បញ្ហា (The Problem)៖ តើវិធានការមិនមែនពន្ធគយ (Non-Tariff Measures) ថ្មីៗដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយបណ្តាប្រទេសជុំវិញពិភពលោកក្នុងអំឡុងពេលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងណាខ្លះដល់សកម្មភាពនាំចេញរបស់ប្រទេសវៀតណាម?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ ដើម្បីវិភាគប្រភេទនៃវិធានការមិនមែនពន្ធគយ និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើទំហំពាណិជ្ជកម្មនាំចេញរបស់វៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Trade Facilitating Measures (NTMs) វិធានការសម្រួលពាណិជ្ជកម្មក្នុងបរិបទកូវីដ-១៩ |
ជួយសម្រួលដល់លំហូរពាណិជ្ជកម្មឲ្យកាន់តែលឿន និងកាត់បន្ថយចំណាយលើមុខទំនិញចាំបាច់ (ដូចជាបរិក្ខារពេទ្យ) ដោយការលើកលែងពន្ធ និងបន្ធូរបន្ថយនីតិវិធីគយ។ | ជាវិធានការបណ្ដោះអាសន្ន ហើយអនុវត្តតែចំពោះក្រុមទំនិញជាក់លាក់ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវការចាំបាច់ក្នុងអំឡុងពេលមានវិបត្តិប៉ុណ្ណោះ។ | ប្រទេសចំនួន ១០៤ បានបង្កើតលក្ខខណ្ឌអំណោយផល ដែលជួយឱ្យការនាំចេញទំនិញមួយចំនួនរបស់វៀតណាម (ឧ. ម៉ាសពេទ្យ ឧបករណ៍វាស់កម្តៅ) មានការកើនឡើង។ |
| Trade Restrictive Measures (NTMs) វិធានការរឹតបន្តឹងពាណិជ្ជកម្មក្នុងបរិបទកូវីដ-១៩ |
ជួយការពារសន្តិសុខស្បៀង សុខភាពសាធារណៈ និងធានាការផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសដែលអនុវត្តវិធានការនេះ។ | បង្កការរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល និងធ្វើឱ្យប្រទេសនាំចេញរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង។ | ប្រទេសចំនួន ៩៨ បានអនុវត្តវិធានការនេះ ដែលបណ្តាលឱ្យមុខទំនិញនាំចេញរបស់វៀតណាមចំនួន ២៥ក្រុមទៅចិន ធ្លាក់ចុះជាង ២០% និង ៣៨ក្រុមទៅអាមេរិករងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ផ្នែករឹង (Hardware) កម្រិតខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារការពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រភពទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មសកល និងជំនាញវិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទំហំពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសវៀតណាមធៀបនឹងដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំៗ (អាមេរិក ចិន អឺរ៉ុប ជប៉ុន) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០២០ ដល់ត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២១។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានភាពលម្អៀងទៅលើបរិបទឧស្សាហកម្មវៀតណាមក្តី ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានរចនាសម្ព័ន្ធនាំចេញ (សម្លៀកបំពាក់ និងកសិផល) និងទីផ្សារគោលដៅស្រដៀងគ្នាបេះបិទ។
វិធីសាស្រ្តវិភាគនិងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ គឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងហានិភ័យពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីវិធានការមិនមែនពន្ធគយ (NTMs) នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចការពារខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់ខ្លួន និងបន្តរក្សាបាននូវភាពប្រកួតប្រជែងក្នុងការនាំចេញ ទោះក្នុងកាលៈទេសៈមានវិបត្តិសកលក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Non-Tariff Measures (NTMs) | វិធានការ ឬគោលនយោបាយនានាដែលមិនមែនជាការយកពន្ធគយ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋាភិបាលដើម្បីគ្រប់គ្រង ឬរឹតបន្តឹងការនាំចូល និងនាំចេញទំនិញ ដូចជាការកំណត់កូតា ការតម្រូវអាជ្ញាប័ណ្ណ ឬស្តង់ដារគុណភាព។ | ដូចជាការដាក់វិន័យតឹងរ៉ឹងលើការវេចខ្ចប់ ឬទាមទារលិខិតបញ្ជាក់សុខភាព ជំនួសឱ្យការយកលុយ (ពន្ធ) បន្ថែមពីអ្នកនាំចូល។ |
| Sanitary and Phytosanitary (SPS) measures | វិធានការអនាម័យ និងភូតគាមអនាម័យ គឺជាច្បាប់ និងនីតិវិធីដែលប្រទេសមួយតម្រូវឱ្យទំនិញកសិកម្ម ឬចំណីអាហារត្រូវតែអនុវត្តតាម ដើម្បីការពារសុខភាពមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិពីជំងឺ ឬសត្វល្អិតចង្រៃដែលមានសក្តានុពលឆ្លងដែន។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពសិស្ស និងបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគលើកាបូបមុនចូលរៀន ដើម្បីកុំឱ្យឆ្លងជំងឺដល់អ្នកដទៃ។ |
| Technical Barriers to Trade (TBT) | របាំងបច្ចេកទេសពាណិជ្ជកម្ម គឺជាបទប្បញ្ញត្តិបច្ចេកទេស ស្តង់ដារ និងនីតិវិធីវាយតម្លៃភាពអនុលោមដែលតម្រូវឱ្យផលិតផលនាំចូលត្រូវតែគោរពតាម ដូចជាទំហំ ទម្ងន់ ឬការបិទស្លាកសញ្ញាបញ្ជាក់ពីបរិស្ថាន។ | ដូចជាសាលាកំណត់ថា "សិស្សត្រូវតែស្លៀកឯកសណ្ឋានពណ៌សសុទ្ធ និងមានដេរឈ្មោះត្រឹមត្រូវ" ទើបអនុញ្ញាតឱ្យចូលរៀនបាន។ |
| Anti-dumping duty | ពន្ធប្រឆាំងការលក់បង្ខូចថ្លៃ គឺជាពន្ធបន្ថែមដែលរដ្ឋាភិបាលគិតលើទំនិញនាំចូល ដែលត្រូវបានគេជឿថាបានលក់ក្នុងតម្លៃទាបជាងតម្លៃទីផ្សារធម្មតា ឬទាបជាងថ្លៃដើមផលិត ដើម្បីការពារអាជីវកម្ម និងឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការផាកពិន័យអ្នកលក់បង្អែមម្នាក់ដែលលក់ថោកខុសធម្មតា ដើម្បីប្រកួតប្រជែងឱ្យអ្នកលក់ផ្សេងទៀតដួលរលំ។ |
| Global Value Chain (GVC) | ខ្សែច្រវាក់តម្លៃសកល គឺជាដំណើរការនៃការរចនា ផលិត និងទីផ្សារផលិតផលមួយ ដែលដំណាក់កាលនីមួយៗ (ដូចជាការស្វែងរកវត្ថុធាតុដើម ការផ្គុំ ការវេចខ្ចប់) ត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗគ្នាជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីតម្លៃពលកម្ម និងជំនាញ។ | ដូចជាការធ្វើនំខេកមួយ ដែលម្សៅមកពីអាមេរិក ស្ករមកពីថៃ ហើយការដុតនំនិងវេចខ្ចប់ធ្វើនៅកម្ពុជា។ |
| IUU Yellow Card | កាតលឿងរបស់សហភាពអឺរ៉ុប (IUU) គឺជាការព្រមានជាផ្លូវការចំពោះប្រទេសដែលមិនបានចាត់វិធានការគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការនេសាទខុសច្បាប់ គ្មានរបាយការណ៍ និងគ្មានការគ្រប់គ្រង ដែលអាចឈានទៅរកការហាមឃាត់ការនាំចេញគ្រឿងសមុទ្រទាំងស្រុងទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប (កាតក្រហម)។ | ដូចជាអាជ្ញាកណ្តាលផ្តល់កាតលឿងដល់កីឡាករបាល់ទាត់ដែលលេងខុសច្បាប់ ប្រសិនបើបន្តល្មើសនឹងត្រូវបណ្តេញចេញពីការប្រកួត។ |
| Free Trade Agreement (FTA) | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី គឺជាសន្ធិសញ្ញារវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន (ឧទាហរណ៍ EVFTA, CPTPP) ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងជំរុញការផ្លាស់ប្តូរទំនិញ និងសេវាកម្មរវាងគ្នាឱ្យកាន់តែមានភាពរលូន។ | ដូចជាសិស្សពីរសាលាព្រមព្រៀងគ្នាថា មិនយកលុយថ្លៃសំបុត្រពេលចូលមើលការប្រកួតកីឡារបស់គ្នាទៅវិញទៅមក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
