បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃគម្រោងសាងសង់អាងស្តុកទឹក Ta Trach ទៅលើទ្រព្យសកម្មជីវភាព (Livelihood assets) របស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ បន្ទាប់ពីការតាំងទីលំនៅថ្មីអស់រយៈពេលជាង ១០ ឆ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាពរបស់ DFID ដោយប្រៀបធៀបទិន្នន័យមុន និងក្រោយការផ្លាស់ទីលំនៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Descriptive Statistical Analysis (SPSS 22) ការវិភាគស្ថិតិពណ៌នា (ដោយប្រើកម្មវិធី SPSS 22) |
ងាយស្រួលក្នុងការសង្ខេបលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្រ ទ្រព្យសកម្ម និងប្រៀបធៀបទិន្នន័យមុន និងក្រោយការផ្លាស់ទីលំនៅ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើភាពស្មោះត្រង់នៃការឆ្លើយតបរបស់អ្នកចូលរួម ហើយមិនអាចព្យាករណ៍ពីនិន្នាការអនាគតបានលម្អិត។ | បង្ហាញថាប្រជាជន ៩៤% មិនពេញចិត្តនឹងសំណង ហើយផ្ទៃដីកសិកម្មបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ |
| Present Value (PV) Method វិធីសាស្ត្រគណនាតម្លៃបច្ចុប្បន្ន (Present Value) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រៀបធៀបប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដពីឆ្នាំ ២០០៤ ទៅ ២០១៦ ដោយគិតបញ្ចូលអត្រាការប្រាក់ និងអតិផរណា (អត្រា ១០,៥៦%)។ | ការកំណត់អត្រាការប្រាក់ថេរអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងនូវភាពប្រែប្រួលនៃតម្លៃទំនិញជាក់ស្តែងនៅក្នុងតំបន់ជនបទ។ | បានបញ្ជាក់ថាប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដរបស់គ្រួសារបានធ្លាក់ចុះពី ៤,៤៣ លានដុង មកត្រឹម ៣,៨៦ ទៅ ៤,៣២ លានដុងក្នុងមួយខែ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ (High-performance computing) នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែលើភូមិសាស្ត្រនៃគម្រោង Ta Trach ក្នុងខេត្ត Thua Thien Hue ប្រទេសវៀតណាម ជាមួយនឹងទំហំគំរូ ១២០ គ្រួសារដែលមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប (អនក្ខរភាព ៣០,៨%)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រជាជននៅតំបន់ជនបទកម្ពុជាក៏មានលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្រ ការពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិ និងរងការគំរាមកំហែងពីគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
វិធីសាស្ត្រ និងក្របខ័ណ្ឌនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់សង្គម និងការតាំងទីលំនៅថ្មីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការស្តារជីវភាពឡើងវិញ (Livelihood Restoration) ឱ្យមានចីរភាព ជាជាងការជួយសង្គ្រោះតែមួយគ្រា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable Livelihood Framework | គឺជាឧបករណ៍វិភាគដែលបង្កើតឡើងដោយទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ (DFID) ដើម្បីស្វែងយល់ពីកត្តាផ្សេងៗដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការរស់នៅរបស់មនុស្ស ពិសេសគឺរបៀបដែលពួកគេប្រើប្រាស់ធនធាន (ទ្រព្យសកម្មទាំង៥) ដើម្បីទប់ទល់នឹងហានិភ័យ និងកសាងជីវភាពឱ្យបានរឹងមាំ។ | ដូចជាកែវយឹតមួយដែលជួយយើងមើលឃើញពីរបៀបដែលគ្រួសារមួយរកលុយ រក្សាសុខភាព និងប្រើប្រាស់ធនធានជុំវិញខ្លួនដើម្បីរស់រានមានជីវិតពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ |
| Resettlement | គឺជាដំណើរការនៃការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋពីទីតាំងដើមទៅកាន់ទីតាំងថ្មី ដែលជារឿយៗត្រូវបានរៀបចំដោយរដ្ឋាភិបាលដោយសារការដកហូតដីធ្លីដើម្បីសាងសង់គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗ ដូចជាទំនប់វារីអគ្គិសនី ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ។ | ដូចជាការត្រូវបង្ខំចិត្តរើផ្ទះទៅរស់នៅភូមិថ្មី ដោយសារតែរដ្ឋត្រូវការដីភូមិចាស់របស់យើងដើម្បីយកទៅសាងសង់ទំនប់ទឹក។ |
| Physical capital | សំដៅទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាមូលដ្ឋាន (ដូចជា ផ្លូវថ្នល់ បណ្តាញអគ្គិសនី សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ) និងឧបករណ៍ផលិតកម្មនានា ដែលដើរតួជាកត្តាគាំទ្រចាំបាច់ដើម្បីឱ្យប្រជាជនអាចប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត និងបង្កើនផលិតភាពការងារ។ | ដូចជាឧបករណ៍ជាងឈើ និងរោងជាង ដែលជាងឈើម្នាក់ត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីអាចធ្វើតុទូយកទៅលក់បានប្រាក់ចំណូល។ |
| Natural capital | គឺជាធនធានធម្មជាតិ និងសេវាកម្មបរិស្ថាន (ដូចជា ដីកសិកម្ម ព្រៃឈើ ប្រភពទឹក ជលផល) ដែលប្រជាជនអាចទាញយកផលប្រយោជន៍ដោយផ្ទាល់ដើម្បីបម្រើដល់ការរស់នៅ ការហូបចុក និងការធ្វើអាជីវកម្ម។ | ដូចជា 'ឃ្លាំងស្តុកអាហារធម្មជាតិ' ដែលអ្នកភូមិអាចដាំស្រូវ និងចូលទៅកាប់អុស ឬបេះផ្លែឈើបានដោយមិនបាច់ទិញ។ |
| Human capital | គឺជាបណ្ដុំនៃចំណេះដឹង ជំនាញ បទពិសោធន៍ សមត្ថភាពពលកម្ម និងស្ថានភាពសុខភាពដែលបុគ្គលម្នាក់ៗមាន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេអាចបំពេញការងារ បង្កើតប្រាក់ចំណូល និងសម្របខ្លួនទៅនឹងមុខរបរថ្មីៗ។ | ដូចជា 'កម្លាំងម៉ាស៊ីន និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ' នៅក្នុងខ្លួនមនុស្សម្នាក់ៗ ដែលជួយឱ្យពួកគេធ្វើការងារបានកាន់តែឆ្លាត រហ័ស និងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Present Value | គឺជាវិធីសាស្ត្រគណនាក្នុងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដែលប្រើសម្រាប់បំប្លែងតម្លៃនៃលុយក្នុងអតីតកាល ឬអនាគត ឱ្យមកជាតម្លៃក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយគិតបញ្ចូលអត្រាការប្រាក់ និងអតិផរណា ដើម្បីអាចប្រៀបធៀបអំណាចទិញបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបលុយ ១០០ ដុល្លារកាលពី ១០ ឆ្នាំមុន (ដែលទិញរបស់បានច្រើន) ជាមួយនឹងលុយ ១០០ ដុល្លារពេលនេះ (ដែលទិញរបស់បានតិច) ឱ្យមកនៅកម្រិតស្មើគ្នាទើបអាចដឹងពីការខាតបង់ពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
