បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាគម្លាត (ភូមិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច ស្ថាប័ន វប្បធម៌) និងទំហំទីផ្សារ ទៅលើលំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ចូលទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៦ ដល់ ២០១៥។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលទិន្នន័យពីប្រទេសដៃគូវិនិយោគធំៗចំនួន១៦ និងធ្វើការវិភាគដោយប្រើប្រាស់សម្មតិកម្មគំរូទំនាញ (Gravity Model)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Random Effects Model (REM) on Gravity Equation គំរូផលប៉ះពាល់ដោយចៃដន្យ (REM) អនុវត្តលើគំរូទំនាញ |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរដែលមិនអាចសង្កេតបានតាមពេលវេលា និងជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាកូលីនេអ៊ែរ (Multicollinearity) តាមរយៈការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធ។ | ទាមទារទិន្នន័យបន្ទះក្នុងទំហំធំ និងសន្មតថាផលប៉ះពាល់ដោយចៃដន្យមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរឯករាជ្យក្នុងគំរូ។ | រកឃើញកត្តាជះឥទ្ធិពលចម្បងដោយបង្ហាញថា គម្លាតភូមិសាស្ត្រកាត់បន្ថយ FDI (០,៣៨%) ខណៈគម្លាតសេដ្ឋកិច្ច (+០,៣៣%) និងអថេរពន្យារពេល FDI (+០,៤៥%) បង្កើនការទាក់ទាញ FDI ។ |
| Traditional OLS (Log-Log Gravity Model) គំរូទំនាញប្រពៃណីដោយប្រើវិធីសាស្ត្រ OLS |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យ និងសាមញ្ញក្នុងការបកស្រាយទំនាក់ទំនងមូលដ្ឋានរវាងអថេរ។ | មិនបានគិតគូរពីលក្ខណៈពិសេសប្លែកៗនៃប្រទេសនីមួយៗ (Unobserved Heterogeneity) ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលងាយរងភាពលំអៀង (Bias) ។ | ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងទ្រឹស្តីជាមូលដ្ឋាន ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបដិសេធមិនប្រើជាវិធីសាស្ត្រគោល ដោយសារវាមិនសូវមានសុក្រឹតភាពសម្រាប់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) និងកម្មវិធីស្ថិតិ ដែលមិនទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ឬផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រកម្រិតខ្ពស់ឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទុនវិនិយោគ FDI ដែលបានចុះបញ្ជី (Registered FDI) ពីប្រទេសដៃគូចំនួន១៦ ចន្លោះឆ្នាំ២០០៦-២០១៥ ជាជាងទុនអនុវត្តជាក់ស្តែង (Realized FDI)។ សម្រាប់កម្ពុជា ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ពីព្រោះគម្លាតរវាងទុនចុះបញ្ជី និងទុនអនុវត្តជាក់ស្តែងមានទំហំធំ ហើយកត្តាស្ថាប័ន (អំពើពុករលួយ ស្ថិរភាពនយោបាយ) អាចមានឥទ្ធិពលខុសគ្នាទៅលើការសម្រេចចិត្តវិនិយោគជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញវិនិយោគបរទេស (FDI) ឱ្យចំគោលដៅ។
សរុបមក ការអនុវត្តគំរូនេះជួយអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណរនាំងឧបសគ្គ (ដូចជាចម្ងាយភូមិសាស្ត្រ ឬបញ្ហាស្ថាប័ន) និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រកែទម្រង់ដើម្បីបង្កើនភាពទាក់ទាញរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gravity model | គំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តីទំនាញរបស់ញូតុន ដើម្បីពន្យល់ពីទំហំពាណិជ្ជកម្ម ឬលំហូរវិនិយោគរវាងប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់ពួកគេ និងទំហំគម្លាត (ភូមិសាស្ត្រ វប្បធម៌ ឬសេដ្ឋកិច្ច) រវាងប្រទេសទាំងពីរ។ | ដូចជាកម្លាំងឆក់នៃមេដែកពីរ អង្គធាតុធំជាងមានកម្លាំងទាញខ្លាំងជាង ហើយបើនៅជិតគ្នាទាញខ្លាំងជាងនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Random effects model (REM) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដោយសន្មតថាការប្រែប្រួលដែលមិនអាចសង្កេតបានរវាងអង្គភាពនីមួយៗ (ដូចជាប្រទេស) គឺកើតឡើងដោយចៃដន្យ និងមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរឯករាជ្យក្នុងគំរូ។ | ដូចជាការសន្មតថាសិស្សម្នាក់ៗមានទេពកោសល្យពីកំណើតខុសៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដែលមិនពាក់ព័ន្ធនឹងចំនួនម៉ោងដែលពួកគេខិតខំរៀននោះទេ។ |
| Panel data | ប្រភេទសំណុំទិន្នន័យដែលមានការសង្កេតលើអង្គភាពច្រើន (ដូចជាប្រទេសទាំង១៦) ឆ្លងកាត់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ (២០០៦-២០១៥) ជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវតាមដានបម្រែបម្រួលទាំងតាមពេលវេលា និងតាមអង្គភាព។ | ដូចជាសៀវភៅតាមដានពិន្ទុសិស្ស១០នាក់ជារៀងរាល់ខែពេញមួយឆ្នាំ មិនមែនមើលតែសិស្សម្នាក់ ឬមើលតែខែណាមួយនោះទេ។ |
| Signaling effects | បាតុភូតដែលការវិនិយោគដោយជោគជ័យកាលពីឆ្នាំមុន (Lagged FDI) ផ្តល់ជាសញ្ញាឬព័ត៌មានវិជ្ជមានអំពីបរិយាកាសវិនិយោគ ទៅកាន់ក្រុមហ៊ុនដទៃទៀត ដែលជួយជំរុញឱ្យមានការវិនិយោគថ្មីៗចូលមកបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាពេលឃើញហាងកាហ្វេមួយមានភ្ញៀវចូលច្រើនកាលពីម្សិលមិញ ថ្ងៃនេះយើងក៏ចង់ចូលសាកដែរ ព្រោះគិតថាវាច្បាស់ជាឆ្ងាញ់។ |
| Institutional distance | រង្វាស់នៃភាពខុសគ្នារវាងប្រទេសពីរទៅលើប្រព័ន្ធច្បាប់ ស្ថិរភាពនយោបាយ កម្រិតអំពើពុករលួយ និងប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋាភិបាល ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ហានិភ័យ និងការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគបរទេស។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបវិន័យសាលាពីរ បើសាលាមួយតឹងរ៉ឹងហើយមួយទៀតធូររលុងខ្លាំង សិស្សដែលប្តូរសាលានឹងពិបាកបន្ស៊ាំខ្លួន។ |
| Cultural distance | គម្លាតនៃតម្លៃ ជំនឿ និងទំនៀមទម្លាប់រវាងប្រទេសគោលដៅ និងប្រទេសវិនិយោគ ដោយប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ Hofstede ដើម្បីវាស់វែងភាពខុសគ្នាទាំងនោះ ដែលអាចបង្កជាឧបសគ្គដល់ពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាអ្នករស់នៅទីក្រុងទំនើបទៅធ្វើការនៅតំបន់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលមានរបៀបរស់នៅ ការគិត និងទំនៀមទម្លាប់ខុសគ្នាស្រឡះ។ |
| Multicollinearity | បញ្ហាក្នុងការវិភាគស្ថិតិនៅពេលដែលអថេរពន្យល់ (អថេរឯករាជ្យ) ពីរឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នាខ្លាំងពេក ធ្វើឱ្យគំរូពិបាកក្នុងការកំណត់ថាតើអថេរមួយណាពិតជាអ្នកផ្តល់ឥទ្ធិពលពិតប្រាកដទៅលើអថេរអាស្រ័យ។ | ដូចជាមានមនុស្សពីរនាក់ច្រៀងបទតែមួយព្រមគ្នាក្នុងម៉ៃក្រូហ្វូនតែមួយ ធ្វើឱ្យយើងពិបាកស្តាប់ដឹងថាអ្នកណាច្រៀងពីរោះជាងអ្នកណា។ |
| Heteroskedasticity | លក្ខខណ្ឌនៅក្នុងគំរូស្ថិតិ ដែលបំរែបំរួលនៃកំហុស (Error term) មិនមានទំហំថេរនៅគ្រប់កម្រិតនៃអថេរឯករាជ្យ ដែលអាចធ្វើឱ្យការធ្វើតេស្តសម្មតិកម្មលែងមានសុក្រឹតភាព (អ្នកស្រាវជ្រាវដោះស្រាយដោយយកតម្លៃ Logarithm)។ | ដូចជាការបាញ់ស៊ីប កាលណាយើងខិតទៅកាន់តែឆ្ងាយ គ្រាប់កាំភ្លើងរាយប៉ាយកាន់តែខ្លាំង មិនប្រមូលផ្តុំដូចបាញ់នៅជិតនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
