បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទស្សនៈ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃក្រមសីលធម៌អាជីវកម្ម (Business Ethics) នៅក្នុងឧស្សាហកម្មកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់នៅប្រទេសវៀតណាម ជាពិសេសបញ្ហាប្រឈមក្នុងការធានាសិទ្ធិការងាររបស់សហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តវាយតម្លៃផ្អែកលើទ្រឹស្តីប្រយោជន៍និយម (Utilitarianism) និងសិទ្ធិសីលធម៌ (Moral Rights) ដោយធ្វើការស្ទង់មតិលើសហគ្រាសកាត់ដេរចំនួន ១១ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| FOB/OBM Business Model Ethics (Large Enterprises) ក្រមសីលធម៌អាជីវកម្មតាមគំរូ FOB/OBM (ក្រុមហ៊ុនខ្នាតធំ) |
មានការអនុលោមតាមស្តង់ដារការងារអន្តរជាតិបានល្អ និងទទួលបានកិច្ចសន្យាការងារយូរអង្វែងពីម៉ាកយីហោល្បីៗ។ | ស្ថិតក្រោមសម្ពាធខ្លាំងពីអតិថិជន ហើយការអនុវត្តពេលខ្លះគ្រាន់តែដើម្បីបំពេញកាតព្វកិច្ចសវនកម្ម ជាជាងការកសាងវប្បធម៌សីលធម៌ពិតប្រាកដ។ | គោរពតាមលក្ខខណ្ឌសីលធម៌ទាំង១៧បានទូលំទូលាយ រួមទាំងការធានាគុណភាពទំនិញ បញ្ហាបរិស្ថាន និងច្បាប់ការងារជូនកម្មករ។ |
| CMT/SME Business Model Ethics (Small/Subcontractors) ក្រមសីលធម៌អាជីវកម្មតាមគំរូ CMT/SME (ក្រុមហ៊ុនខ្នាតតូច និងមធ្យម) |
មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ និងយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការថែរក្សាកម្មករផ្ទាល់ តាមរយៈភាពបត់បែននៃអត្ថប្រយោជន៍ក្រៅផ្លូវការ។ | ឧស្សាហ៍មានចន្លោះប្រហោងក្នុងការអនុលោមតាមច្បាប់ (ដូចជាការថែមម៉ោងហួសកម្រិត គ្មានកិច្ចសន្យា ឬធានារ៉ាប់រងត្រឹមត្រូវ) ដោយសារសម្ពាធតម្លៃ និងរឹមប្រាក់ចំណេញទាប។ | ការយល់ដឹងពីសីលធម៌នៅមានកម្រិតតូចចង្អៀត ដោយផ្តោតតែលើការរស់រានរបស់កម្មករមូលដ្ឋាន និងមិនទាន់គោរពបានពេញលេញនូវសិទ្ធិសីលធម៌តាមផ្លូវច្បាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តក្រមសីលធម៌អាជីវកម្មនៅក្នុងឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងសំខាន់ទាំងលើផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ការគ្រប់គ្រងធនធានមនុស្ស និងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម (ទីក្រុងហូជីមិញ ប៊ិញសឿង និងដុងណៃ) ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ដោយផ្អែកលើសំណាកតូចត្រឹមតែ ១១ សហគ្រាសក្នុងវិស័យកាត់ដេរ។ ទិន្នន័យនេះមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះកម្ពុជាក៏មានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ ប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើន និងប្រឈមនឹងសម្ពាធអនុលោមភាពពីម៉ាកយីហោអន្តរជាតិស្រដៀងគ្នានឹងវៀតណាមដែរ។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់លាស់សម្រាប់វិស័យឧស្សាហកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតពីការចាត់ទុកក្រមសីលធម៌អាជីវកម្មជា 'បន្ទុកចំណាយ' ទៅជា 'ការវិនិយោគជាយុទ្ធសាស្ត្រ' គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់ធានានិរន្តរភាពនៃការប្រកួតប្រជែងរបស់រោងចក្រកម្ពុជានៅលើទីផ្សារសកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Utilitarianism | ទ្រឹស្ដីសីលធម៌ដែលផ្តោតលើការសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើលទ្ធផលចុងក្រោយ ដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ ឬសេចក្តីសុខច្រើនបំផុតដល់មនុស្សភាគច្រើនបំផុត ដូចជាការគិតគូរពីផលប្រយោជន៍រួមរវាងក្រុមហ៊ុន កម្មករ និងសង្គមជារួម។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តសង់ស្ពានមួយខ្សែ ដែលទោះជាត្រូវរុះរើផ្ទះមនុស្ស២-៣នាក់ តែវាផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកភូមិរាប់ពាន់នាក់ឱ្យធ្វើដំណើរបានស្រួល។ |
