បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ មកលើសហគ្រាស និងកម្មករនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ជាពិសេសការរអាក់រអួលក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងការប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ក្រុមងាយរងគ្រោះ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះធ្វើការវិភាគលើទិន្នន័យស្ទង់មតិរបស់សហគ្រាស និងកម្មករនៅក្នុងវិស័យចម្បងៗចំនួនប្រាំ ព្រមទាំងពិនិត្យមើលវិធានការឆ្លើយតប និងផលវិបាកផ្នែកសង្គម។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះគូសបញ្ជាក់ពីផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ មកលើសហគ្រាស និងកម្មករវៀតណាម ជាពិសេសក្នុងវិស័យនាំចេញ និងទេសចរណ៍។ វាបង្ហាញពីការបាត់បង់ការងារយ៉ាងច្រើន ការកាត់បន្ថយប្រាក់ចំណូល និងបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្លាក់ទៅលើក្រុមងាយរងគ្រោះដូចជាស្ត្រី និងកម្មករចំណាកស្រុក ដែលនាំឱ្យមានការកាត់បន្ថយចំណាយលើតម្រូវការរស់នៅមូលដ្ឋាន និងការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងផ្នែកស្មារតីនិងគ្រួសារ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការកាត់បន្ថយចំណាយពលកម្ម (Labor Cost Reduction) | សហគ្រាសភាគច្រើនបានឆ្លើយតបទៅនឹងវិបត្តិដោយការកាត់បន្ថយចំណាយពលកម្ម ជាជាងការស្វែងរកទីផ្សារថ្មី ដែលធ្វើឱ្យកម្មកររងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល និងការងារ។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថា ៦៧,២% នៃសហគ្រាសដែលរងផលប៉ះពាល់បានប្រើប្រាស់វិធានការកាត់បន្ថយចំណាយពលកម្ម ហើយកម្មករ ១៨,១% បានបាត់បង់ការងារ ឬប្រាក់ចំណូលទាំងស្រុង។ |
| ការកាត់បន្ថយចំណាយលើម្ហូបអាហារ និងតម្រូវការមូលដ្ឋាន (Reduction in Basic Expenses) | កម្មករត្រូវបានបង្ខំចិត្តកាត់បន្ថយការចំណាយលើតម្រូវការចាំបាច់បំផុតប្រចាំថ្ងៃដើម្បីរស់រានមានជីវិត ជាពិសេសកម្មករចំណាកស្រុកដែលជាមេគ្រួសារដែលរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ | កម្មករចំនួន ៧៥,៣% បានកាត់បន្ថយចំណាយលើម្ហូបអាហារ ហើយជិត ៩០% នៃក្រុមកម្មករចំណាកស្រុកដែលមានកូន (EMP) ត្រូវបង្ខំចិត្តកាត់បន្ថយចំណាយលើអាហារប្រចាំថ្ងៃ។ |
| ផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្ត និងបញ្ហាគ្រួសារ (Mental Health and Family Issues) | សម្ពាធហិរញ្ញវត្ថុបានបណ្តាលឱ្យកម្មករភាគច្រើនមានការព្រួយបារម្ភ ថប់បារម្ភ និងបង្កឱ្យមានការកើនឡើងនូវជម្លោះ ឬអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ។ | កម្មករផ្ទាល់ ៨៦,៩% មានអារម្មណ៍ព្រួយបារម្ភ និងទុទិដ្ឋិនិយម ខណៈកម្មករ ៣៤,២៥% រាយការណ៍ពីទំនាក់ទំនងគ្រួសារកាន់តែអាក្រក់ ហើយជិត ៥% ជួបប្រទះអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារដោយសារសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច។ |
| ការប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរលើស្ត្រី និងក្រុមងាយរងគ្រោះ (Disproportionate Impact on Vulnerable Groups) | និយោជកមានទំនោរកាត់បញ្ឈប់ ឬកាត់បន្ថយប្រាក់ខែកម្មករដែលមានកិច្ចសន្យាការងាររយៈពេលខ្លី កម្មករស្ត្រី និងកម្មករវ័យចំណាស់មុនគេ ដោយខ្វះការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយសហជីព។ | ៨៣% នៃកម្មករស្ត្រីនៅក្នុងការស្ទង់មតិបានរងការកាត់ប្រាក់ខែ ឬបាត់បង់ការងារ ហើយមានតែ ១៥,៥% នៃនិយោជកប៉ុណ្ណោះដែលបានពិគ្រោះជាមួយសហជីពមុនពេលសម្រេចចិត្ត។ |
