បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយពីរបៀបដែលការអនុវត្តផលិតកម្មដំណាំកសិកម្ម ជាពិសេសវិធានការកម្ចាត់ស្មៅ និងវិធីសាស្ត្ររក្សាសំណើម មានឥទ្ធិពលលើទំហំ ការចែកចាយតាមជម្រៅ និងសមាសភាពប្រភេទនៃធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍នៅវាលស្រែដោយប្រើប្លង់ពិសោធន៍បែប split-split-plot ដើម្បីវាយតម្លៃវិធានការកម្ចាត់ស្មៅចំនួនបួន និងការអនុវត្តការរក្សាសំណើមចំនួនបួនកម្រិត ឆ្លងកាត់ជម្រៅដីចំនួនបីកម្រិតផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Primagram + 2,4-D (Pre and Post-emergence) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Primagram មុនពេលដុះ ផ្សំជាមួយ 2,4-D ក្រោយពេលដុះ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងកាត់បន្ថយចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងដីបានយ៉ាងល្អ។ កាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅជាមួយដំណាំតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង។ | ការប្រើប្រាស់ថ្នាំពីរប្រភេទអាចបង្កើនថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងទាមទារចំណេះដឹងបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់ដើម្បីចៀសវាងផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | កាត់បន្ថយធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅមកនៅត្រឹមចំនួនទាបបំផុត គឺ ១៣៧ គ្រាប់/m² (នៅ Dera) និង ១០៥ គ្រាប់/m² (នៅ Melkassa)។ |
| Weedy Check (Control) ការទុកចោលមិនកម្ចាត់ស្មៅ (វាលពិនិត្យតាមដាន) |
មិនតម្រូវឲ្យមានការចំណាយថវិកាលើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ឬចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការសម្អាតស្មៅ។ | បណ្តាលឲ្យចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅកកកុញក្នុងដីយ៉ាងច្រើន ដែលនឹងបង្កបញ្ហាស្មៅយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់រដូវដាំដុះបន្ទាប់ និងធ្វើឲ្យទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះ។ | បន្សល់ទុកគ្រាប់ពូជស្មៅច្រើនរហូតដល់ ១៨៧ គ្រាប់/m² (នៅ Dera) និង ២២២ គ្រាប់/m² (នៅ Melkassa)។ |
| Flat Bed + Straw Mulch ការដាំរងរាបស្មើ រួមផ្សំជាមួយការគ្របចំបើង |
ជួយរក្សាសំណើមដីបានល្អ និងមានប្រសិទ្ធភាពកាត់បន្ថយភាគរយនៃការកកកុញគ្រាប់ពូជស្មៅនៅស្រទាប់ដីខាងលើ។ | ទាមទារវត្ថុធាតុដើមបន្ថែម (ចំបើង) និងចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការរៀបចំគ្របលើរង។ | កត់ត្រាបាននូវភាគរយគ្រាប់ពូជស្មៅទាបជាងគេបំផុតនៅស្រទាប់ដីខាងលើជម្រៅ 0-15 cm នៅតំបន់ពិសោធន៍ទាំងពីរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាថវិកាជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្ម សម្ភារៈពិសោធន៍ និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្មរបស់ប្រទេសអេត្យូពី (Dera និង Melkassa) ដែលមានប្រភេទដី និងអាកាសធាតុខុសពីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី ការរកឃើញអំពីអាកប្បកិរិយារបស់គ្រាប់ពូជស្មៅទូទៅដូចជា Cyprus rotundus (ស្មៅក្រវាញជ្រូក) និងគោលការណ៍កម្ចាត់ស្មៅដោយការគ្របចំបើង គឺពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជាបាន។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នារវាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅតាមដំណាក់កាល និងការគ្រប់គ្រងសំណើមដី គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធានការចម្រុះនេះនឹងជួយឲ្យកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយទំហំធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅក្នុងដីពីមួយរដូវទៅមួយរដូវ កាត់បន្ថយការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្មដកស្មៅ និងបង្កើនទិន្នផលដំណាំប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Weed seed bank (ធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅ) | នេះជាបណ្តុំនៃគ្រាប់ពូជស្មៅទាំងឡាយដែលនៅរស់រានមានជីវិត ហើយកប់កកកុញនៅក្នុងស្រទាប់ដី ឬនៅលើផ្ទៃដី ដែលកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសម្ងំ (Dormancy) និងរង់ចាំលក្ខខណ្ឌអំណោយផលដើម្បីដុះលូតលាស់នៅរដូវកាលបន្ទាប់។ | ដូចជាគណនីសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារដែរ ប៉ុន្តែទីនេះគឺជាការសន្សំគ្រាប់ស្មៅក្នុងដី ដែលវានឹង 'ដកចេញ' (ដុះពន្លកមក) នៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Vertical distribution (ការចែកចាយតាមជម្រៅដី) | គឺជារបៀបដែលគ្រាប់ពូជស្មៅរាយប៉ាយ និងប្រមូលផ្តុំនៅតាមកម្រិតជម្រៅដីខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ពីជម្រៅ ០-១៥ សង់ទីម៉ែត្រ និង ១៦-៣០ សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលភាគច្រើនរងឥទ្ធិពលពីវិធីសាស្ត្រភ្ជួររាស់ និងរបៀបរៀបចំដីដាំដុះ។ | ដូចជាការដាក់ទំនិញនៅលើធ្នើរជាច្រើនជាន់ ធ្នើរខាងលើគេ (ផ្ទៃដីខាងលើ) តែងមានទំនិញ (គ្រាប់ស្មៅ) ច្រើនជាងគេ ហើយងាយស្រួលយកប្រើ (ងាយដុះជាង)។ |
| Pre-emergence herbicide (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដុះ) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្ម (ឧទាហរណ៍៖ Primagram) ដែលត្រូវបានបាញ់លើផ្ទៃដីបន្ទាប់ពីសាបព្រួសគ្រាប់ពូជដំណាំរួច ប៉ុន្តែមុនពេលគ្រាប់ស្មៅ ឬដំណាំដុះពន្លក ដើម្បីសម្លាប់ ឬរារាំងមិនឱ្យគ្រាប់ស្មៅអាចដុះចេញពីផ្ទៃដីបាន។ | ដូចជាការចាក់សោរទ្វារផ្ទះទុកជាមុន ដើម្បីកុំឱ្យចោរ (ស្មៅចង្រៃ) អាចលួចចូលមកក្នុងផ្ទះ (ចម្ការ) បានតាំងពីដំបូង។ |
| Post-emergence herbicide (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្រោយពេលដុះ) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមី (ឧទាហរណ៍៖ 2,4-D) ដែលត្រូវបាញ់ដោយផ្ទាល់ទៅលើស្លឹក និងដើមស្មៅដែលបានដុះចេញពីដី និងកំពុងលូតលាស់រួចហើយ ដើម្បីបំផ្លាញប្រព័ន្ធកោសិការបស់វា និងសម្លាប់វាចោលតែម្តង។ | ដូចជាការវាយកម្ចាត់សត្រូវ ឬចោរដែលបានលួចចូលមកដល់ក្នុងបន្ទាយរបស់យើងរួចហើយ។ |
| Split-split-plot design (ប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទ Split-split-plot) | ជាប្លង់និងការរៀបចំស្ថិតិសម្រាប់ធ្វើការពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលបែងចែកកត្តាស្រាវជ្រាវជាបីកម្រិតធំៗ (Main plot សម្រាប់ជម្រៅដី, Sub-plot សម្រាប់កម្រិតជី, និង Sub-sub-plot សម្រាប់ថ្នាំស្មៅ) ដើម្បីអាចសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនមួយជាអគារ (Main plot) បន្ទាប់មកចែកអគារជាថ្នាក់រៀន (Sub-plot) និងចែកថ្នាក់រៀនជាតុអង្គុយ (Sub-sub-plot) ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើតេស្តសិស្សតាមកម្រិតនីមួយៗ។ |
| Moisture conservation practices (ការអនុវត្តការអភិរក្សសំណើម) | ជាបច្ចេកទេសរៀបចំដី និងកសិកម្មកម្ម (ឧទាហរណ៍៖ ការដាំលើរងរាបស្មើ ការលើករងជ្រួញ ឬការគ្របចំបើង) ដើម្បីការពារកុំឱ្យទឹករំហួតចេញពីដីលឿនពេក រក្សាសំណើមទុកឱ្យដំណាំប្រើប្រាស់បានយូរ និងទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅផងដែរ។ | ដូចជាការបិទគម្របឆ្នាំងពេលកំពុងដាំស៊ុបពុះ ដើម្បីកុំឱ្យទឹកហួតខះអស់ពីឆ្នាំងលឿនពេក។ |
| Seed viability (ភាពរស់រានមានជីវិតនៃគ្រាប់ពូជ) | សមត្ថភាពរបស់គ្រាប់ពូជស្មៅ ឬដំណាំ ដែលនៅរក្សាបាននូវកោសិកាមានជីវិត និងមានលទ្ធភាពអាចដុះពន្លកចេញជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីបាន នៅពេលទទួលបានទឹក ពន្លឺ និងសីតុណ្ហភាពសមស្រប បើទោះជាកប់ក្នុងដីអស់រយៈពេលយូរក៏ដោយ។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំដែលកំពុងដេកលក់យ៉ាងស៊ប់នៅរដូវរងា (Hibernation) ដែលវានឹងភ្ញាក់ឡើងវិញភ្លាមៗនៅពេលអាកាសធាតុប្រែជាកក់ក្តៅ និងមានចំណីត្រឡប់មកវិញ។ |
| Mulch / Straw mulching (ការគ្របដី / ការគ្របចំបើង) | ការយកវត្ថុធាតុដើមផ្សេងៗដូចជា ចំបើង ស្លឹកឈើ សំណល់កសិកម្ម ឬប្លាស្ទិក មកគ្របពីលើផ្ទៃដីដាំដុះ ដើម្បីកាត់បន្ថយកម្តៅថ្ងៃបាញ់ផ្ទាល់មកលើដី រក្សាសំណើម ទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅចង្រៃ និងការពារការហូរច្រោះដីនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ | ដូចជាការស្លៀកសម្លៀកបំពាក់វែងៗ ឬលាបឡេការពារកម្តៅថ្ងៃ ដើម្បីកុំឱ្យស្បែកឆាប់ស្ងួត និងការពារស្បែកពីការរលាកដោយសារពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
