បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលបណ្តាលមកពីការកើនឡើងនូវកាកសំណល់ និងការលេចធ្លាយសារធាតុចិញ្ចឹមពីចំណី និងលាមកនៅក្នុងស្រះចិញ្ចឹមបង្កងទឹកសាប (Macrobrachium rosenbergii) ដោយសារការអនុវត្តការផ្តល់ចំណីខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រាលេចធ្លាយសារធាតុចិញ្ចឹមពីចំណីដែលត្រាំក្នុងទឹក និងវាស់វែងបរិមាណកាកសំណល់ពីលាមកបង្កងក្នុងទំហំខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Feeding 2 times/day for Large Prawns ការផ្តល់ចំណី ២ដង/ថ្ងៃ សម្រាប់បង្កងធំ |
មានអត្រារំលាយអាហារខ្ពស់ (៩០.៦១-៩៣.៣៣%) និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាកសំណល់នីត្រូសែនទៅក្នុងទឹក។ បរិមាណនៃការស៊ីចំណីប្រចាំថ្ងៃមិនមានភាពខុសគ្នាធៀបនឹងការផ្តល់ចំណី ៣ដង/ថ្ងៃឡើយ។ | ទាមទារការតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីធានាថាបង្កងទទួលបានបរិមាណចំណីគ្រប់គ្រាន់ក្នុងមួយពេលៗ។ | កម្រិតអាម៉ូញ៉ាក់សរុប (TAN) ទាបបំផុត (០.០០ mg/kg បន្ទាប់ពី២៤ម៉ោង) |
| Feeding 3 times/day for Large Prawns ការផ្តល់ចំណី ៣ដង/ថ្ងៃ សម្រាប់បង្កងធំ |
បង្កងមានឱកាសទទួលបានចំណីញឹកញាប់ និងអាចស៊ីបានច្រើនដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ | បង្កើតបន្ទុកកាកសំណល់នីត្រូសែន និងសារធាតុពុលក្នុងទឹកខ្ពស់បំផុត ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពបង្កង និងបរិស្ថាន។ មានបរិមាណលាមកច្រើនជាង។ | កម្រិតអាម៉ូញ៉ាក់សរុប (TAN) ខ្ពស់បំផុត (៣៩១.៧២ mg/kg បន្ទាប់ពី២៤ម៉ោង) |
| Immediate Feed Consumption (within 0.5 hours) ការទុកឱ្យបង្កងស៊ីចំណីអស់លឿន (ក្នុងរយៈពេលកន្លះម៉ោង) |
បង្កងទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមពេញលេញ ជាពិសេសប្រូតេអ៊ីន វីតាមីន និងសារធាតុរ៉ែ ដោយមិនមានការលេចធ្លាយច្រើនចូលទៅក្នុងទឹក។ | ទាមទារឱ្យមានការកំណត់បរិមាណចំណីឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីកុំឱ្យមានចំណីសល់។ | កម្រិតស្ថិរភាពចំណីខ្ពស់ (៨៩.៥២%) និងការបាត់បង់ប្រូតេអ៊ីនទាបត្រឹមតែ ២.១៦% |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវាយតម្លៃក្នុងការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគគុណភាពទឹក និងប្រព័ន្ធអាងចិញ្ចឹម (Aquaria) ដែលអាចគ្រប់គ្រងបរិស្ថានទឹកបានយ៉ាងម៉ត់ចត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (ប្រើអាងកញ្ចក់) ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវនៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ។ លទ្ធផលនេះអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅក្នុងស្រះដី (Earthen ponds) ដែលមានប្រព័ន្ធអតិសុខុមប្រាណជួយបំបែកកាកសំណល់ដោយធម្មជាតិ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកសិករភាគច្រើនចិញ្ចឹមបង្កងក្នុងស្រះដី ដូច្នេះការវាយតម្លៃបន្ទុកកាកសំណល់ជាក់ស្តែងត្រូវពិចារណាលើកត្តាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងស្រះផ្ទាល់។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កែលម្អបច្ចេកទេសផ្តល់ចំណី និងកាត់បន្ថយការចំណាយក្នុងការចិញ្ចឹមបង្កងទឹកសាបនៅកម្ពុជា។
