បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុត ដើម្បីដាក់ពង្រាយម៉ាស៊ីនគំរូសម្រាប់ចម្រាញ់សរសៃ ទឹក និងកាកសំណល់ពីដំណាំកាប៊ុយយ៉ាយក្ស (Furcraea foetida) នៅក្នុងប្រទេសកូឡុំប៊ី ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍជនបទ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ក្របខណ្ឌធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ ដោយរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃពីអ្នកជំនាញ និងភាគីពាក់ព័ន្ធនៅមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Analytical Hierarchy Process (AHP) ដំណើរការឋានានុក្រមវិភាគ ឬការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (MCDA) |
មានតម្លាភាព និងកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង ដោយធ្វើការវាយតម្លៃរួមបញ្ចូលគ្នានូវកត្តាពហុវិមាត្រដូចជា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ មូលធនសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ វាជំរុញឱ្យមានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធមូលដ្ឋាន។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យ ធ្វើសិក្ខាសាលា និងសម្ភាសន៍អ្នកជំនាញដើម្បីបង្កើតម៉ាទ្រីសប្រៀបធៀប។ កត្តាខាងក្រៅ (ឧ. បញ្ហាសន្តិសុខ) អាចធ្វើឱ្យខកខានការវាយតម្លៃតំបន់ខ្លះ។ | បានរកឃើញថាតំបន់ La Guajira គឺជាទីតាំងល្អបំផុត (ពិន្ទុសរុប ០.៣៩៨) សម្រាប់ការដាក់ពង្រាយម៉ាស៊ីនគំរូ។ |
| Traditional/Single-Criterion Decision Making ការសម្រេចចិត្តតាមបែបប្រពៃណី ឬផ្អែកលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យតែមួយ (ឧ. ទិន្នន័យផលិតកម្ម) |
អាចធ្វើការសម្រេចចិត្តបានលឿន ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យផលិតកម្មតែមួយមុខ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលមានស្រាប់។ | ខ្វះតម្លាភាព មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្រូវការពិតប្រាកដ និងសក្តានុពលសង្គម ព្រមទាំងងាយរងឥទ្ធិពលពីខ្សែរយៈនយោបាយ។ | ប្រសិនបើប្រើតែទិន្នន័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតែមួយមុខ នោះតំបន់ Antioquia នឹងត្រូវបានជ្រើសរើស (ជំនួសឱ្យ La Guajira ដែលមានសក្តានុពលសរុបល្អជាង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូ AHP នេះទាមទារនូវការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីអ្នកជំនាញ ការរៀបចំទិន្នន័យជាប្រព័ន្ធ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រមូលដ្ឋានសម្រាប់គណនា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសកូឡុំប៊ី ដោយផ្តោតលើតំបន់ផលិតដំណាំ Furcraea foetida ធំៗចំនួន ៤ ប៉ុន្តែបានរំលងតំបន់ Cauca ដោយសារបញ្ហាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការខកខានមិនបានប្រមូលទិន្នន័យពីតំបន់ណាមួយដោយសារកត្តាខាងក្រៅ (ឧ. ផ្លូវពិបាក ទឹកជំនន់ ឬបញ្ហាសន្តិសុខ) អាចធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសទីតាំងអភិវឌ្ឍន៍មានភាពលម្អៀង និងមិនគ្របដណ្តប់។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការធានាថាតំបន់សក្តានុពលទាំងអស់ទទួលបានការវាយតម្លៃដោយស្មើភាព។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ AHP នេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយតម្លាភាពសម្រាប់ការបែងចែកធនធានរដ្ឋ និងគម្រោងកសិកម្ម។
ការអនុវត្ត AHP ជាផ្លូវការនៅក្នុងការធ្វើផែនការអភិវឌ្ឍន៍ នឹងជួយកម្ពុជាធានាថាការវិនិយោគលើវិស័យកសិកម្មចំគោលដៅ ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត និងលើកកម្ពស់តម្លាភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Analytical Hierarchy Process / AHP (ដំណើរការឋានានុក្រមវិភាគ) | ជាវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាមួយសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ ដោយវាបំបែកបញ្ហាស្មុគស្មាញទៅជាទម្រង់ឋានានុក្រម (មានគោលបំណង លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ និងជម្រើស) រួចប្រៀបធៀបទម្ងន់នៃកត្តានីមួយៗជាគូៗ ដើម្បីរកជម្រើសដែលល្អនិងត្រឹមត្រូវបំផុត។ | ដូចជាការបំបែកបញ្ហាទិញផ្ទះមួយជាផ្នែកតូចៗ (តម្លៃ ទីតាំង សុវត្ថិភាព) រួចផ្តល់ពិន្ទុឱ្យផ្នែកនីមួយៗទល់នឹងគ្នាម្តងមួយគូៗ ដើម្បីសម្រេចចិត្តថាយកផ្ទះណា។ |
