បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះប៉េងប៉ោះក្នុងរដូវវស្សាជួបប្រទះបញ្ហាទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងជំងឺរុក្ខជាតិ ដែលទាមទារឱ្យមានការអភិវឌ្ឍពូជថ្មីដែលធន់ទ្រាំ និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ការបរិភោគស្រស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការបង្កាត់ពូជ និងជ្រើសរើសពូជសុទ្ធដោយប្រើប្រាស់ពូជ Lycopersicon esculentum ចំនួន២ ជាមេបា និងធ្វើការសាកល្បងនៅតាមស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pure line selection (SK1 variety) ការជ្រើសរើសពូជសុទ្ធ (ពូជ SK1) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់នៅរដូវវស្សា ផ្លែមានទំហំនិងទម្ងន់ល្អ និងអាចប្រមូលផលបានលឿនជាងពូជធម្មតា១៥ថ្ងៃ។ ធន់នឹងការប្រេះផ្លែនៅពេលមានសំណើមខ្ពស់។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការបង្កាត់និងជ្រើសរើស (ឆ្លងកាត់ច្រើនជំនាន់) ហើយនៅតែអាចរងការវាយប្រហារដោយជំងឺស្រពោន និងរួញស្លឹកក្នុងកម្រិតមធ្យម។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រស់ជាមធ្យម ៣.០៨០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ (១៧% ខ្ពស់ជាងពូជស្តង់ដារ)។ |
| Standard local variety (Sida check) ពូជស្តង់ដារក្នុងស្រុក (ពូជ Sida) |
ជាពូជដែលកសិករស្គាល់ច្បាស់ ងាយស្រួលរកគ្រាប់ពូជ និងមានលក្ខណៈផ្លែត្រូវទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារប្រពៃណី។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបខ្លាំងនៅរដូវវស្សា ងាយប្រេះផ្លែ និងមានអត្រាឆ្លងជំងឺស្រពោន (wilt) ខ្ពស់នៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន។ | ផ្តល់ទិន្នផលជាមធ្យមត្រឹមតែ ២.៥៥៥ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានពេលវេលាច្រើន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្មសម្រាប់ការបង្កាត់និងជ្រើសរើសពូជឆ្លងកាត់ច្រើនជំនាន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវក្នុងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ (ខេត្តស៊ីសាកេត និងនគរភ្នំ)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ទាំងនេះមានអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងរដូវវស្សា (ដូចជាភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងជំងឺរុក្ខជាតិ) ស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងខេត្តភាគពាយ័ព្យរបស់កម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតប៉េងប៉ោះក្នុងរដូវវស្សានៅកម្ពុជា។
ការអភិវឌ្ឍ និងលើកកម្ពស់ពូជប៉េងប៉ោះដែលធន់នឹងរដូវវស្សា នឹងជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលបន្លែ និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករក្នុងស្រុកនៅរដូវដែលបន្លែមានតម្លៃខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pure line selection (ការជ្រើសរើសខ្សែស្រឡាយពូជសុទ្ធ) | គឺជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលគេជ្រើសរើសរុក្ខជាតិមានលក្ខណៈល្អបំផុតពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ យកមកដាំដដែលៗរហូតទាល់តែបានពូជមួយដែលមានលក្ខណៈហ្សែនដូចគ្នាទាំងស្រុង (Homozygous) ហើយរក្សាលក្ខណៈដើមបានល្អមិនប្រែប្រួលនៅពេលយកទៅដាំបន្ត។ | ដូចជាការបន្សុទ្ធមាសអញ្ចឹងដែរ គឺយើងចម្រាញ់យកកាកសំណល់ផ្សេងៗចេញបន្តិចម្តងៗរាល់ដងដែលរំលាយ រហូតទាល់តែទទួលបានមាសសុទ្ធ១០០% ដែលមានគុណភាពថេរ។ |
