បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃនិរន្តរភាពនៅក្នុងខ្សែច្រវាក់តម្លៃស្ករសរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះនៃការប្រកួតប្រជែង ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចក្រោយការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌរួមបញ្ចូលគ្នានៃទ្រឹស្តីបន្ទាត់គោលបី (Triple Bottom Line) និងទ្រឹស្តីខ្សែច្រវាក់តម្លៃ (Value Chain Theory) ដើម្បីប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យពីភាគីពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Economic Sustainability Assessment ការវាយតម្លៃនិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ច |
ជួយកំណត់បញ្ហាប្រឈមផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងវិសមភាពនៃការបែងចែកប្រាក់ចំណេញរវាងតួអង្គក្នុងខ្សែច្រវាក់។ | ភាគីដែលទទួលបានផលប្រយោជន៍តិច (ដូចជាកសិករ) អាចវាយតម្លៃទាបដោយសារអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ធ្វើឱ្យពិន្ទុអាចមានភាពលម្អៀង។ | ដំណាក់កាលធាតុចូល (កសិករ) ទទួលបានពិន្ទុទាបបំផុតត្រឹម ៣.២៧-៣.៧៦ ខណៈដំណាក់កាលបញ្ចេញទិន្នផលមានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ ៣.៩៧។ |
| Social Sustainability Assessment ការវាយតម្លៃនិរន្តរភាពសង្គម |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសុខុមាលភាពកសិករ សិទ្ធិការងារ លក្ខខណ្ឌសុវត្ថិភាព និងការគាំទ្រពីសហគមន៍។ | ការវាយតម្លៃអាចមានភាពប្រែប្រួលខ្ពស់ អាស្រ័យលើការយល់ដឹងពីទំនួលខុសត្រូវសង្គមរបស់ស្ថាប័ន ឬបុគ្គលនីមួយៗ។ | ទទួលបានការវាយតម្លៃវិជ្ជមានខ្ពស់ពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ជាមួយនឹងពិន្ទុមធ្យមរួម ៣.៨៣។ |
| Environmental Sustainability Assessment ការវាយតម្លៃនិរន្តរភាពបរិស្ថាន |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណផលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងរំលេចពីការអនុវត្តកសិកម្មបៃតង។ | អ្នកចែកចាយដែលនៅឆ្ងាយពីចង្វាក់ផលិតកម្មផ្ទាល់ អាចវាយតម្លៃលើសពីការពិតដោយសារខ្វះព័ត៌មានជាក់លាក់ពីកសិដ្ឋាន។ | អ្នកចែកចាយនិងផ្គត់ផ្គង់វាយតម្លៃខ្ពស់បំផុត (៣.៩០-៤.១៣) ប៉ុន្តែរោងចក្រដែលដឹងច្បាស់ពីចង្វាក់ផលិតកម្មវាយតម្លៃត្រឹមតែ ៣.៧៧។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារធនធានផ្នែករឹង (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការប្រមូលទិន្នន័យស្ទង់មតិផ្ទាល់ និងការវិភាគស្ថិតិដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Nghe An ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្អែកលើការស្ទង់មតិយល់ឃើញរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធចំនួន ១០ ក្រុម។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលម្អៀង (Bias) ដោយសារតែការវាយតម្លៃពឹងផ្អែកលើទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងទិន្នន័យរង្វាស់ជាក់ស្តែង (ឧទាហរណ៍៖ ការវាស់វែងកម្រិតឧស្ម័នកាបូនិក ឬគុណភាពដីផ្ទាល់)។ បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះទាមទារឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យស្ទង់មតិជាមួយនឹងទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រជាក់ស្តែង ដើម្បីចៀសវាងការសន្និដ្ឋានខុស។
ក្របខ័ណ្ឌរួមបញ្ចូលគ្នានៃខ្សែច្រវាក់តម្លៃ និង TBL នេះ គឺមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់ក្នុងការយកមកវាយតម្លៃវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃនេះ នឹងជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយកម្ពុជាក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធកសិ-ពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លាភាព កាត់បន្ថយគម្លាតសេដ្ឋកិច្ចរវាងឈ្មួញនិងកសិករ និងលើកកម្ពស់ស្តង់ដារបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value Chain (ខ្សែច្រវាក់តម្លៃ) | វាជាដំណើរការតាំងពីដើមដល់ចប់នៃការបង្កើតផលិតផលមួយ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងការស្វែងរកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការចែកចាយ និងការលក់ដល់អតិថិជន ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបដែលតម្លៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគ្រប់ដំណាក់កាល។ | ដូចជាដំណើរការនៃការធ្វើនំប៉័ងមួយដើម ដែលរាប់ចាប់តាំងពីការដាំស្រូវសាលី កិនម្សៅ ដុតនំ រហូតដល់យកទៅលក់នៅហាងទំនិញ។ |
