បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីភាពចាំបាច់នៃការពង្រីកសេដ្ឋកិច្ចសមុទ្រ (Marine Economy) ជាប្រភពកំណើនក្នុងសតវត្សទី២១ ព្រមទាំងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានប្រកបដោយចីរភាព និងការការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់វៀតណាមនៅតំបន់សមុទ្រខាងកើត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការសំយោគឯកសារ ការស្ទង់មតិអ្នកជំនាញ និងរចនាសម្ព័ន្ធវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីគណនាតម្លៃធនធានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ និងស្នើឡើងនូវដំណោះស្រាយយុទ្ធសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Marine Economic Model ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចសមុទ្របែបប្រពៃណី (ផ្តោតលើការទាញយកធនធាន) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលលឿនតាមរយៈការទាញយកធនធានផ្ទាល់ដូចជា ការបូមប្រេងកាត និងនេសាទខ្នាតធំ។ | បណ្តាលឱ្យមានការថយចុះធនធានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ការបំពុលទឹកសមុទ្រ និងការបំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | មិនអាចរក្សាបានយូរអង្វែង និងប្រឈមមុខនឹងការបាត់បង់ចំណូលសកលពីវិស័យជលផលប្រមាណ ៥០ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ដោយសារការគ្រប់គ្រងខ្សោយ។ |
| Blue Economy / Integrated Coastal Zone Management (ICZM) សេដ្ឋកិច្ចពណ៌ខៀវ / ការគ្រប់គ្រងតំបន់ឆ្នេរចម្រុះ |
ធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងកាត់បន្ថយជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ | ទាមទារទុនវិនិយោគខ្ពស់ បច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងការផ្លាស់ប្តូរស្ថាប័នគ្រប់គ្រងដែលទាមទារពេលវេលាយូរ។ | ផ្តល់ការអភិវឌ្ឍរយៈពេលវែង ដោយវាយតម្លៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងកម្រិតខ្ពស់ (ឧ. ព្រៃកោងកាងផ្តល់តម្លៃ ៧១.០៩២ ដុល្លារ/ហិកតា/ឆ្នាំ)។ |
| Economic Valuation of Ecosystem Services ការវាយតម្លៃតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី |
ជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយមើលឃើញពីតម្លៃពិតប្រាកដនៃធនធានធម្មជាតិ និងមិនចាត់ទុកសមុទ្រត្រឹមតែជាឃ្លាំងវត្ថុធាតុដើម។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការគណនា តម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យច្រើនប្រភេទ និងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីអ្នកជំនាញ។ | បានបង្ហាញថាតម្លៃថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មជាមធ្យមមានរហូតដល់ ១០៦.០៥៨ ដុល្លារ/ហិកតា/ឆ្នាំ ដែលខ្ពស់ជាងតម្លៃទាញយកធនធានធម្មតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចសមុទ្រប្រកបដោយចីរភាព តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើការស្រាវជ្រាវ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងធនធានមនុស្សជំនាញកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតជាចម្បងលើតំបន់សមុទ្រខាងកើត (សមុទ្រចិនខាងត្បូង) និងឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេសវៀតណាម ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរួមរបស់អាស៊ាន។ ទិន្នន័យភាគច្រើនឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងអេកូឡូស៊ីជាក់លាក់របស់វៀតណាម។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានដែលមានឆ្នេរសមុទ្រ (ឈូងសមុទ្រថៃ) ហើយកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នាក្នុងការអភិវឌ្ឍតំបន់ឆ្នេរ និងការការពារបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រអភិបាលកិច្ច និងការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងឯកសារនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ឆ្នេររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចពណ៌ខៀវ និងការចេះវាយតម្លៃតម្លៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី អាចជួយកម្ពុជាប្រែក្លាយធនធានសមុទ្រឱ្យទៅជាប្រភពកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូរអង្វែង ដោយមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Blue Economy | គំរូនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើធនធានមហាសមុទ្រ ដោយផ្តោតលើការរក្សាតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ។ វាមានគោលដៅទាញយកផលប្រយោជន៍ដោយមិនបំផ្លាញធនធានដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់នៅថ្ងៃអនាគត។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើហូបដោយថែរក្សាដើមនិងមែកវាឱ្យល្អ ដើម្បីឱ្យវាបន្តផ្តល់ផ្លែនៅរដូវក្រោយៗទៀត មិនមែនកាប់រំលំដើមយកផ្លែម្តងនោះទេ។ |
| Economic Valuation of Ecosystem Services | ដំណើរការវិភាគនិងគណនាផ្តល់តម្លៃជាទឹកប្រាក់ (រូបិយប័ណ្ណ) ដល់អត្ថប្រយោជន៍ដែលធម្មជាតិផ្តល់ឱ្យមនុស្ស ដូចជាការការពារឆ្នេរពីខ្យល់ព្យុះដោយព្រៃកោងកាង ការផ្តល់ជម្រកត្រី ឬការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក។ | ដូចជាការគិតថ្លៃឈ្នួលអ្នកយាមផ្ទះឱ្យយើងអញ្ចឹង គ្រាន់តែអ្នកយាមនោះគឺជាព្រៃកោងកាងឬផ្កាថ្មដែលជួយការពារសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរ។ |
| Integrated Coastal Zone Management (ICZM) | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងតំបន់ឆ្នេរដោយមានការចូលរួមពីគ្រប់វិស័យនិងគ្រប់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះផលប្រយោជន៍ និងធានាការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរនិងសមុទ្រក្នុងផែនការតែមួយរួមគ្នា។ | ដូចជាការប្រជុំគ្រួសារធំមួយដើម្បីសម្រេចចិត្តថានឹងប្រើប្រាស់ដីរួមយ៉ាងដូចម្តេចឱ្យមានប្រយោជន៍ដល់អ្នកគ្រប់គ្នាដោយមិនឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ |
| Ecological Security | ការធានាបាននូវសុវត្ថិភាពនិងស្ថិរភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ ដែលអាចទ្រទ្រង់ការរស់នៅរបស់មនុស្ស ទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការបំពុល ឬការធ្វើអាជីវកម្មហួសកម្រិត ដើម្បីចៀសវាងការដួលរលំនៃបរិស្ថាន។ | ដូចជាការចាក់សោរនិងពង្រឹងរបងផ្ទះ (ធម្មជាតិ) ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានចោរ (ការបំពុល) ចូលមកបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិនិងការរស់នៅរបស់យើង។ |
| Geopolitics | ការសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃទីតាំងភូមិសាស្ត្រមកលើទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ អំណាចយោធា និងការសម្រេចចិត្តនយោបាយ ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងការគ្រប់គ្រងផ្លូវនាវាចរណ៍ ឬធនធានធម្មជាតិសំខាន់ៗនៅសមុទ្រ។ | ដូចជាការដណ្តើមគ្នាកាន់កាប់ផ្លូវបំបែកកែងដ៏សំខាន់មួយក្នុងតំបន់ពាណិជ្ជកម្ម ព្រោះអ្នកណាគ្រប់គ្រងផ្លូវនោះ អ្នកនោះមានអំណាចលើការរកស៊ីអ្នកដទៃ។ |
| Market-based approach | វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃធនធានឬដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាន ដោយប្រើប្រាស់យន្តការទីផ្សារជាក់ស្តែង ដូចជាការកំណត់តម្លៃ ការទិញលក់ ឬការបង់ពន្ធ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការការពារបរិស្ថាន និងកាត់បន្ថយការបំពុល។ | ដូចជាការផាកពិន័យលុយអ្នកដែលចោលសម្រាមពាសវាលពាសកាល ដើម្បីបង្រៀនឱ្យពួកគេចេះការពារបរិស្ថានតាមរយៈការខាតបង់ថវិកាផ្ទាល់ខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