ផ្អែកលើការរកឃើញ របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួនដើម្បីជួយស្តារសេដ្ឋកិច្ច ការពារសិទ្ធិកម្មករ និងពង្រឹងប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋាភិបាល (Government) | ផ្តល់ជំនួយសាច់ប្រាក់ និងស្បៀងអាហារជាបន្ទាន់ដល់កម្មករដែលបាត់បង់ការងារ និងប្រាក់ចំណូល ដើម្បីធានាបាននូវកម្រិតជីវភាពរស់នៅអប្បបរមា និងការពារកុំឱ្យពួកគេធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រជ្រុល។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងការងារ (Government & Labor Ministries) | ត្រួតពិនិត្យ និងអនុវត្តច្បាប់ការងារឱ្យបានតឹងរ៉ឹង ដើម្បីការពារនិយោជកពីការកេងប្រវ័ញ្ចយកឱកាសនៃវិបត្តិក្នុងការបញ្ឈប់កម្មករងាយរងគ្រោះ (ដូចជាស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ឬកម្មករចំណាស់) ដោយមិនត្រឹមត្រូវ។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន និងម៉ាកយីហោអន្តរជាតិ (Private Sector & International Brands) | អ្នកបញ្ជាទិញអន្តរជាតិគួរតែគោរពកិច្ចសន្យាបញ្ជាទិញរបស់ខ្លួន បង់ប្រាក់សម្រាប់ទំនិញដែលបានផលិតរួច និងចែករំលែកបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុជាមួយរោងចក្រផ្គត់ផ្គង់ដើម្បីរក្សាការងារជូនកម្មករ។ | ខ្ពស់ (High) |
| សហជីពការងារ (Trade Unions) | សកម្មជាងមុនក្នុងការតំណាង និងការពារអត្ថប្រយោជន៍របស់កម្មករ តាមរយៈការចូលរួមចរចាជាមួយនិយោជកអំពីវិធានការកាត់បន្ថយបុគ្គលិក និងស្វែងរកដំណោះស្រាយជំនួស។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងប្រជាសាស្ត្រស្រដៀងគ្នានឹងវៀតណាម ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងវិស័យទេសចរណ៍។ បទពិសោធន៍របស់វៀតណាមផ្តល់ជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃក្នុងការរៀបចំប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម និងការការពារកម្មករងាយរងគ្រោះនៅពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ឬការរអាក់រអួលខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់។
ការកសាងប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមដែលរឹងមាំ ការលើកកម្ពស់កិច្ចសន្ទនាសង្គម (Social Dialogue) និងការអនុវត្តច្បាប់ការងារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព គឺជាកត្តាចាំបាច់ដើម្បីធានាភាពធន់នៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងពេលមានវិបត្តិរញ្ជួយសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| FDI (Foreign Direct Investment) | ការវិនិយោគដែលធ្វើឡើងដោយក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលមកពីប្រទេសមួយទៅក្នុងអាជីវកម្ម ឬរោងចក្រដែលមានទីតាំងនៅប្រទេសមួយផ្សេងទៀត ដើម្បីគ្រប់គ្រង ឬមានឥទ្ធិពលលើប្រតិបត្តិការអាជីវកម្មនោះ។ ក្នុងរបាយការណ៍នេះ សហគ្រាស FDI ហាក់មានភាពធន់ជាងសហគ្រាសក្នុងស្រុកក្នុងការទប់ទល់នឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនបរទេសយកលុយនិងបច្ចេកវិទ្យាមកសាងសង់រោងចក្រផ្ទាល់នៅប្រទេសរបស់យើង។ |
| Global Supply Chain | បណ្តាញអន្តរជាតិនៃក្រុមហ៊ុន និងដំណើរការនានាដែលចូលរួមក្នុងការផលិត និងចែកចាយទំនិញ ចាប់ពីការស្វែងរកវត្ថុធាតុដើមនៅប្រទេសមួយ រហូតដល់ការប្រគល់ផលិតផលសម្រេចដល់អតិថិជននៅប្រទេសមួយផ្សេងទៀត។ ការរអាក់រអួលនៃខ្សែសង្វាក់នេះដោយសារកូវីដ-១៩ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ការផលិតក្នុងស្រុក។ | ប្រៀបដូចជាការរត់បណ្តាក់គ្នា ដោយប្រទេសមួយផលិតក្រណាត់ បញ្ជូនទៅប្រទេសមួយទៀតដើម្បីកាត់ដេរ ហើយបញ្ជូនទៅលក់នៅទីផ្សារអឺរ៉ុបឬអាមេរិក។ |