| Triple Bottom Line / TBL (បន្ទាត់គោលបី) | ជាក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃភាពជោគជ័យនិងនិរន្តរភាពរបស់ស្ថាប័នមួយ ដោយផ្តោតលើសសរស្តម្ភចំនួន៣គឺ៖ ប្រាក់ចំណេញ (សេដ្ឋកិច្ច) មនុស្ស (សង្គម) និងភពផែនដី (បរិស្ថាន) ជំនួសឱ្យការគិតតែពីប្រាក់ចំណេញតែមួយមុខ។ | គឺការវាយតម្លៃថាក្រុមហ៊ុនមួយល្អឬអត់ ដោយមិនមើលតែលើប្រាក់ចំណេញនោះទេ តែត្រូវមើលថាតើក្រុមហ៊ុននោះជួយសង្គម និងថែរក្សាបរិស្ថានកម្រិតណា។ |
| Smallholder farmers (កសិករខ្នាតតូច) | ជាក្រុមគ្រួសារកសិករដែលធ្វើការដាំដុះលើផ្ទៃដីតូចតាចរបស់ខ្លួន ដោយពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មសមាជិកគ្រួសារ និងជាទូទៅជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការទទួលបានបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ | គឺគ្រួសារកសិករនៅតាមភូមិស្រុកដែលធ្វើស្រែចម្ការលក្ខណៈគ្រួសារ ជំនួសឱ្យការធ្វើកសិកម្មខ្នាតធំដែលប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រឧស្សាហកម្ម។ |
| Analysis of Variance / ANOVA (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | ជាវិធីសាស្រ្តស្ថិតិសម្រាប់ធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគរវាងក្រុមចាប់ពី៣ឡើងទៅ ដើម្បីកំណត់ថាតើក្រុមទាំងនោះមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈស្ថិតិពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្ស៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់តាមវិទ្យាសាស្ត្រថាថ្នាក់ណាមួយរៀនពូកែជាងគេពិតប្រាកដមែន។ |
| Exploratory Factor Analysis / EFA (ការវិភាគកត្តាស្វែងរក) | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់បង្រួមអថេរ (សំណួរ) ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ឱ្យទៅជាកត្តា (Factors) ធំៗមួយចំនួនតូចដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវិភាគទិន្នន័យ។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅរាប់រយក្បាលដែលនៅរាយប៉ាយ បញ្ចូលទៅក្នុងទូតាមប្រភេទ (ប្រវត្តិសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រ រឿងប្រលោមលោក) ដើម្បីងាយស្រួលទាញយកមកសិក្សា។ |
| Cronbach's alpha (មេគុណអាល់ហ្វា Cronbach) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃភាពជឿជាក់ (Reliability) និងភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា (Internal Consistency) នៃសំណុំសំណួរនៅក្នុងកម្រងសំណួរស្ទង់មតិ។ | ដូចជាការសួរសំណួរប្រាំផ្សេងគ្នាដើម្បីធ្វើតេស្តភាពស្មោះត្រង់របស់មនុស្សម្នាក់ ថាតើចម្លើយទាំងប្រាំនោះស៊ីចង្វាក់គ្នាចូលជាធ្លុងមួយឬអត់។ |
| ATIGA / ASEAN Trade in Goods Agreement (កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទំនិញអាស៊ាន) | ជាកិច្ចព្រមព្រៀងដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសសមាជិកអាស៊ានលុបបំបាត់ពន្ធគយលើទំនិញនាំចូល ដើម្បីជំរុញលំហូរពាណិជ្ជកម្មសេរី ប៉ុន្តែវាអាចដាក់សម្ពាធដល់ផលិតករក្នុងស្រុកឱ្យប្រកួតប្រជែងជាមួយទំនិញនាំចូលតម្លៃថោក។ | ដូចជាការបើករបងផ្ទះឱ្យអ្នកជិតខាងអាចយកអីវ៉ាន់មកលក់ដោយមិនបាច់បង់ពន្ធ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកលក់ក្នុងផ្ទះត្រូវប្រកួតប្រជែងជាមួយទំនិញថោកៗពីខាងក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
