បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីកម្រិតផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងការប្រើប្រាស់ថាមពលពេញមួយវដ្តជីវិត (Life cycle) របស់រោងចក្រថាមពលខ្យល់ និងថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពក្នុងការផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment - LCA) ដើម្បីធ្វើការប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធរោងចក្រថាមពលខ្យល់ និងរោងចក្រថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលមានសមត្ថភាពផលិតថាមពល 2 MW ដូចគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wind Power Plant (2 MW) រោងចក្រថាមពលខ្យល់ (កម្លាំង 2 MW) |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈផូស៊ីល (Fossil fuels) បើធៀបនឹងរោងចក្រថាមពលធម្មតា។ | មានផលប៉ះពាល់បរិស្ថានខ្ពស់ជាងថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅគ្រប់ដំណាក់កាលនៃវដ្តជីវិត ពិសេសនៅដំណាក់កាលផលិតដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ខ្ពស់។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុប 2,700,558 CO2eq និងមានពិន្ទុប៉ះពាល់បរិស្ថានសរុប 322,459.74 Pt ក្នុងដំណាក់កាលផលិត។ |
| Photovoltaic Power Plant (2 MW) រោងចក្រថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ (កម្លាំង 2 MW) |
មានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទាបជាងរោងចក្រថាមពលខ្យល់យ៉ាងច្រើន ហើយការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រកែច្នៃឡើងវិញ (Recycling) ផ្តល់លទ្ធផលវិជ្ជមានខ្ពស់។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់ធនធានរ៉ែ (Mineral resources) ច្រើនក្នុងដំណាក់កាលផលិត (ពិន្ទុ 43,186.70 Pt)។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបត្រឹមតែ 773,455 CO2eq និងមានពិន្ទុប៉ះពាល់បរិស្ថានសរុប 75,539.04 Pt ក្នុងដំណាក់កាលផលិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេស ទិន្នន័យស្តង់ដារ និងព័ត៌មានជាក់លាក់ពីក្រុមហ៊ុនផលិត ដើម្បីធ្វើការវិភាគវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) បានត្រឹមត្រូវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រនៅទ្វីបអឺរ៉ុប (Europe) និងបច្ចេកវិទ្យាផលិតនៅទីនោះ ក្នុងរយៈពេលប្រតិបត្តិការ ២៥ ឆ្នាំ។ នេះជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ (Waste Management) ខុសពីអឺរ៉ុប ដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានជាក់ស្តែងមានការប្រែប្រួល។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) នេះមានសារៈសំខាន់ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការមេអភិវឌ្ឍន៍ថាមពលស្អាតប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ LCA នឹងជួយឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយនិរន្តរភាព ក្នុងការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យាថាមពលដែលផ្តល់ផលចំណេញទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Life Cycle Assessment (LCA) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវិភាគ និងវាយតម្លៃជាប្រព័ន្ធនូវផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផល ឬគម្រោងណាមួយ ចាប់តាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការចាត់ចែងកាកសំណល់នៅពេលវាអស់អាយុកាល។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិរូបរបស់មនុស្សម្នាក់ តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីមើលថាគាត់បានបន្សល់ទុកផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់សង្គម។ |
| Eco-indicator 99 | ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារមួយក្នុងការគណនា និងផ្តល់ពិន្ទុ (Pt) ទៅលើទំហំនៃការខូចខាតបរិស្ថាន ដោយបែងចែកជាប្រភេទដូចជា ការខូចខាតសុខភាពមនុស្ស គុណភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងការខ្វះខាតធនធានធម្មជាតិ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀប។ | ដូចជាប្រព័ន្ធកាត់ពិន្ទុប័ណ្ណបើកបរអញ្ចឹងដែរ បើបច្ចេកវិទ្យាណាមួយបង្កផលប៉ះពាល់បរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ វានឹងទទួលបានពិន្ទុខូចខាត (Pt) កាន់តែខ្ពស់។ |
| Cumulative Energy Demand (CED) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់បរិមាណថាមពលសរុបទាំងអស់ ដែលត្រូវបានទាញយកមកប្រើប្រាស់ពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់ប្រព័ន្ធណាមួយ រួមទាំងថាមពលដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ការផលិតវត្ថុធាតុដើម ការដំឡើង និងប្រតិបត្តិការ។ | ដូចជាការគណនាលុយសរុបដែលយើងបានចំណាយលើឡានមួយគ្រឿង តាំងពីទិញ ចាក់សាំង និងជួសជុល រហូតដល់ថ្ងៃលក់ចេញវិញ។ |
| Greenhouse gases (GHG) | គឺជាឧស្ម័ន (ដូចជាឧស្ម័នកាបូនិក CO2) ដែលបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាសតាមរយៈសកម្មភាពឧស្សាហកម្ម។ ឧស្ម័នទាំងនេះស្រូបយកកម្តៅ និងធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពផែនដីកើនឡើង ដែលបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change)។ | ដូចជាការចតឡានហាលថ្ងៃហើយបិទកញ្ចក់ជិត ដែលធ្វើឱ្យកម្តៅព្រះអាទិត្យចូលបានតែចេញមិនរួច បណ្តាលឱ្យកម្តៅក្នុងឡានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ |
| Post-use management | គឺជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃវដ្តជីវិតរបស់វត្ថុណាមួយ ដែលផ្តោតលើការចាត់ចែងកាកសំណល់ក្រោយពេលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការ ដូចជាការយកទៅកប់ចោលនៅទីលានចាក់សំរាម (Landfill) ឬការបំបែកយកទៅកែច្នៃឡើងវិញ (Recycling) ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តចាត់ចែងសំបកដបទឹកសុទ្ធបន្ទាប់ពីផឹករួច ថាតើត្រូវបោះចូលធុងសំរាមចោល ឬយកទៅលក់អេតចាយដើម្បីកែច្នៃ។ |
| Ecotoxicity | គឺជាសូចនាករដែលវាស់ស្ទង់កម្រិតជាតិពុលនៃសារធាតុគីមី ឬកាកសំណល់ឧស្សាហកម្ម ដែលបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិស្ថាន (ដី ទឹក ខ្យល់) ហើយបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬបំផ្លាញដល់ភាវៈរស់ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការចាក់ទឹកថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចូលក្នុងបឹង ដែលធ្វើឱ្យត្រី និងរុក្ខជាតិក្នុងបឹងនោះពុលងាប់។ |
| Inventory analysis (LCI) | ជាដំណាក់កាលស្នូលមួយនៃការធ្វើ LCA ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យយ៉ាងលម្អិតអំពីបរិមាណវត្ថុធាតុដើម ថាមពលដែលបានប្រើ និងចំនួនកាកសំណល់ដែលបានបញ្ចេញ ក្នុងគ្រប់ដំណើរការផលិតកម្ម ដើម្បីយកទៅធ្វើការវិភាគ។ | ដូចជាការកត់ត្រាបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌរាយមុខម្ហូប និងគ្រឿងផ្សំទាំងអស់ដែលត្រូវទិញនៅផ្សារ ដើម្បីអាចគណនាការចំណាយសម្រាប់ការចម្អិនម្ហូបមួយពេល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