| Hybrid (ពូជកូនកាត់ / ពូជបង្កាត់) | ជារុក្ខជាតិជំនាន់ទី១ (F1) ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់រវាងពូជមេ និងពូជបាដែលមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ដើម្បីទទួលបានកូនដែលមានកម្លាំងលូតលាស់ខ្លាំង ធន់នឹងជំងឺ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមេបារបស់វា។ | ដូចជាការយកកូនកាត់រវាងសេះ និងលា ដែលបង្កើតបានជាសត្វឡា ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង និងធន់នឹងការនឿយហត់ជាងសត្វទាំងពីរប្រភេទនេះ។ |
| Regional yield trial (ការសាកល្បងប្រៀបធៀបទិន្នផលតាមតំបន់) | ជាដំណាក់កាលសាកល្បងពូជដំណាំថ្មីៗ ដោយយកវាទៅដាំនៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើពូជនោះអាចលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលបានល្អកម្រិតណានៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីដែលខុសៗគ្នា មុននឹងសម្រេចបញ្ចេញជាផ្លូវការឲ្យកសិករប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការយកឡានម៉ូដែលថ្មីទៅបើកបរសាកល្បងលើផ្លូវលំ ផ្លូវភ្នំ និងផ្លូវកៅស៊ូ ដើម្បីធានាថាវាពិតជាអាចដំណើរការបានល្អគ្រប់ស្ថានភាពផ្លូវ។ |
| Randomized Complete Block design / RCB (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបប្លុកពេញលេញចៃដន្យ) | គឺជាបច្ចេកទេសរៀបចំប្លង់ដាំដុះក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (Block) ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗគេដាំពូជសាកល្បងទាំងអស់ដោយចៃដន្យ។ វិធីនេះជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់គុណភាពដី ទៅលើលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍។ | ដូចជាការចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឲ្យអង្គុយលាយឡំគ្នានៅគ្រប់ជួរក្នុងថ្នាក់រៀន ដើម្បីប្រាកដថាលទ្ធផលប្រឡងរបស់ពួកគេមិនមែនបានមកពីការអង្គុយជួរមុខ ឬជួរក្រោយនោះទេ។ |
| Check variety (ពូជត្រួតពិនិត្យ / ពូជស្តង់ដារ) | គឺជាពូជដំណាំដែលកសិករកំពុងដាំដុះទូទៅ និងស្គាល់ច្បាស់ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវយកមកដាំទន្ទឹមគ្នាជាមួយពូជថ្មីនៅក្នុងការពិសោធន៍ ដើម្បីធ្វើជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀបទិន្នផល ភាពធន់នឹងជំងឺ និងគុណភាព។ | ដូចជាការយកសិស្សចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ប្រចាំថ្នាក់ មកធ្វើជាស្តង់ដារដើម្បីវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពរបស់សិស្សថ្មីដែលទើបតែផ្លាស់មកចូលរៀនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Wilt disease (ជំងឺស្រពោន) | គឺជាជំងឺរុក្ខជាតិដែលបណ្តាលមកពីមេរោគ (បាក់តេរី ឬផ្សិត) វាយប្រហារប្រព័ន្ធដឹកនាំទឹករបស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឲ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទឹក និងជីវជាតិបាន ដែលបណ្តាលឲ្យស្លឹកនិងដើមស្រពោន និងងាប់នៅទីបំផុត ជាពិសេសកើតឡើងច្រើនក្នុងរដូវវស្សាដែលមានសំណើមខ្ពស់។ | ដូចជាទុយោទឹកដែលស្ទះ ឬធ្លាយ ធ្វើឲ្យទឹកមិនអាចហូរទៅដល់ចុងទុយោបាន បណ្តាលឲ្យដើមឈើខ្វះទឹកនិងងាប់ ទោះបីជាមានទឹកនៅគល់ក៏ដោយ។ |
| Leaf curl disease (ជំងឺរួញស្លឹក) | គឺជាជំងឺបង្កដោយវីរុស ដែលធ្វើឲ្យស្លឹករុក្ខជាតិមានសភាពរួញ ក្រា លឿង និងមិនអាចធ្វើរស្មីសំយោគបានពេញលេញ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យការលូតលាស់ថយចុះ និងផ្លែមិនសូវធំឬមិនផ្លែតែម្តង។ វាច្រើនចម្លងដោយសត្វល្អិតដូចជា រុយស។ | ដូចជាមនុស្សដែលឈឺផ្ដាសាយធ្ងន់ ធ្វើឲ្យរាងកាយទន់ខ្សោយ ញ៉ាំអាហារមិនបាន និងគ្មានកម្លាំងធ្វើការងារ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
