បញ្ហា (The Problem)៖ នៅតំបន់វាលទំនាប Maeklong កសិករជួបប្រទះបញ្ហាទិន្នផលទាបនៅពេលដាំពោតផ្អែម ឬសណ្តែកសៀងជាដំណាំទោលនៅរដូវវស្សា ដោយសារកង្វះវិធីសាស្ត្រដាំដុះត្រឹមត្រូវ។ ការសិក្សានេះចង់រកឱ្យឃើញថាការដាំដំណាំចម្រុះអាចជួយបង្កើនផលិតកម្ម និងប្រាក់ចំណូលបន្ថែមបានឬយ៉ាងណា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាបែប Randomized Complete Block ដែលមាន ៤ ជម្រើស ដើម្បិប្រៀបធៀបទិន្នផលការដាំដំណាំចម្រុះ និងដំណាំទោល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 75% Soybean + 25% Corn Intercropping ការដាំដំណាំចម្រុះសណ្តែកសៀង ៧៥% និងពោត ២៥% |
ផ្តល់តម្លៃអនុបាតសមមូលដី (LER) ខ្ពស់បំផុត ដែលបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។ ទិន្នផលសណ្តែកសៀងនៅក្នុងការដាំចម្រុះនេះធ្លាក់ចុះតិចតួចបំផុតធៀបនឹងការដាំទោល។ | ទិន្នផលពោតមានកម្រិតទាបដោយសារភាគរយនៃការដាំដុះ (ចំនួនដើម) មានតិចតួច។ | អនុបាតសមមូលដី (LER) ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១,៤៧។ |
| 50% Soybean + 50% Corn Intercropping ការដាំដំណាំចម្រុះសណ្តែកសៀង ៥០% និងពោត ៥០% |
ផ្តល់ទិន្នផលទាំងពោត និងសណ្តែកសៀងក្នុងកម្រិតមធ្យម ដែលសមស្របសម្រាប់កសិករដែលចង់បានផលិតផលទាំងពីរប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដោយមាន LER ធំជាង ១។ | រងឥទ្ធិពលនៃការប្រកួតប្រជែងខ្លាំងពីដំណាំពោត ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលសណ្តែកសៀងក្នុងមួយដើមនិងចំនួនផ្លែធ្លាក់ចុះ។ | អនុបាតសមមូលដី (LER) ស្មើនឹង ១,២៣ (ផ្អែកលើទម្ងន់ដែលអាចលក់បាន)។ |
| 25% Soybean + 75% Corn Intercropping ការដាំដំណាំចម្រុះសណ្តែកសៀង ២៥% និងពោត ៧៥% |
ទទួលបានទិន្នផលពោតខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមជម្រើសនៃការដាំដំណាំចម្រុះ។ | ការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមពន្លឺនិងជីវជាតិពីពោតមានកម្រិតខ្លាំងបំផុត ធ្វើឱ្យទិន្នផលសណ្តែកសៀងធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីរួម (LER) សឹងតែគ្មានចំណេញ។ | អនុបាតសមមូលដី (LER) ទាបជាងគេត្រឹមតែ ១,០៤ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Monoculture (100% Soybean or 100% Corn) ការដាំដំណាំទោល (សណ្តែកសៀង ១០០% ឬពោត ១០០%) |
ទទួលបានទិន្នផលសរុបនៃប្រភេទដំណាំនីមួយៗខ្ពស់បំផុត ដោយគ្មានការប្រកួតប្រជែងពីពូជដំណាំផ្សេង។ | ត្រូវការទំហំផ្ទៃដីធំជាងដើម្បីទទួលបានបរិមាណទិន្នផលសរុបនៃដំណាំទាំងពីរប្រភេទ ស្មើនឹងបរិមាណដែលទទួលបានពីការដាំចម្រុះ។ | អនុបាតសមមូលដី (LER) ជាគោលស្មើនឹង ១,០០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្ហាញពីតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្មជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍លើទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ Kampangsaen ភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សា ឆ្នាំ១៩៨៣ ដោយប្រើប្រាស់ពូជដំណាំជាក់លាក់។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងប្រភេទដី និងអាកាសធាតុនៅទីនោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ ព្រោះតំបន់កសិកម្មនៅកម្ពុជាអាចមានលក្ខខណ្ឌដី និងរបាយទឹកភ្លៀងខុសគ្នា ដែលទាមទារការសាកល្បងមុននឹងអនុវត្តជាទ្រង់ទ្រាយធំ។