| Moral Rights | សិទ្ធិមូលដ្ឋានដែលបុគ្គលគ្រប់រូបសមស្របនឹងទទួលបានក្នុងនាមជាមនុស្សជាតិ ទោះបីជាមិនមានចែងលម្អិតក្នុងកិច្ចសន្យា ឬច្បាប់ក៏ដោយ ដូចជាសិទ្ធិទទួលបានការគោរព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងបរិយាកាសការងារដែលមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ | ដូចជាការផ្តល់កន្លែងអង្គុយឱ្យស្ត្រីមានផ្ទៃពោះនៅលើឡានក្រុង ដែលជាការគោរពចេញពីសីលធម៌ ទោះបីជាច្បាប់មិនបានចាប់បង្ខំក៏ដោយ។ |
| CMT (Cut Make Trim) | ប្រព័ន្ធផលិតកម្មដែលរោងចក្រគ្រាន់តែទទួលយកវត្ថុធាតុដើម (ដូចជាក្រណាត់) និងម៉ូតពីអ្នកបញ្ជាទិញ រួចធ្វើការកាត់ ដេរ និងវេចខ្ចប់ប៉ុណ្ណោះ។ ទម្រង់នេះទទួលបានតែប្រាក់ឈ្នួលពលកម្មសុទ្ធសាធ និងមានរឹមប្រាក់ចំណេញទាប។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរខោអាវ ដែលអតិថិជនជាអ្នកទិញក្រណាត់ និងប្រាប់ម៉ូតឱ្យស្រាប់ ជាងគ្រាន់តែប្រើកម្លាំងនិងម៉ាស៊ីនដេរយកលុយឈ្នួលប៉ុណ្ណោះ។ |
| FOB (Free on Board) | ទម្រង់នៃការផលិតដែលរោងចក្រមានទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់ជាង CMT ដោយពួកគេត្រូវបញ្ជាទិញវត្ថុធាតុដើមដោយខ្លួនឯង គ្រប់គ្រងដំណើរការផលិតរហូតដល់ចេញជាផលិតផលសម្រេច ហើយដឹកជញ្ជូនឡើងកប៉ាល់ឱ្យអ្នកទិញ។ | ដូចជាចុងភៅដែលទិញបន្លែសាច់ខ្លួនឯង រួចធ្វើម្ហូបលក់ខ្លួនឯង ផ្ទុយពីអ្នកស៊ីឈ្នួលធ្វើម្ហូបដែលចាំតែយកគ្រឿងផ្សំពីគេ។ |
| Code of Conduct | ឯកសារ ឬក្រមសីលធម៌ប្រតិបត្តិដែលកំណត់ដោយម៉ាកយីហោអ្នកបញ្ជាទិញ (Buyers) ដើម្បីតម្រូវឱ្យរោងចក្រផ្គត់ផ្គង់ទាំងអស់អនុវត្តតាមយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិការងារ ប្រាក់ឈ្នួល សុវត្ថិភាព និងបរិស្ថាន។ | ដូចជាបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងរបស់សាលារៀនដែលសិស្សគ្រប់រូបត្រូវតែគោរពតាម ដើម្បីអាចបន្តការសិក្សាបាន។ |
| Corporate Social Responsibility | ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ក្រុមហ៊ុនក្នុងការធ្វើអាជីវកម្មដោយមានការទទួលខុសត្រូវចំពោះសង្គម បរិស្ថាន និងភាគីពាក់ព័ន្ធ (ដូចជាការយកចិត្តទុកដាក់លើគ្រួសារកម្មករ) លើសពីការស្វែងរកប្រាក់ចំណេញតែមួយមុខ។ | ដូចជារោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវដែលមិនត្រឹមតែរកលុយពីការលក់អង្ករទេ តែថែមទាំងជួយសាងសង់ផ្លូវ ឬផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់ក្មេងៗក្នុងភូមិទៀតផង។ |
| Subcontractors | រោងចក្រ ឬក្រុមហ៊ុនតូចៗ (រោងចក្ររណប) ដែលមិនទទួលបានការបញ្ជាទិញផ្ទាល់ពីម៉ាកយីហោធំៗទេ ប៉ុន្តែពួកគេទទួលម៉ៅការបន្តពីរោងចក្រធំៗមួយតំណាក់កាលទៀត ដែលធ្វើឱ្យពួកគេទទួលបានតម្លៃទាប និងងាយរំលោភសិទ្ធិការងារដោយសារខ្វះការត្រួតពិនិត្យ។ | ដូចជាមេជាងម៉ៅការសាងសង់ផ្ទះ ដែលបានកាត់ការងារបន្តិចបន្តួចទៅឱ្យកូនជាងផ្សេងទៀតធ្វើបន្តក្នុងតម្លៃថោកជាងមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
