បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយការជជែកវែកញែកអំពីទីកន្លែងសម្រាប់សត្វចិញ្ចឹមនៅក្នុងទីក្រុងរបស់ប្រទេសចិន និងរបៀបដែលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ទីធ្លាសាធារណៈ និងពាក់កណ្តាលសាធារណៈទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះរួមបញ្ចូលគ្នានូវវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបរិមាណ និងគុណភាព ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យធំពីបណ្តាញសង្គម រួមជាមួយនឹងការសម្ភាសន៍ដោយផ្ទាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Social Media Big Data Analysis (NLP & Sentiment Analysis) ការវិភាគទិន្នន័យធំបណ្តាញសង្គម (ការវិភាគភាសាធម្មជាតិ និងការវាយតម្លៃមនោសញ្ចេតនា) |
អាចប្រមូលទិន្នន័យបានច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងរហ័ស ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីមតិសាធារណៈ និងប្រតិកម្មក្នុងពេលជាក់ស្តែង។ | អាចមានភាពលំអៀង និងមិនតំណាងឱ្យប្រជាជនទូទៅ ដោយសារវាផាត់ចោលអ្នកដែលមិនសូវប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមអ៊ីនធឺណិត។ | រកឃើញការកើនឡើងនៃមនោសញ្ចេតនាអវិជ្ជមាន ១០.២៤% កំឡុងពេលមានជំងឺរាតត្បាត។ |
| GIS Spatial Analysis ការវិភាគលំហភូមិសាស្ត្រ (ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GIS) |
អាចកំណត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងបង្កើតផែនទីកម្ដៅ (Heat map) ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់ពីបម្រែបម្រួលនៃការប្រើប្រាស់ទីធ្លាក្នុងទីក្រុង។ | ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការកត់សម្គាល់ទីតាំង (Geotagging) របស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដែលទិន្នន័យអាចមានកម្រិត ឬមិនច្បាស់លាស់១០០%។ | បង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះនៃការប្រើប្រាស់ទីធ្លាពាក់កណ្តាលសាធារណៈ និងការកើនឡើងការប្រើប្រាស់ទីធ្លាបៃតងនៅជាយក្រុង។ |
| Semi-structured In-depth Interviews ការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅពាក់កណ្តាលរចនាសម្ព័ន្ធ |
ផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិត និងស៊ីជម្រៅអំពីមូលហេតុផ្លូវចិត្ត និងជួយផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យធំ (Big Data)។ | ទំហំសំណាកតូច (ត្រឹមតែ ១២ នាក់) និងចំណាយពេលច្រើនក្នុងការសម្ភាសន៍ ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានទូទៅ។ | បញ្ជាក់ពីមូលហេតុនៃការបាក់ទឹកចិត្ត និងការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយា ដោយសារការរឹតត្បិតកន្លែងដើរលេង និងហានិភ័យឆ្លងជំងឺ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចម្រុះ រួមមានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការទាញយក និងវិភាគទិន្នន័យ ក៏ដូចជាធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញពហុវិស័យក្នុងការវិភាគបរិមាណ និងគុណភាព។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែលើទីក្រុងប៉េកាំង ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមវ័យក្មេង និងម្ចាស់សត្វចិញ្ចឹមត្រឹមតែ ១២ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ នេះមានន័យថាវាខ្វះតំណាងពីប្រជាជនចំណាស់ អ្នកមិនប្រើអ៊ីនធឺណិត និងប្រជាជននៅតំបន់ជនបទ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បរិបទនៃការរៀបចំទីក្រុង វប្បធម៌នៃការចិញ្ចឹមសត្វ និងការនិយមប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម (ផ្តោតលើ Facebook និង TikTok ជំនួសឱ្យ Weibo) គឺមានភាពខុសគ្នាស្រឡះ ដែលទាមទារការកែសម្រួលយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នមុននឹងអនុវត្ត។
ទោះបីជាបរិបទខុសគ្នាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវចម្រុះនេះមានសក្តានុពលខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការទីក្រុង និងការសិក្សាពីសង្គមវិទ្យានៅកម្ពុជា។
ជារួម ការច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាងទិន្នន័យបណ្តាញសង្គម ការវិភាគភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងការស្ទង់មតិផ្ទាល់ គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការសង្គមដែលចេះតែវិវឌ្ឍ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| pseudo-public space | ទីធ្លាដែលមើលទៅដូចជាកន្លែងសាធារណៈសម្រាប់ឱ្យមនុស្សទូទៅប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ ប៉ុន្តែតាមពិតវាជាកម្មសិទ្ធិឯកជន និងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលឯកជន (ឧទាហរណ៍៖ សួនច្បារមុខផ្សារទំនើប ឬទីធ្លាមុខអគារពាណិជ្ជកម្ម) ដែលគេអាចកំណត់ច្បាប់រឹតត្បិតបាន។ | ដូចជាទីធ្លាមុខផ្សារទំនើបអ៊ីអន ដែលអ្នកណាៗក៏អាចដើរលេងបាន តែសន្តិសុខរបស់ផ្សារមានសិទ្ធិដេញអ្នកចេញបើអ្នកបំពានបទបញ្ជារបស់គេ (ឧទាហរណ៍ការហាមឃាត់មិនឱ្យបណ្តើរឆ្កែចូល)។ |
| Natural Language Processing (NLP) | បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដែលជួយឱ្យកុំព្យូទ័រអាចអាន យល់ និងបកស្រាយភាសារបស់មនុស្សដែលបានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គម ដើម្បីទាញយកអត្ថន័យ ពាក្យគន្លឹះសំខាន់ៗ និងរបៀបដែលមនុស្សនិយាយទាក់ទងគ្នា។ | ដូចជាការបង្រៀនកូនក្មេងឱ្យចេះអានសៀវភៅរាប់ម៉ឺនក្បាលក្នុងពេលតែមួយភ្លែត រួចប្រាប់យើងវិញថាសៀវភៅទាំងនោះនិយាយពីអ្វីខ្លះដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Sentiment analysis | ការវិភាគទិន្នន័យអត្ថបទដើម្បីកំណត់ថាតើមនោសញ្ចេតនា ឬអារម្មណ៍របស់អ្នកសរសេរមានលក្ខណៈវិជ្ជមាន (សប្បាយចិត្ត/គាំទ្រ) អវិជ្ជមាន (ខឹង/ត្អូញត្អែរ/បាក់ទឹកចិត្ត) ឬអព្យាក្រឹត (ធម្មតា) តាមរយៈការកាត់ន័យលើពាក្យពេចន៍ដែលពួកគេប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការស្តាប់សំឡេងមិត្តភក្តិនិយាយតាមទូរស័ព្ទ ហើយយើងអាចទាយដឹងភ្លាមៗថាគេកំពុងសប្បាយចិត្ត ឬកំពុងខឹង ទោះបីយើងមិនបានឃើញមុខគេក៏ដោយ។ |
| kernel density analysis | វិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដែលគណនា និងបង្ហាញពីកម្រិតភាពកកកុញនៃទិន្នន័យទីតាំងណាមួយ ដោយបង្កើតជាផែនទីកម្ដៅ (Heat map) ដើម្បីរំលេចតំបន់ដែលមានសកម្មភាពច្រើនជាងគេបំផុត។ | ដូចជាការមើលផែនទីព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ដែលកន្លែងពណ៌ក្រហមចាស់បង្ហាញពីតំបន់ដែលក្តៅខ្លាំង ឬមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងជាងគេ រីឯកន្លែងពណ៌ខៀវមានន័យថាធម្មតា។ |
