បញ្ហា (The Problem)៖ តើការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកសិកម្មទំនើប និងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់ការបាត់បង់ពិធីប្រពៃណីហៅព្រលឹងស្រូវ (Tham Khwan Khao) ដែលជាប្រាជ្ញាមូលដ្ឋាននៅក្នុងសង្គមកសិករថៃ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការវិភាគប្រៀបធៀបអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធកសិកម្មពីអតីតកាលរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ដោយផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការបាត់បង់ប្រាជ្ញា និងជំនឿមូលដ្ឋានរបស់សហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Rice Farming (Rice farming in the past) ការធ្វើកសិកម្មស្រូវបែបប្រពៃណី |
កសិករមិនសូវនឿយហត់ដោយសារប្រើកម្លាំងសត្វ មានគ្រាប់ពូជគ្រប់គ្រាន់ដោយរើសទុកខ្លួនឯង មានសាមគ្គីភាពល្អក្នុងសហគមន៍ និងថែរក្សាបាននូវវប្បធម៌ប្រពៃណីហៅព្រលឹងស្រូវ។ | ទិន្នផលមិនសូវល្អដោយសារមិនប្រើប្រាស់ជីគីមី កសិករខ្វះចំណេះដឹងបច្ចេកទេស និងទទួលបានចំណូលមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ការចំណាយក្នុងគ្រួសារ។ | ផ្តោតលើការធ្វើកសិកម្មសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត ពឹងផ្អែកលើធម្មជាតិ និងកម្លាំងពលកម្មសហគមន៍ ដែលជួយរក្សាបាននូវវប្បធម៌ និងពិធីសែនព្រេន។ |
| Modern/Industrial Rice Farming (Rice farming at the present) ការធ្វើកសិកម្មស្រូវបែបទំនើបនិងឧស្សាហកម្ម |
ប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រនិងគីមីជួយឱ្យទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់និងលឿន មានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រផ្តល់ទឹកទៀងទាត់ និងជួយឱ្យកសិករមានជីវភាពផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុកាន់តែប្រសើរ។ | ទាមទារទុនវិនិយោគខ្ពស់ ធ្វើឱ្យបាត់បង់ពិធីប្រពៃណីសហគមន៍ ប៉ះពាល់ដល់សុខភាពដោយសារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងមានហានិភ័យទីផ្សារខ្ពស់។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវក្នុងទម្រង់ជាឧស្សាហកម្មពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែបានបំបាត់ចោលនូវជំនឿ និងប្រាជ្ញាមូលដ្ឋានរបស់សហគមន៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរពីកសិកម្មបែបប្រពៃណីទៅកសិកម្មបែបឧស្សាហកម្ម ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងនូវធនធានពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងសត្វពាហនៈ និងសហគមន៍ ទៅជាការវិនិយោគទុនខ្ពស់លើបច្ចេកវិទ្យា និងគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើបរិបទសង្គមកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសថៃ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងជំនឿលើព្រះម៉ែភោសព (Mae Phosop) និងពិធី Tham Khwan Khao។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះផ្តោតលើប្រទេសថៃក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្រដៀងគ្នាខាងវប្បធម៌កសិកម្ម និងកំពុងជួបប្រទះការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅរកកសិកម្មបែបឧស្សាហកម្មដូចគ្នា។
