បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ព្រឹត្តិបត្រនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃគោលនយោបាយសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងការងារនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើការវាយតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់ឆ្នាំ ២០១១-២០២០។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ឯកសារនេះចងក្រងនូវអត្ថបទស្រាវជ្រាវ និងរបាយការណ៍វាយតម្លៃគោលនយោបាយជាច្រើន ដែលប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យ និងការវាយតម្លៃតាមបែបប្រព័ន្ធ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះរំលេចពីសមិទ្ធផល និងបញ្ហាប្រឈមនៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅប្រទេសវៀតណាមចន្លោះឆ្នាំ២០០៦-២០១០ ដោយផ្តោតលើការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ការពង្រីកធានារ៉ាប់រងសុខភាពជាសកល និរន្តរភាពនៃមូលនិធិសន្តិសុខសង្គម ការទទួលបានទឹកស្អាត និងការលើកកម្ពស់សមធម៌ទីផ្សារការងារ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| សមិទ្ធផលកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ (Poverty Reduction Achievements) | អត្រាភាពក្រីក្រថ្នាក់ជាតិបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ប៉ុន្តែនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ជនជាតិភាគតិច និងតំបន់ភ្នំ ដែលទាមទារឱ្យមានគោលនយោបាយគាំពារសង្គមកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ | អត្រាភាពក្រីក្របានធ្លាក់ចុះពី ២២% ក្នុងឆ្នាំ២០០៥ មកត្រឹមប្រមាណ ៩,៤៥% ក្នុងឆ្នាំ២០១០។ |
| ការពង្រីកការធានារ៉ាប់រងសុខភាព (Health Insurance Expansion) | វៀតណាមបានបោះជំហានយ៉ាងធំឆ្ពោះទៅរកការធានារ៉ាប់រងសុខភាពជាសកល (Universal Health Coverage) ដោយរដ្ឋាភិបាលបានឧបត្ថម្ភធនដល់ជនក្រីក្រ ប៉ុន្តែនៅសល់ប្រជាជនប្រមាណ ៤០% ទៀតដែលមិនទាន់មានការធានារ៉ាប់រង។ | ប្រជាជនចំនួន ៥៣,៣ លាននាក់ (ស្មើនឹង ៦០% នៃប្រជាជនសរុប) ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយធានារ៉ាប់រងសុខភាពនៅឆ្នាំ២០០៩។ |
| ហានិភ័យនិរន្តរភាពនៃមូលនិធិសោធននិវត្តន៍ (Pension Fund Sustainability Risks) | ប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសង្គមបច្ចុប្បន្នដែលផ្អែកលើប្រព័ន្ធ (PAYG-DB) នឹងប្រឈមមុខនឹងឱនភាពនាពេលអនាគត ដោយសារការកើនឡើងនៃមនុស្សចាស់ និងអត្រាពឹងផ្អែកខ្ពស់។ របាយការណ៍ស្នើឱ្យប្តូរទៅប្រព័ន្ធគណនីបុគ្គលជានិមិត្តរូប (NDC)។ | ការព្យាករណ៍បង្ហាញថាអត្រាវិភាគទានត្រូវតែកើនឡើងដល់ ៣៥% នៅឆ្នាំ២០៤៥ ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពមូលនិធិ។ |
| ទំនាក់ទំនងរវាងទឹកស្អាត និងភាពក្រីក្រ (Link Between Clean Water and Poverty) | ការទទួលបានទឹកម៉ាស៊ីនស្អាតមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ និងសុខភាពល្អ ខណៈដែលមានគម្លាតយ៉ាងធំរវាងទីក្រុង និងជនបទលើការប្រើប្រាស់ទឹកស្អាត។ | យោងតាមទិន្នន័យ VHLSS ឆ្នាំ២០០៦ គ្រួសារនៅទីក្រុង ៦២% ប្រើប្រាស់ទឹកម៉ាស៊ីន បើធៀបនឹងជនបទដែលមានត្រឹមតែ ៨,៤%។ |
ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍គោលនយោបាយជាយុទ្ធសាស្ត្រផ្តោតលើសន្តិសុខសង្គម ការងារ និងបរិស្ថាន។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធសោធននិវត្តន៍ពីប្រព័ន្ធ (PAYG-DB) ទៅជាប្រព័ន្ធគណនីបុគ្គលជានិមិត្តរូប (NDC) ដើម្បីធានានិរន្តរភាពហិរញ្ញវត្ថុរយៈពេលវែងនៃមូលនិធិសន្តិសុខសង្គម។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ពង្រីកការគ្របដណ្តប់ធានារ៉ាប់រងសុខភាពដល់ពលករក្នុងសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ និងប្រជាជននៅតំបន់ជនបទ ដោយផ្តល់ការឧបត្ថម្ភធនផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដើម្បីឈានទៅសម្រេចការគ្របដណ្តប់ជាសកល។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និង វិស័យឯកជន (Government & Private Sector) | អនុវត្តប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាឱ្យបានស្មើភាពគ្នាគ្រប់វិស័យ និងជំរុញយន្តការចរចាជាសមូហភាព (Collective Bargaining) ដើម្បីកាត់បន្ថយវិសមភាពប្រាក់ចំណូល (Gini coefficient) នៅក្នុងសហគ្រាស។ | មធ្យម (Medium) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និង អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (Government & NGOs) | បង្កើនការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទឹកស្អាតនៅតំបន់ជនបទ ដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាជំងឺឆ្លង និងលើកកម្ពស់ផលិតភាពការងាររបស់ប្រជាជនក្រីក្រ។ | មធ្យម (Medium) |
ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលអន្តរកាលសេដ្ឋកិច្ចសង្គមស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសវៀតណាម រួមមានការពង្រីកការគាំពារសង្គម (ប.ស.ស) ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវច្បាប់ការងារ។ របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវមេរៀនដ៏មានតម្លៃក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍រយៈពេលវែងនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការធានានិរន្តរភាពមូលនិធិសង្គម។
តាមរយៈការដោះស្រាយបញ្ហានិរន្តរភាពនៃសន្តិសុខសង្គម និងការលើកកម្ពស់សមធម៌ទីផ្សារការងារតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង កម្ពុជាអាចធានាបាននូវគន្លងនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងចីរភាពកាន់តែរឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| PAYG-DB (Pay-As-You-Go Defined Benefit) | ប្រព័ន្ធសោធននិវត្តន៍ដែលប្រាក់វិភាគទានរបស់អ្នកកំពុងធ្វើការបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានយកទៅបើកជាប្រាក់សោធនឱ្យអ្នកដែលចូលនិវត្តន៍នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយអត្ថប្រយោជន៍ត្រូវបានកំណត់ជាមុន។ | ដូចជាកូនចៅដែលកំពុងធ្វើការរកលុយយកមកចិញ្ចឹមឪពុកម្តាយចាស់ៗក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នអញ្ចឹងដែរ ដោយសង្ឃឹមថាពេលខ្លួនចាស់ទៅនឹងមានកូនចៅជំនាន់ក្រោយចិញ្ចឹមវិញ។ |