| Multicriteria Decision-Making / MCDM (ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ) | ជាដំណើរការនៃការវាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសជម្រើសមួយក្នុងចំណោមជម្រើសជាច្រើន ដោយផ្អែកលើកត្តា ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ដូចជាសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាន) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់កត្តាតែមួយមុខ (ដូចជាប្រាក់ចំណេញ)។ | ដូចជាការជ្រើសរើសសាកលវិទ្យាល័យ ដោយមិនត្រឹមតែមើលលើតម្លៃសិក្សាប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងមើលលើគុណភាពអប់រំ ចម្ងាយផ្លូវ និងឱកាសការងារ។ |
| Paired comparison matrix (ម៉ាទ្រីសប្រៀបធៀបជាគូ) | ជាតារាងគណិតវិទ្យាដែលប្រើក្នុង AHP សម្រាប់ប្រៀបធៀបធាតុពីរទល់នឹងពីរ (ឧទាហរណ៍ កត្តាសេដ្ឋកិច្ច ទល់នឹង កត្តាសង្គម) ដើម្បីកំណត់ថាតើកត្តាមួយណាមានសារៈសំខាន់ជាងកត្តាមួយទៀត និងសំខាន់ជាងកម្រិតណា ដោយប្រើខ្នាតពិន្ទុពី ១ ដល់ ៩។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាវិលជុំ ដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតទល់នឹងក្រុមផ្សេងទៀតម្តងមួយៗ ដើម្បីរកអ្នកខ្លាំងជាងគេបំផុតប្រចាំព្រឹត្តិការណ៍។ |
| Consistency Ratio / CR (អនុបាតនៃភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា) | ជាសូចនាករគណិតវិទ្យាសម្រាប់វាស់ស្ទង់ថាតើការផ្តល់ពិន្ទុវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញមានភាពសមហេតុផលនិងមិនផ្ទុយគ្នាដែរឬទេ។ តាមគោលការណ៍ AHP តម្លៃ CR ត្រូវតែមានកម្រិតតូចជាង ០.១០ (១០%) ទើបអាចយកជាការបាន។ | ដូចជាការផ្ទៀងផ្ទាត់សក្ខីកម្មក្នុងតុលាការ ប្រសិនបើសាក្សីឆ្លើយថាក លឿនជាង ខ ហើយ ខ លឿនជាង គ នោះ ក ត្រូវតែលឿនជាង គ។ បើឆ្លើយផ្ទុយពីនេះ គឺគ្មានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាទេ។ |
| Furcraea foetida / Giant cabuya (ដំណាំកាប៊ុយយ៉ាយក្ស) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលមានរូបរាងស្រដៀងនឹងប្រទាលកន្ទុយក្រពើ ឬម្នាស់ ដែលគេដាំដុះនៅអាមេរិកឡាទីន ដើម្បីទាញយកសរសៃសម្រាប់ត្បាញ ខណៈកាកសំណល់របស់វាអាចកែច្នៃជាជីកំប៉ុស ជីវប្លាស្ទិក ឬថាមពលជីវសាស្រ្ត។ | ដូចជាដើមចេក ឬប្រទាលខ្នាតធំ ដែលគេមិនត្រឹមតែយកស្លឹកនិងធាងមកប្រើការទេ តែអាចកែច្នៃកាកសំណល់ទៅជារបស់មានប្រយោជន៍ផ្សេងទៀតមិនឲ្យចោលអសារបង់។ |
| Social Capital (មូលធនសង្គម) | សំដៅលើបណ្តាញទំនាក់ទំនង កម្រិតនៃការជឿទុកចិត្ត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងបុគ្គល ឬស្ថាប័ននៅក្នុងសង្គម (ឧ. សមាគមកសិករ ទំនាក់ទំនងជាមួយរដ្ឋ និងសាកលវិទ្យាល័យ) ដែលជាកម្លាំងចលករជួយសម្រួលដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាកម្លាំងសាមគ្គីនៅក្នុងភូមិមួយ ដែលអ្នកភូមិទុកចិត្តគ្នា ចេះជួយគ្នាធ្វើការងារធំៗបានសម្រេច ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកតែលើលុយកាក់តែមួយមុខ។ |
| Positive externalities (ផលធៀបក្រៅជាវិជ្ជមាន) | ជាផលប្រយោជន៍បន្ទាប់បន្សំដែលកើតចេញពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាណាមួយ ដែលផ្តល់ផលល្អដល់សង្គម ឬបរិស្ថានជុំវិញ ដោយមិនបានគិតបញ្ជូលជាតម្លៃហិរញ្ញវត្ថុដោយផ្ទាល់ (ឧ. ការកាត់បន្ថយការបំពុលទឹកដោយសារម៉ាស៊ីនថ្មី)។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងយើងដាំផ្កាពេញមុខផ្ទះ គាត់ជាអ្នកចំណាយលុយនិងកម្លាំង ប៉ុន្តែយើងក៏បានស្រូបខ្យល់បរិសុទ្ធ និងឃើញទេសភាពស្អាតដោយមិនបាច់អស់លុយ។ |
| Transitivity assumption (សម្មតិកម្មអន្តរកាល) | ជាគោលការណ៍តក្កវិជ្ជាមូលដ្ឋានក្នុងគណិតវិទ្យា ដែលបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើជម្រើស A ល្អជាង B ហើយ B ល្អជាង C នោះ A ត្រូវតែល្អជាង C។ នេះជាអ័ក្សសំខាន់ក្នុងការត្រួតពិនិត្យភាពត្រឹមត្រូវនៃការផ្តល់ពិន្ទុក្នុងប្រព័ន្ធ AHP។ | ដូចជាវិញ្ញាសាគណិតវិទ្យាថ្នាក់បឋម បើ ៥ ធំជាង ៣ ហើយ ៣ ធំជាង ១ នោះ ៥ ដាច់ខាតត្រូវតែធំជាង ១ ជានិច្ច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
