryn |
មានប្រសិទ្ធភាពរារាំងផ្សិតបង្កជំងឺបានល្អ ហើយមានអាយុកាលពាក់កណ្តាល (Half-life) ខ្លីជាង Atrazine ដែលធ្វើឱ្យឆាប់បាត់ជាតិពុលពីក្នុងដី។ | នៅតែមានឥទ្ធិពលរារាំងយ៉ាងខ្លាំងទៅលើផ្សិតមានប្រយោជន៍ដែលជាភ្នាក់ងារប្រឆាំងនឹងជំងឺ (Antagonistic fungi) នៅក្នុងដី។ | អាយុកាលពាក់កណ្តាល ៦ ថ្ងៃ និងរកឃើញកម្រិតសំណល់អតិបរមា ១១២.៣ ppb នៅក្នុងសំណាកដី។ |
| Paraquat Herbicide Treatment ការព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Paraquat |
មានផលប៉ះពាល់ទាបបំផុតទៅលើការលូតលាស់របស់ផ្សិតមានប្រយោជន៍ (Antagonistic fungi) នៅក្នុងដី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងថ្នាំពីរប្រភេទទៀត។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបបំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតបង្កជំងឺ Fusarium moniliforme។ | ផ្តល់នូវឥទ្ធិពលរារាំងការលូតលាស់នៃសរសៃផ្សិត (Mycelial growth) ទាបជាងគេបំផុតចំពោះអតិសុខុមប្រាណទាំងពីរប្រភេទ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគគីមី និងអតិសុខុមប្រាណវិទ្យា ព្រមទាំងទីតាំងវាលស្រែសម្រាប់ការពិសោធន៍ជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឯសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧-១៩៨៨ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដី Kamphaengsaen (pH 7.78) និងអំពៅពូជ U-Thong 1។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាពខុសគ្នានៃកម្រិត pH ដី សំណើម និងសីតុណ្ហភាពនៅតាមតំបន់នីមួយៗនៃប្រទេសកម្ពុជា អាចធ្វើឱ្យអត្រានៃការរលាយបាត់ (Degradation) នៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅទាំងនេះមានភាពខុសប្លែកគ្នា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការយល់ដឹងអំពីផលប៉ះពាល់ និងសំណល់នៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅទាំងនេះ អាចជួយកសិករកម្ពុជាឱ្យកែសម្រួលពេលវេលា និងបរិមាណនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំ ដើម្បីការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដី និងរក្សាទិន្នផលដំណាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Antagonistic fungi (ផ្សិតប្រឆាំង) | ផ្សិតដែលមានសមត្ថភាពរារាំង ឬសម្លាប់អតិសុខុមប្រាណផ្សេងទៀត (ដូចជាផ្សិតបង្កជំងឺ) តាមរយៈការបញ្ចេញសារធាតុគីមី ឬការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមចំណីអាហារនៅក្នុងដី ដែលគេអាចយកមកប្រើជាភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តទប់ស្កាត់ជំងឺដំណាំបាន។ | ដូចជាប៉ូលិសដែលចាំចាប់ចោរ ឬអ្នកយាមល្បាតដែលការពារមិនឱ្យជនខិលខូច (មេរោគ) ចូលមកបំផ្លាញផ្ទះ (ដំណាំ) របស់យើងបាន។ |
| Gas Chromatograph (ម៉ាស៊ីនឧស្ម័នក្រូម៉ាតូក្រាហ្វ) | ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើសម្រាប់បំបែក និងវិភាគសមាសធាតុគីមីនីមួយៗនៅក្នុងល្បាយមួយដោយបំប្លែងវាជាឧស្ម័ន ដើម្បីរកមើលប្រភេទនិងវាស់បរិមាណនៃសំណល់ជាតិពុល (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) នៅក្នុងសំណាកដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរែងដែលបំបែកគ្រាប់ខ្សាច់ គ្រាប់ក្រួស និងដីចេញពីគ្នា ដើម្បីឱ្យយើងដឹងថាមានដុំថ្មប៉ុន្មានដុំ និងខ្សាច់ប៉ុន្មានក្រាមនៅក្នុងល្បាយនោះយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Half life (អាយុកាលពាក់កណ្តាល) | រយៈពេលដែលសារធាតុគីមីណាមួយ (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅនៅក្នងដី) ត្រូវការដើម្បីបំបែកខ្លួន ឬរលាយបាត់បង់បរិមាណពាក់កណ្តាលនៃបរិមាណដើមរបស់វា។ កាលណាអាយុកាលពាក់កណ្តាលកាន់តែយូរ ជាតិពុលកាន់តែនៅសេសសល់ក្នុងដីយូរ។ | បើអ្នកមានទឹកកក ១ គីឡូក្រាម ហើយវាប្រើពេល ៣ ម៉ោងដើម្បីរលាយសល់ត្រឹមពាក់កណ្តាល (កន្លះគីឡូ) នោះ ៣ ម៉ោងគឺជា "អាយុកាលពាក់កណ្តាល" របស់វា។ |
| Fusarium moniliforme (មេរោគផ្សិត Fusarium moniliforme) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយឫស និងរលួយគល់នៅក្នុងដំណាំអំពៅ (ព្រមទាំងដំណាំផ្សេងៗទៀតដូចជាពោត) ដែលធ្វើឱ្យដំណាំមិនអាចស្រូបយកទឹកនិងជីវជាតិបាន រួចក៏ស្វិតងាប់។ | ដូចជាសត្វកណ្តៀរដែលលួចស៊ីកកេរកសសរផ្ទះពីក្រោមដី ធ្វើឱ្យផ្ទះ (ដើមអំពៅ) បាក់រលំនិងខូចខាត។ |
| Colony forming unit / cfu (ឯកតាសហគមន៍អតិសុខុមប្រាណ) | រង្វាស់ដែលប្រើក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណរាប់ចំនួនកោសិកាបាក់តេរី ឬផ្សិតដែលមានជីវិត និងមានសមត្ថភាពបន្តពូជបង្កើតជាក្រុម (Colony) ដែលយើងអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ នៅលើចានបណ្តុះមេរោគ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជដែលដុះចេញជាកូនរុក្ខជាតិពិតប្រាកដនៅលើថ្នាលបណ្តុះ ជាជាងការរាប់គ្រាប់ពូជទាំងអស់ដែលបានព្រោះដោយមិនដឹងថាគ្រាប់ណាស្កកឬមិនស្កក។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | ការលូតលាស់នៃបណ្តាញសរសៃឆ្មារៗ (Hyphae) របស់ផ្សិត ដែលជាផ្នែកលូតលាស់ចម្បងរបស់វា ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ និងរាលដាលពាសពេញផ្ទៃដី ឬលើរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការចាក់ឫសរាលដាលយ៉ាងលឿនរបស់ដើមវល្លិ៍នៅលើដី ដើម្បីស្វែងរកទឹក និងជីជាតិ។ |
| Randomized Complete Block Design / RCB (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ហើយចាត់តាំងការប្រើប្រាស់ថ្នាំផ្សេងៗគ្នា (Treatments) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលដែលទទួលបានមិនមែនមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីនៅកន្លែងណាមួយឡើយ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាការប្រឡងប្រជែងយកចំណាត់ថ្នាក់មានភាពយុត្តិធម៌មិនលំអៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