| COM-B behavioural model | ទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រដែលពន្យល់ពីការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្ស ដោយផ្អែកលើអន្តរកម្មនៃកត្តាធំៗបីគឺ៖ សមត្ថភាព (Capability) ឱកាស (Opportunity) និងការលើកទឹកចិត្ត (Motivation) ដូចដែលបានអនុវត្តលើការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ដើរលេងរបស់ម្ចាស់សត្វចិញ្ចឹមពេលកូវីដ-១៩។ | ដើម្បីឱ្យសិស្សម្នាក់ប្រឡងជាប់ គេត្រូវមានទាំងកម្លាំងរាងកាយនិងប្រាជ្ញា (សមត្ថភាព) មានសៀវភៅនិងពេលវេលារៀន (ឱកាស) និងមានមហិច្ឆតាចង់ប្រឡងជាប់ (ការលើកទឹកចិត្ត)។ |
| Semantic network analysis | ការវិភាគស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងពាក្យ ឬគំនិតនានានៅក្នុងអត្ថបទធំៗ ដើម្បីមើលថាតើពាក្យណាខ្លះដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់រួមគ្នាញឹកញាប់ ហើយបង្កើតបានជារូបភាពបណ្តាញទំនាក់ទំនងដែលបង្ហាញពីប្រធានបទគោលដែលសង្គមកំពុងចាប់អារម្មណ៍។ | ដូចជាការគូរខ្សែភ្ជាប់ចំណងទាក់ទងរវាងមនុស្សនៅក្នុងភូមិមួយ ដើម្បីមើលថាតើនរណាស្គាល់នរណាខ្លះ ហើយនរណាជាមនុស្សកណ្តាលដែលគេស្គាល់ច្រើនជាងគេ។ |
| Python web crawler | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលសរសេរឡើងដោយភាសាកូដ Python សម្រាប់ដើរប្រមូលទិន្នន័យ (ដូចជាអត្ថបទ រូបភាព ឬទីតាំង) ពីគេហទំព័រ ឬបណ្តាញសង្គមនានាដោយស្វ័យប្រវត្តិ ក្នុងល្បឿនលឿន និងទំហំធំដើម្បីយកមកធ្វើការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការបញ្ជូនមនុស្សយន្តតូចៗរាប់ពាន់គ្រឿងឱ្យចូលទៅអាន និងចម្លងព័ត៌មានពីសៀវភៅគ្រប់ក្បាលនៅក្នុងបណ្ណាល័យ រួចយកមកប្រមូលទុកក្នុងកុំព្យូទ័ររបស់យើងយ៉ាងរហ័ស។ |
| Semi-structured in-depth interviews | ទម្រង់នៃការសម្ភាសន៍ស្រាវជ្រាវដែលមានសំណួរគោលរៀបចំទុកជាមុនខ្លះៗ ប៉ុន្តែបើកចំហរទូលាយឱ្យអ្នកសម្ភាសន៍អាចសួរសំណួរបន្ថែម ឬបត់បែនតាមចម្លើយរបស់អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ ដើម្បីជីកកកាយរកព័ត៌មានលម្អិត និងមូលហេតុស៊ីជម្រៅពីក្រោយបញ្ហាណាមួយ។ | ដូចជាការជជែកគ្នាលេងជាមួយមិត្តភក្តិដោយមានប្រធានបទច្បាស់លាស់ក្នុងចិត្ត តែយើងអាចសួរដេញដោលបន្ថែមតាមដំណើររឿងដែលគេនិយាយ ច្រើនជាងការសួរដេញដោលដូចប៉ូលីសសួរចម្លើយតាមក្រដាស។ |
| Anthropocentrism | ទស្សនៈ ឬជំនឿសង្គមដែលចាត់ទុកថាមនុស្សគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកលលោក ឬជាសត្វលោកដែលសំខាន់ជាងគេបំផុត ដោយជាន់ឈ្លីអត្ថិភាព និងមិនខ្វល់ពីសិទ្ធិរស់រានរបស់សត្វ ឬធម្មជាតិឡើយ (ឧទាហរណ៍៖ ការសម្លាប់សត្វចិញ្ចឹមដើម្បីតែការពារការឆ្លងកូវីដមកមនុស្ស)។ | ដូចជាមនុស្សអាត្មានិយមម្នាក់ដែលគិតតែពីប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងសុខទុក្ខរបស់គ្រួសារខ្លួនឯង ដោយមិនខ្វល់ពីការឈឺចាប់របស់អ្នកដទៃ ឬសត្វលោកដែលនៅជុំវិញខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
