បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធកសិកម្មបែបប្រពៃណីទៅជាការចិញ្ចឹមស្រូវ-បង្គា ដែលគំរាមកំហែងដល់ជីវចម្រុះ និងបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់ទ្រនាប់នៃឧទ្យានជាតិ U Minh Thuong។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យពិសោធន៍រយៈពេល៥ឆ្នាំ និងការស្ទង់មតិសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធកសិកម្មផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rice-Shrimp Farming (Lúa-tôm) ប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រូវ-បង្គា (១ ឬ ២រដូវ) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី និងមានតម្រូវការទីផ្សារខ្ពស់។ | មានហានិភ័យខ្ពស់ (ជំងឺឆ្លង បញ្ហាគុណភាពទឹក) បណ្តាលឱ្យដីប្រៃកើនឡើង និងប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។ | ប្រាក់ចំណេញពី ១០,៨ ទៅ ១៩,៤ លានដុង/ហិកតា ក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ |
| Rice-Fish Farming (Lúa-cá) ប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រូវ-ត្រី |
មានស្ថិរភាពខ្ពស់ ហានិភ័យទាប ជួយរក្សាលំនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងធានាសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់គ្រួសារកសិករ។ | ប្រាក់ចំណេញទាបជាងការចិញ្ចឹមបង្គា ទាមទារបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹក និងជីឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ទិន្នផលត្រីជាមធ្យម ១៣៧ គ.ក្រ/ហិកតា/ឆ្នាំ ដោយផ្តល់ប្រាក់ចំណេញពី ៣,២ ទៅ ៨,២ លានដុង/ហិកតា។ |
| Agroforestry-Fishery (Tràm Úc/Bạch đàn-cá) ប្រព័ន្ធរុក្ខាប្រមាញ់-ជលផល (ដើម Melaleuca/Eucalyptus និងត្រី) |
ល្អបំផុតសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ ជួយស្តារព្រៃលិចទឹក និងរក្សាប្រភពធនធានធម្មជាតិនៅតំបន់ទ្រនាប់។ | ប្រាក់ចំណេញទាបបំផុត និងត្រូវការរយៈពេលយូរ (រហូតដល់៥ឆ្នាំ) ទើបអាចប្រមូលផលឈើបានពេញលេញ។ | ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញប្រហែល ៤ ទៅ ៨ លានដុង/ហិកតា និងទិន្នផលត្រី ១០៥-១១៥ គ.ក្រ/ហិកតា/ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះដើម្បីរក្សាជីវចម្រុះ ទាមទារការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងគោលនយោបាយយ៉ាងខ្លាំងពីរដ្ឋាភិបាល ដោយសារវាផ្តល់ប្រាក់ចំណេញទាបជាងប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងតំបន់ទ្រនាប់នៃឧទ្យានជាតិ U Minh Thuong ប្រទេសវៀតណាម ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្រ្តជាដីសើម ដីជូរ និងដីពពុះ (Peatland)។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីជម្លោះសេដ្ឋកិច្ចរវាងការអភិរក្ស និងការធ្វើអាជីវកម្ម (ការចិញ្ចឹមបង្គា) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៤-២០០៩។ ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់បឹងទន្លេសាប និងតំបន់ឆ្នេររបស់យើងក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះផងដែរ។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះ មានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយតំបន់ការពារធម្មជាតិ និងការលើកកម្ពស់ជីវភាពសហគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការពឹងផ្អែកលើទីផ្សារសេរីតែមួយមុខនឹងជំរុញឱ្យកសិកររើសយកម៉ូដែលបំផ្លាញបរិស្ថាន ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវតែធ្វើអន្តរាគមន៍តាមរយៈគោលនយោបាយគាំទ្រទើបអាចរក្សាជីវចម្រុះបាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| integrated agriculture-aquaculture-forestry farming | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវការដាំដុះដំណាំ (ដូចជាស្រូវ) ការចិញ្ចឹមសត្វទឹក (ដូចជាត្រី) និងការដាំដើមឈើ (ព្រៃឈើ) ក្នុងទីតាំងតែមួយដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក កាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ច និងរក្សាលំនឹងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការបើកផ្សារទំនើបមួយដែលមានលក់ទាំងបន្លែ សាច់ និងសម្លៀកបំពាក់ក្នុងកន្លែងតែមួយ ដើម្បីឱ្យអតិថិជនចំណាយលុយតែមួយកន្លែងបានគ្រប់យ៉ាង និងជួយឱ្យហាងចំណេញច្រើនផ្នែក។ |
| buffer zone | តំបន់ដែលនៅជុំវិញតំបន់ការពារស្នូល (Core area) នៃឧទ្យានជាតិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតស្រាលពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធលើការទន្ទ្រានតំបន់អភិរក្សកណ្តាល។ | ដូចជារបាំងការពារ ឬសំបកកង់ឡានដែលការពារកង់រឹងខាងក្នុង មិនឱ្យប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ជាមួយផ្លូវរដិបរដុបខាងក្រៅ។ |
| core area | តំបន់កណ្តាលនៃតំបន់ការពារធម្មជាតិ ឬឧទ្យានជាតិ ដែលត្រូវបានការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតមិនឱ្យមានសកម្មភាពកាប់បំផ្លាញ ការតាំងទីលំនៅ ឬការរំខានពីមនុស្ស ដើម្បីរក្សាជម្រកសត្វព្រៃ និងរុក្ខជាតិកម្រ។ | ដូចជាបន្ទប់សុវត្ថិភាពបំផុតនៅក្នុងធនាគារ ដែលរក្សាទុកមាសប្រាក់ ហើយមានតែអ្នកមានសិទ្ធិពិសេសទើបអាចចូលបាន។ |
| bio-diversity | ភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វ រុក្ខជាតិ និងអតិសុខុមប្រាណ ដែលរស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ និងមានទំនាក់ទំនងពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមកដើម្បីរក្សាតុល្យភាពធម្មជាតិ។ | ដូចជាសង្គមមនុស្សដែលមានអ្នកធ្វើការងារផ្សេងៗគ្នា (គ្រូពេទ្យ ជាង សិល្បករ កសិករ) ជួយគាំទ្រគ្នាឱ្យសង្គមដើរទៅមុខដោយរលូន បើបាត់មួយណានឹងមានបញ្ហា។ |
| economic feasibility | ការសិក្សាប្រៀបធៀបរវាងថ្លៃដើមចំណាយ និងប្រាក់ចំណេញដែលទទួលបានត្រឡប់មកវិញ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើគម្រោង ឬមុខរបរមួយពិតជាអាចអនុវត្តទៅរួច អាចរកប្រាក់ចំណេញបាន និងមាននិរន្តរភាពឬអត់។ | ដូចជាការគិតគូរមុននឹងបើកហាងកាហ្វេ ថាតើលុយចំណាយលើការជួលតូប និងទិញកាហ្វេ អាចទូទាត់ជាមួយលុយដែលអតិថិជនទិញ ហើយសល់ចំណេញដែរឬទេ។ |
| sensitivity analysis | វិធីសាស្ត្រក្នុងការវិភាគថាតើការផ្លាស់ប្តូរនៃកត្តាណាមួយ (ដូចជា ការឡើងចុះនៃតម្លៃត្រី ឬការប្រែប្រួលទិន្នផលស្រូវ) នឹងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់ប្រាក់ចំណេញសរុបនៃប្រព័ន្ធកសិកម្ម។ | ដូចជាការសាកល្បងគិតទុកជាមុនថា «ចុះបើស្ករឡើងថ្លៃទ្វេដង តើការលក់ទឹកអំពៅរបស់ខ្ញុំនឹងនៅសល់ចំណេញប៉ុន្មាន ឬមួយក៏ខាត?»។ |
| ANOVA | ការវិភាគបំរែបំរួល (Analysis of Variance) គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ ដើម្បីមើលថាតើពួកវាមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដក្នុងន័យវិទ្យាសាស្ត្រ ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងមធ្យមរបស់សិស្ស ៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីមើលថាតើវិធីបង្រៀនរបស់គ្រូទាំង៣ មានប្រសិទ្ធភាពខុសគ្នាពិតប្រាកដឬក៏អត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