ការសិក្សានេះពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានសម្រាប់កសិករនៅកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដី។
ជារួម ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះដោយប្រើសមាមាត្រសណ្តែកសៀងច្រើនជាងពោត (៧៥% ៖ ២៥%) អាចជួយកសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជាឱ្យទទួលបានផលចំណេញអតិបរមាពីផ្ទៃដីដែលពួកគេមាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | គឺជាការដាំដុះដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីការបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមកនៃដំណាំ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ពន្លឺ ទឹក និងជីវជាតិដីឱ្យអស់លទ្ធភាព។ | ដូចជាការជួលផ្ទះមួយដែលមានមនុស្សពីរនាក់ចែកគ្នានៅបន្ទប់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីជួយចេញថ្លៃឈ្នួលរួមគ្នាឱ្យកាន់តែចំណេញ។ |
| Monoculture (ការដាំដំណាំទោល) | គឺជាការដាំដុះដំណាំតែមួយប្រភេទគត់នៅលើផ្ទៃដីធំមួយ ដែលងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងការដាំដុះ និងការប្រមូលផល ប៉ុន្តែទាមទារផ្ទៃដីធំជាងដើម្បីទទួលបានទិន្នផលសរុបខ្ពស់។ | ដូចជាភោជនីយដ្ឋានដែលលក់តែម្ហូបមួយមុខគត់ ដែលងាយស្រួលធ្វើ តែមិនអាចទាញយកអតិថិជនច្រើនប្រភេទបាន។ |
| Land equivalent ratio (អនុបាតសមមូលដី) | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការដាំចម្រុះ ដោយប្រៀបធៀបទិន្នផលដែលទទួលបានទៅនឹងទំហំផ្ទៃដីដែលត្រូវការ ប្រសិនបើដាំដំណាំទាំងនោះជាដំណាំទោល។ បើតម្លៃ LER ធំជាង ១ មានន័យថាការដាំចម្រុះមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាង។ | ដូចជាការទិញទំនិញកញ្ចប់ប្រូម៉ូសិន ដែលអ្នកចំណាយលុយ (ផ្ទៃដី) តិចជាងមុន ប៉ុន្តែទទួលបានទំនិញ (ទិន្នផល) ច្រើនជាងការទិញរាយមួយៗ។ |
| Yield components (សមាសធាតុទិន្នផល) | គឺជាកត្តាលម្អិតនានាដែលរួមបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ ឧទាហរណ៍សម្រាប់សណ្តែកសៀងរួមមាន ចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ និងទំហំគ្រាប់។ | ដូចជាសមាសភាពនៃពិន្ទុសរុបរបស់សិស្សម្នាក់ ដែលបានមកពីការបូកបញ្ចូលគ្នានូវពិន្ទុវត្តមាន ពិន្ទុកិច្ចការផ្ទះ និងពិន្ទុប្រឡង។ |
| Randomized Complete Block (ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | គឺជាបច្ចេកទេសរៀបចំការពិសោធន៍ស្ថិតិ ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាឡូត៍តូចៗ (ប្លុក) ហើយដាក់ជម្រើសពិសោធន៍ចូលក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដោយសារគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលក្រុមចម្រុះគ្នា ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងពិតជាមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| LSD / Least Significant Difference (ភាពខុសគ្នាយ៉ាងតិចបំផុតដែលមានអត្ថន័យ) | ជាតម្លៃស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់បញ្ជាក់ថា តើគម្លាតលទ្ធផលរវាងការសាកល្បងពីរ (ឧ. ទិន្នផល) ពិតជាកើតចេញពីបច្ចេកទេសដាំដុះខុសគ្នា ឬគ្រាន់តែជាភាពខុសគ្នាចៃដន្យប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់មនុស្សពីរនាក់ បើខុសគ្នាត្រឹម ១មីលីម៉ែត្រ គឺចាត់ទុកថាប៉ុនគ្នា តែបើខុសគ្នា ៥សង់ទីម៉ែត្រឡើងទៅ ទើបចាត់ទុកថាពិតជាខ្ពស់ទាបជាងគ្នាមែន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