| NDC (Notional Defined Contribution) | ប្រព័ន្ធសោធននិវត្តន៍ដែលកត់ត្រាប្រាក់វិភាគទានរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗទៅក្នុងគណនីនិមិត្តរូប ហើយការប្រាក់ត្រូវបានគណនាផ្អែកលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ឬកំណើនប្រាក់ឈ្នួលជាតិ។ ពេលចូលនិវត្តន៍ ប្រាក់សោធននឹងបើកផ្អែកលើទំហំទឹកប្រាក់សរុបក្នុងគណនីនេះ។ | ប្រៀបដូចជាការសន្សំលុយក្នុងកូនជ្រូកនិមិត្តរូប ដែលរដ្ឋកត់ត្រាទុកថាអ្នកបានសន្សំប៉ុន្មាន ហើយពេលចាស់ទៅ រដ្ឋនឹងបើកលុយនោះឱ្យវិញបូករួមទាំងការប្រាក់ដោយផ្អែកលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ |
| Gini Coefficient | សន្ទស្សន៍សម្រាប់វាស់ស្ទង់វិសមភាពប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងសង្គម ដោយពិន្ទុ ០ តំណាងឱ្យសមធម៌ដាច់ខាត (ចំណូលស្មើគ្នាទាំងអស់) និង ១ តំណាងឱ្យវិសមភាពដាច់ខាត (មនុស្សម្នាក់ក្តោបក្តាប់ចំណូលទាំងអស់)។ | ដូចជាជញ្ជីងវាស់ស្ទង់ថាតើអ្នកមាននិងអ្នកក្រនៅក្នុងប្រទេសមួយមានគម្លាតឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុណ្ណា បើលេខកាន់តែខិតជិត ១ មានន័យថាអ្នកមានកំពុងក្តោបក្តាប់ទ្រព្យសម្បត្តិស្ទើរតែទាំងអស់។ |
| Universal Health Coverage | ការធានាថាប្រជាជនទាំងអស់អាចទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពដែលពួកគេត្រូវការ ដោយមានគុណភាព និងមិនជួបប្រទះនឹងការលំបាក ឬហានិភ័យផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពេលបង់ថ្លៃសេវា។ | ដូចជាការទិញឆ័ត្រធំមួយរួមគ្នា ដើម្បីបិទបាំងកុំឱ្យប្រជាជនណាម្នាក់ទទឹកភ្លៀង (ធ្លាក់ខ្លួនក្រ) ដោយសារតែការចំណាយលុយច្រើនលើការវះកាត់ ឬព្យាបាលជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Informal Sector | ផ្នែកនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនបានចុះបញ្ជីផ្លូវការ គ្មានការការពារតាមផ្លូវច្បាប់ការងារ និងមិនស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធពន្ធដារ ឬប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមរបស់រដ្ឋ (ឧ. អ្នកលក់ដូរតាមផ្លូវ កម្មករសំណង់ក្រៅប្រព័ន្ធ)។ | ដូចជាការលក់ដូរឥវ៉ាន់នៅមុខផ្ទះ ដែលមិនមានកិច្ចសន្យាការងារ មិនមានធានារ៉ាប់រងពេលឈឺថ្កាត់ និងមិនបង់ពន្ធប្រាក់ចំណូលចូលរដ្ឋ។ |
| Collective Bargaining Agreement | កិច្ចព្រមព្រៀងជាលាយលក្ខណ៍អក្សររវាងថៅកែ (និយោជក) និងតំណាងកម្មករ (សហជីព) ស្តីពីលក្ខខណ្ឌការងារ ប្រាក់ឈ្នួល ម៉ោងធ្វើការ និងអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍រួម។ | ដូចជាការចរចាគ្នារវាងមេភូមិ (តំណាងកម្មករ) និងម្ចាស់ដី (និយោជក) ដើម្បីឯកភាពគ្នាជាមុនលើតម្លៃពលកម្ម និងម៉ោងធ្វើការ ក្នុងគោលបំណងជៀសវាងការឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ |
| VHLSS (Vietnam Household Living Standards Survey) | ការអង្កេតកម្រិតជីវភាពគ្រួសារថ្នាក់ជាតិនៅប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យអំពីចំណូល ចំណាយ សុខភាព ការអប់រំ និងលក្ខខណ្ឌរស់នៅ សំដៅវាស់ស្ទង់អត្រាភាពក្រីក្រ និងវាយតម្លៃគោលនយោបាយសង្គម។ | ដូចជាការចុះស្រង់ស្ថិតិរបស់មេភូមិទៅតាមផ្ទះនីមួយៗ ដើម្បីសួរថាក្នុងផ្ទះមានចំណូលប៉ុន្មាន ហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ទេ និងមានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ដែរឬទេ ដើម្បីរាយការណ៍ប្រាប់រដ្ឋាភិបាល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