| FOB (Free On Board) | ជាទម្រង់នៃការផលិតជាពិសេសក្នុងឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ ដែលរោងចក្រផលិតត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការទិញវត្ថុធាតុដើមផ្ទាល់ខ្លួន ផលិត និងដឹកជញ្ជូនទំនិញទៅកាន់កំពង់ផែសម្រាប់នាំចេញ។ ក្នុងម៉ូដែលនេះ រោងចក្រប្រឈមហានិភ័យហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់នៅពេលមានការលុបចោលការបញ្ជាទិញពីអ្នកទិញ។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរដែលត្រូវចេញលុយទិញក្រណាត់ខ្លួនឯងផ្ទាល់ដើម្បីកាត់ខោអាវឱ្យម៉ូយ មិនមែនរង់ចាំម៉ូយទិញក្រណាត់មកឱ្យដេរនោះទេ។ |
| Social Protection | គោលនយោបាយ និងកម្មវិធីនានារបស់រដ្ឋាភិបាលដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងផ្តល់ការគាំទ្រសង្គ្រោះបន្ទាន់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅពេលពួកគេប្រឈមនឹងហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាការបាត់បង់ការងារ មានជំងឺ ឬចាស់ជរា)។ | ដូចជាសំណាញ់សុវត្ថិភាពដែលរដ្ឋត្រៀមទុកសម្រាប់ទ្រអ្នកធ្លាក់ពីលើទីខ្ពស់ (បាត់បង់ចំណូល) កុំឱ្យរងរបួសធ្ងន់ (ធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រតានតឹង)។ |
| Vulnerable Workers | ក្រុមកម្មករដែលងាយរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានខ្លាំងបំផុតពីការធ្លាក់ចុះនៃសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាស្ត្រី ពលករចំណាកស្រុក កម្មករចំណាស់ ឬអ្នកធ្វើការក្រៅប្រព័ន្ធ ដោយសារពួកគេខ្វះការការពារតាមផ្លូវច្បាប់ និងមានប្រាក់សន្សំតិចតួច។ | ប្រៀបដូចជារុក្ខជាតិតូចៗដែលងាយនឹងបាក់បែកមុនគេនៅពេលមានខ្យល់ព្យុះបោកបក់មកម្តងៗ។ |
| Short-time Working | យុទ្ធសាស្រ្តរបស់និយោជកក្នុងការកាត់បន្ថយម៉ោងធ្វើការ ឬថ្ងៃធ្វើការរបស់កម្មករជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយកាត់បន្ថយប្រាក់ឈ្នួលទៅតាមនោះ ដើម្បីបញ្ចៀសការបញ្ឈប់ពីការងារជាស្ថាពរក្នុងអំឡុងពេលរោងចក្រខ្វះការបញ្ជាទិញ។ | ជំនួសឱ្យការបញ្ឈប់កម្មករម្នាក់ ថៅកែឱ្យកម្មករពីរនាក់ធ្វើការតែពាក់កណ្តាលម៉ោងរៀងៗខ្លួន ដើម្បីឱ្យអ្នកទាំងពីរនៅមានការងារធ្វើនិងទទួលបានប្រាក់ខែខ្លះ។ |
| Minimum Wage | កម្រិតប្រាក់ឈ្នួលទាបបំផុតដែលច្បាប់តម្រូវឱ្យនិយោជកបើកជូនកម្មកររបស់ខ្លួន។ ក្នុងពេលមានវិបត្តិ របាយការណ៍បង្ហាញថាកម្មករមួយចំនួនត្រូវបានរោងចក្រកាត់បន្ថយប្រាក់ខែរហូតដល់ក្រោមបន្ទាត់ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមានេះ។ | ជាខ្សែបន្ទាត់ក្រហមដែលរដ្ឋកំណត់ថាមិនឱ្យថៅកែបើកប្រាក់ខែឱ្យកម្មករតិចជាងនេះឡើយ ទោះក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ។ |
| Grassroots Trade Union | សហជីព ឬអង្គការតំណាងឱ្យកម្មករនៅកម្រិតរោងចក្រ ដែលមានតួនាទីចរចាជាមួយនិយោជកអំពីប្រាក់ឈ្នួល និងការពារសិទ្ធិកម្មករ។ របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា សហជីពនៅកម្រិតមូលដ្ឋានភាគច្រើនមិនមានឥទ្ធិពលគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចូលរួមការពារកម្មករពីការកាត់បន្ថយបុគ្គលិកឡើយ។ | ដូចជាមេធាវីប្រចាំរោងចក្រដែលកម្មករជ្រើសរើសឡើងដើម្បីជួយតវ៉ានិងការពារសិទ្ធិរបស់ពួកគេនៅចំពោះមុខថៅកែ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
