បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវិភាគ និងវាយតម្លៃភាពរឹងមាំនៃជីវភាពរស់នៅរបស់សហគមន៍នេសាទនៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ដែលកំពុងរងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពីការថយចុះធនធានធម្មជាតិ និងការប្រែប្រួលបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះអនុវត្តវិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលការប្រមូលទិន្នន័យទាំងបរិមាណវិស័យ និងគុណវិស័យពីប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quantitative Household Survey (ANOVA & Multiple Linear Regression) ការស្ទង់មតិគ្រួសារបែបបរិមាណវិស័យ (ការវិភាគ ANOVA និងតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរពហុគុណ) |
ផ្តល់នូវទិន្នន័យទូលំទូលាយដែលអាចធ្វើទូទៅកម្មបាន (Generalization) ពីចំនួនសំណាកធំ (៥០៥ គ្រួសារ)។ អនុញ្ញាតឱ្យមានការធ្វើតេស្តសម្មតិកម្មតាមបែបស្ថិតិ និងរកមើលកត្តាជះឥទ្ធិពលបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ត្រូវការពេលវេលា និងធនធានច្រើនក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមសហគមន៍។ អាចខ្វះការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីបរិបទសង្គម ឬមូលហេតុរឹសគល់នៅពីក្រោយតួលេខ។ | បានរកឃើញថាប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមប្រចាំថ្ងៃគឺត្រឹមតែ ៩.១៩៩,៧ រៀល ដែលស្ថិតនៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រថ្នាក់ជាតិ ព្រមទាំងកំណត់បាននូវកត្តាជះឥទ្ធិពលលើការជ្រើសរើសការងារបន្ទាប់បន្សំ។ |
| Weight Average Index (WAI) for Livelihood Assets ការប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍មធ្យមភាគមានទម្ងន់ (WAI) សម្រាប់វាយតម្លៃទ្រព្យសកម្មជីវភាព |
ផ្តល់នូវរង្វាស់ស្តង់ដារមួយ (ពី ០ ដល់ ១) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការទទួលបានទ្រព្យសកម្មទាំង ៥ របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ជួយបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវចំណុចខ្វះខាតនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅ។ | ទាមទារការចាត់ថ្នាក់ទម្ងន់ដែលអាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើអ្នកស្រាវជ្រាវ។ មិនអាចវាស់ស្ទង់នូវកត្តាគុណវិស័យដែលមិនអាចបំប្លែងជាលេខបាន។ | បានបង្ហាញថាប្រជាពលរដ្ឋមានកង្វះខាតយ៉ាងខ្លាំងលើទ្រព្យសកម្មផ្នែកសង្គម និងធនធានមនុស្ស (ជាពិសេសកង្វះជំនាញវិជ្ជាជីវៈ) សម្រាប់យកទៅប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតថ្មីៗ។ |
| Participatory Qualitative Approaches (KIIs & FGDs) អភិក្រមគុណវិស័យតាមរយៈការចូលរួម (ការសម្ភាសន៍បុគ្គលគន្លឹះ និងការពិភាក្សាជាក្រុម) |
ជួយបកស្រាយនូវភាពស្មុគស្មាញនៃបញ្ហាដែលតួលេខមិនអាចប្រាប់បាន ដូចជាបញ្ហាកង្វះទីផ្សារ និងឥទ្ធិពលរបស់អ្នកកណ្តាល។ ជំរុញឱ្យមានការចូលរួមផ្តល់មតិយោបល់ផ្ទាល់ពីសហគមន៍ និងអាជ្ញាធរ។ | ចំនួនសំណាកតូច ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានតំណាងឱ្យប្រជាជនទាំងមូល។ ទិន្នន័យអាចមានភាពលម្អៀងទៅតាមទស្សនៈបុគ្គល ឬមេដឹកនាំក្រុម។ | បញ្ជាក់ថាការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ធម្មជាតិ (Eco-tourism) ជួបការលំបាកដោយសារកង្វះជំនាញ ទោះបីជាមានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាច្រើន ជាពិសេសការចុះប្រមូលទិន្នន័យដោយផ្ទាល់នៅតាមសហគមន៍នេសាទក្នុងខេត្តគោលដៅ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីវិភាគស្ថិតិជំនាញ។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់តែលើសហគមន៍នៅប៉ែកខាងលិចនៃតំបន់បឹងទន្លេសាបប៉ុណ្ណោះ (ខេត្តចំនួន៣) ដែលអាចមិនទាន់តំណាងឱ្យស្ថានភាពរស់នៅទាំងស្រុងរបស់សហគមន៍ជុំវិញបឹងទន្លេសាបទាំងមូល (ដែលមាន ៦ ខេត្ត) នោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីភាពងាយរងគ្រោះនៃអ្នកពឹងផ្អែកលើការនេសាទនៅកម្ពុជា ដែលកំពុងរងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការធ្លាក់ចុះធនធានមច្ឆជាតិ។
ក្របខ័ណ្ឌសិក្សានេះ (Sustainable Livelihood Framework) មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ សម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីជួយលើកស្ទួយជីវភាពសហគមន៍ជនបទ។
ការអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃការសិក្សានេះ នឹងចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្វែរការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើធនធានបឹងទន្លេសាប ទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចពហុវិស័យ ដែលធានាបាននូវនិរន្តរភាពជីវភាពយូរអង្វែងសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable livelihood framework (ក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព) | ជាឧបករណ៍ឬវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃមួយ (បង្កើតដោយស្ថាប័ន DFID) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបដែលប្រជាជននៅតំបន់ជនបទបង្កើតមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត ដោយផ្អែកលើទ្រព្យសកម្មទាំង៥ កត្តាគំរាមកំហែង និងយន្តការគាំទ្រនានាដើម្បីឈានទៅរកភាពរឹងមាំយូរអង្វែង។ | ដូចជាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មមួយដែលជួយឱ្យយើងមើលឃើញជារួមថា តើគ្រួសារមួយអាចរស់រានមានបានដោយពឹងផ្អែកលើអ្វីខ្លះ និងជួបឧបសគ្គអ្វីខ្លះក្នុងជីវិត។ |
| Livelihood assets (ទ្រព្យសកម្មជីវភាព) | ជាធនធានចម្បងទាំង ៥ ប្រភេទ (រួមមាន៖ ធនធានមនុស្ស សង្គម ធម្មជាតិ រូបវន្ត និងហិរញ្ញវត្ថុ) ដែលប្រជាពលរដ្ឋយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតប្រាក់ចំណូល និងទ្រទ្រង់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាដើមទុនទាំង ៥ ប្រភេទដែលអ្នកជំនួញម្នាក់ត្រូវតែមាន ដើម្បីអាចបើកហាងរកស៊ីមួយឱ្យដំណើរការទៅបានជោគជ័យ។ |
| Community Fisheries (សហគមន៍នេសាទ) | ជាទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិរួមគ្នា ដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់សិទ្ធិអំណាច និងការទទួលខុសត្រូវដល់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន ក្នុងការចូលរួមអភិរក្ស ការពារ និងប្រើប្រាស់ធនធានជលផលក្នុងតំបន់របស់ពួកគេដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាការបង្កើតគណៈកម្មការភូមិមួយ ដែលអ្នកភូមិទាំងអស់រួមគ្នាធ្វើជាម្ចាស់ និងជាអ្នកយាមកាមការពារស្រះត្រីរួមរបស់ភូមិមិនឱ្យមានចោរមកលួច។ |
| Weight Average Index (សន្ទស្សន៍មធ្យមភាគមានទម្ងន់) | ជារង្វាស់ និងវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាតម្លៃមធ្យម ដោយផ្តល់ទម្ងន់ (កម្រិតសារៈសំខាន់) ផ្សេងៗគ្នាទៅលើកត្តានីមួយៗ ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការទទួលបានទ្រព្យសកម្មជីវភាពរបស់សហគមន៍ឱ្យកាន់តែសុក្រឹត។ | ដូចជាការគណនាពិន្ទុប្រឡងប្រចាំខែ ដែលមុខវិជ្ជាសំខាន់ៗ (ដូចជាគណិតវិទ្យា) ត្រូវបានគុណនឹងមេគុណធំជាងមុខវិជ្ជាបន្ទាប់បន្សំ។ |
| Multiple linear regression (តំរែតំរង់លីនេអ៊ែរពហុគុណ) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យតាមបែបស្ថិតិ ដែលប្រើប្រាស់អថេរឯករាជ្យច្រើន (ដូចជា កម្រិតវប្បធម៌ ទំហំដី ទីផ្សារ) ដើម្បីព្យាករណ៍ ឬស្វែងយល់ពីទំហំនៃឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើអថេរអាស្រ័យមួយ (ដូចជា ប្រាក់ចំណូលសរុបប្រចាំថ្ងៃ)។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយតម្លៃផ្ទះមួយ ដោយពឹងផ្អែកលើកត្តាជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា ដូចជា ទំហំដី ចំនួនបន្ទប់ និងទីតាំងផ្ទះ។ |
| Vulnerability context (បរិបទនៃភាពងាយរងគ្រោះ) | ជាកត្តាខាងក្រៅដែលសហគមន៍មិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះធម្មជាតិ ការធ្លាក់ចុះទិន្នផលត្រី ជំងឺរាតត្បាត ឬការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ច ដែលតែងតែជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានភ្លាមៗដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេ។ | ដូចជារលកសមុទ្រ ឬខ្យល់ព្យុះ ដែលតែងតែគំរាមកំហែង និងធ្វើឱ្យទូកតូចៗដែលកំពុងបណ្តែតខ្លួននៅលើផ្ទៃទឹកអាចលិចបានគ្រប់ពេល។ |
| Livelihood diversification (ពពិធកម្មជីវភាព) | ជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់គ្រួសារនីមួយៗក្នុងការបង្កើតប្រភពចំណូលច្រើនប្រភេទ (ឧទាហរណ៍៖ ការនេសាទផង ធ្វើកសិកម្មផង និងផ្តល់សេវាទេសចរណ៍ផង) ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពសេដ្ឋកិច្ច និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៅពេលដែលមុខរបរណាមួយទទួលបរាជ័យ។ | ដូចជាសុភាសិតដែលថា 'កុំដាក់ស៊ុតទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយ' ព្រោះប្រសិនបើកន្ត្រកនោះធ្លាក់ ស៊ុតនឹងបែកទាំងអស់គ្មានសល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