ការវិភាគអំពីការផ្លាស់ប្តូរនេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវសង្គមវិទ្យាកសិកម្ម និងការអភិវឌ្ឍជនបទនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងដ៏ល្អមួយ ដែលជួយឱ្យអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាអាចថ្លឹងថ្លែងរវាងការធ្វើទំនើបកម្មកសិកម្ម និងការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌សហគមន៍ជនបទកុំឱ្យបាត់បង់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tham Khwan Khao Ritual (ពិធីហៅព្រលឹងស្រូវ) | ជាពិធីប្រពៃណី និងជំនឿសាសនារបស់កសិករ (ជាពិសេសនៅថៃ និងមានស្រដៀងគ្នានៅកម្ពុជា) ដែលធ្វើឡើងដើម្បីអញ្ជើញព្រលឹងស្រូវ ឬទេវតាថែរក្សាស្រូវ ឱ្យមកគង់ប្រថាប់ និងថែរក្សាដំណាំស្រូវនៅពេលស្រូវចាប់ផ្តើមផើម និងក្រោយពេលប្រមូលផល ដើម្បីធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់។ | ដូចជាការធ្វើពិធីសែនព្រេនបួងសួងសុំសេចក្តីសុខ និងការពារកូនតូចដែលទើបនឹងកើតឱ្យមានសុខភាពល្អ និងធំធាត់លឿនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Mae Phosop / Rice Goddess (ព្រះម៉ែភោសព) | ជាទេវតា ឬព្រលឹងដែលយាមថែរក្សាដំណាំស្រូវតាមជំនឿតាំងពីបុរាណកាល ដែលកសិករជឿថាមានឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យស្រូវលូតលាស់ល្អ ផ្តល់ទិន្នផលច្រើន ឬអាចធ្វើឱ្យខូចខាតអាស្រ័យលើការគោរពបូជារបស់មនុស្ស។ | ដូចជាទេវតាឆ្នាំថ្មីដែលយាងចុះមកថែរក្សាមនុស្សលោកក្នុងរដូវកាលនីមួយៗអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះជាទេវតាដែលគ្រប់គ្រង និងផ្តោតតែលើស្រូវ។ |
| Local Wisdom (ប្រាជ្ញាមូលដ្ឋាន ឬចំណេះដឹងជនជាតិដើម) | ចំណេះដឹង ជំនាញ ទម្លាប់ និងបទពិសោធន៍ដែលចាស់ទុំក្នុងសហគមន៍បានសន្សំ និងបន្សល់ទុកពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហា និងសម្របខ្លួនរស់នៅជាមួយធម្មជាតិ ដូចជាវិធីធ្វើកសិកម្មបុរាណ ឬការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ។ | ដូចជារូបមន្តថ្នាំបុរាណដែលដូនតាបន្សល់ទុកឱ្យកូនចៅ ដើម្បីព្យាបាលជំងឺដោយមិនបាច់ប្រើថ្នាំពេទ្យសម័យទំនើប។ |
| Industrial Agriculture (កសិកម្មបែបឧស្សាហកម្ម) | ការធ្វើកសិកម្មក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំដោយប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ (ត្រាក់ទ័រ, ម៉ាស៊ីនច្រូត) ជីគីមី និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដើម្បីផលិតកសិផលឱ្យបានច្រើន និងលឿនបំផុតសម្រាប់ការលក់ដូរពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការប្តូរពីរោងជាងតូចមួយដែលធ្វើរបស់របរដោយដៃ ទៅជារោងចក្រធំដែលផលិតទំនិញរាប់ពាន់ក្នុងមួយថ្ងៃដោយប្រើម៉ាស៊ីន។ |
| Subsistence Farming (កសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត) | ទម្រង់នៃការធ្វើកសិកម្មដែលកសិករដាំដុះដំណាំ (ជាពិសេសស្រូវ) ក្នុងគោលបំណងចម្បងគឺសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ការហូបចុកក្នុងគ្រួសារខ្លួនឯង ដោយមិនផ្តោតលើការផលិតទុកលក់ដើម្បីប្រាក់ចំណេញឡើយ។ | ដូចជាការដាំបន្លែ ឬចិញ្ចឹមមាន់ក្នុងសួនក្រោយផ្ទះដើម្បីយកមកស្លហូបខ្លួនឯង ជាជាងដាំរាប់ហិកតាដើម្បីយកទៅលក់ដុំនៅទីផ្សារ។ |
| Commercial Agriculture (កសិកម្មពាណិជ្ជកម្ម) | ការអនុវត្តកសិកម្មដែលផ្តោតទាំងស្រុងលើការរកប្រាក់ចំណេញ ដោយចាត់ទុកដំណាំជាទំនិញសម្រាប់លក់ទៅកាន់ទីផ្សារក្នុងស្រុក ឬនាំចេញទៅក្រៅប្រទេស ហើយតែងតែត្រូវគិតគូរពីការសន្សំសំចៃពេលវេលា និងថ្លៃដើម។ | ដូចជាការបើកក្រុមហ៊ុនរកស៊ីដែលត្រូវគិតគូរពីដើមទុន ចំណាយ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ មិនមែនធ្វើដើម្បីតែទុកហូបខ្លួនឯងនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