ការកែសម្រួលប្រេកង់នៃការផ្តល់ចំណី និងការគ្រប់គ្រងឱ្យបង្កងស៊ីចំណីអស់លឿន គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការចិញ្ចឹមបង្កងទឹកសាប Macrobrachium rosenbergii ប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nutrient leaching (ការលេចធ្លាយសារធាតុចិញ្ចឹម) | ដំណើរការដែលសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីន និងរ៉ែ) រលាយចេញពីគ្រាប់ចំណីចូលទៅក្នុងទឹក នៅពេលចំណីត្រូវត្រាំក្នុងទឹករយៈពេលយូរ។ នេះធ្វើឱ្យចំណីបាត់បង់គុណភាព ហើយបង្កើនបរិមាណកាកសំណល់សរីរាង្គដែលធ្វើឱ្យទឹកឆាប់ខូច។ | ដូចជាការត្រាំតែក្នុងទឹកក្តៅ ដែលជាតិពណ៌និងរសជាតិតែរលាយចូលទៅក្នុងទឹក រីឯកាកតែលែងសូវមានជាតិ។ |
| Feed stability (ស្ថិរភាពចំណី) | សមត្ថភាពរបស់គ្រាប់ចំណីកែច្នៃក្នុងការរក្សារូបរាង និងមិនរលាយបែកខ្ទេចក្នុងទឹកក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីទុកពេលឱ្យសត្វ (ដូចជាបង្កង) ស៊ីបានគ្រប់គ្រាន់មុនពេលវាខូចរលាយ។ | ដូចជានំស្ងួតដែលជ្រលក់ក្នុងទឹកដោះគោ បើវាមានស្ថិរភាពល្អ វានឹងមិនងាយរលាយបែកខ្ទេចលឿនពេកនោះទេ។ |
| Nitrogenous waste (កាកសំណល់នីត្រូសែន) | សមាសធាតុគីមីដែលមានផ្ទុកអាសូត (ដូចជា អាម៉ូញ៉ាក់ នីត្រីត និងនីត្រាត) ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងទឹកតាមរយៈលាមកសត្វ ការដកដង្ហើម និងការរលួយនៃចំណីដែលសល់។ វាមានជាតិពុលដល់សត្វក្នុងទឹកប្រសិនបើកើនឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាផ្សែងពុលដែលបញ្ចេញពីម៉ាស៊ីនរថយន្ត បើកកកុញច្រើនក្នុងកន្លែងបិទជិត វានឹងធ្វើឱ្យយើងថប់ដង្ហើម និងពុលបាន។ |
| Feed digestibility (អត្រារំលាយអាហារពីចំណី) | រង្វាស់ភាគរយនៃបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពីចំណី ដែលប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វអាចស្រូបយកបាន បន្ទាប់ពីស៊ីរួច ធៀបនឹងបរិមាណកាកសំណល់ដែលវាបញ្ចេញមកវិញជាលាមក។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកៀបទឹកអំពៅ បើម៉ាស៊ីនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ វានឹងកៀបយកទឹកបានអស់ច្រើន ហើយសល់កាកអំពៅតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ |
| Total Ammonia Nitrogen / TAN (សំណល់អាម៉ូញ៉ាក់សរុប) | បរិមាណសរុបនៃអាម៉ូញ៉ាក់ពុល (NH3) និងអ៊ីយ៉ុងអាម៉ូញ៉ូម (NH4+) នៅក្នុងទឹក ដែលកើតចេញពីការរំលាយអាហាររបស់បង្កង និងការរលួយប្រូតេអ៊ីនក្នុងចំណីសល់។ វាជាសូចនាករចម្បងសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតជាតិពុលនៅក្នុងស្រះចិញ្ចឹមសត្វទឹក។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតឧស្ម័នកាបូនិចនៅក្នុងបន្ទប់ ដើម្បីដឹងថាខ្យល់នៅទីនោះនៅល្អអាចដកដង្ហើមបាន ឬពុល។ |
| Biological Oxygen Demand / BOD (តម្រូវការអុកស៊ីសែនជីវគីមី) | បរិមាណអុកស៊ីសែនដែលបាក់តេរីឬអតិសុខុមប្រាណត្រូវការ ដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមក និងចំណីសល់) នៅក្នុងទឹក។ កម្រិត BOD ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាទឹកមានកាកសំណល់ច្រើន ដែលនឹងទាញយកអុកស៊ីសែនអស់ពីទឹក ធ្វើឱ្យសត្វក្នុងទឹកខ្វះអុកស៊ីសែនដកដង្ហើម។ | ដូចជាចំនួនមនុស្សដែលចូលទៅក្នុងបន្ទប់តូចមួយ បើមានមនុស្សច្រើនពេក ពួកគេនឹងដកដង្ហើមដណ្តើមអុកស៊ីសែនគ្នាអស់យ៉ាងលឿនធ្វើឱ្យហប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
