បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គមានកម្លាំងពលកម្មច្រើន ប៉ុន្តែជួបប្រទះបញ្ហាខ្វះខាតធនធានមនុស្សផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា (S&T) កម្រិតខ្ពស់ ដែលជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមក្នុងតំបន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគផ្អែកលើទស្សនាទាននៃចល័តភាពសង្គម ដើម្បីវាយតម្លៃគោលនយោបាយបច្ចុប្បន្ន និងស្នើឡើងនូវសេណារីយ៉ូគោលនយោបាយថ្មីសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Local Retention Policy (Scenario 1 & 2) គោលនយោបាយរក្សាធនធានមនុស្សនៅនឹងកន្លែង (សេណារីយ៉ូទី១ និងទី២) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងតាមបែបបទរដ្ឋបាលចាស់ និងមិនទាមទារការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធស៊ីជម្រៅច្រើន។ | មិនអាចរក្សាអ្នកមានទេពកោសល្យបានយូរឡើយ ដោយសារខ្វះបរិយាកាសអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួន ដែលបណ្តាលឱ្យមានការហូរចេញបញ្ញវន្ត (Brain Drain)។ | នាំឱ្យបាត់បង់ធនធានមនុស្សផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា (S&T) និងមិនអាចឆ្លើយតបនឹងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់។ |
| Mobility & Brain Circulation Policy (Scenario 3) គោលនយោបាយជំរុញចល័តភាពសង្គម និងចរន្តបញ្ញវន្ត (សេណារីយ៉ូទី៣) |
បង្កើតបរិយាកាសការងារប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត ជំរុញការចែករំលែកចំណេះដឹង និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបាត់បង់ធនធានមនុស្សទាំងស្រុង។ | ទាមទារការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធបណ្តុំនវានុវត្តន៍ (Innovative Clusters) ប្រកបដោយភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារការវិនិយោគច្រើន។ | ធានាបាននូវចរន្តបញ្ញវន្ត (Brain Circulation) និងទាក់ទាញធនធានមនុស្សគុណភាពខ្ពស់មកចូលរួមអភិវឌ្ឍតំបន់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាតួលេខជាក់លាក់ក្ដី ប៉ុន្តែការអនុវត្តគោលនយោបាយជំរុញចល័តភាពសង្គមនេះទាមទារការផ្លាស់ប្តូរ និងធនធានសំខាន់ៗមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការផលិតកសិកម្ម និងការកែច្នៃជលផល។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់បឹងទន្លេសាប និងខេត្តជុំវិញក៏មានបរិបទភូមិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាហូរចេញបញ្ញវន្តទៅកាន់រាជធានីភ្នំពេញស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
ទស្សនាទាននៃការជំរុញចល័តភាពសង្គម និងការបង្កើតបណ្តុំនវានុវត្តន៍នេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងបរិបទនៃការអភិវឌ្ឍនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការគាបសង្កត់កុំឱ្យអ្នកចេះដឹងចាកចេញ ទៅជាការសម្រួលឱ្យពួកគេអាចធ្វើចល័តភាពដោយសេរីក្នុងន័យស្ថាបនា នឹងជួយកម្ពុជាទាញយកប្រយោជន៍អតិបរមាពីធនធានមនុស្សដែលមានកម្រិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Social Mobility | ការផ្លាស់ប្តូរទីតាំង ចំណាត់ថ្នាក់ ទីកន្លែងធ្វើការ ឬឋានៈសង្គមរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ឬក្រុមណាមួយនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម ឬស្ថាប័នការងារ ពីកម្រិតមួយទៅកម្រិតមួយទៀត។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពីបុគ្គលិកធម្មតាទៅជាអ្នកគ្រប់គ្រង ឬការផ្លាស់ប្តូរពីការធ្វើការនៅតាមខេត្ត ទៅធ្វើការនៅរាជធានីធំៗ។ |
| Vertical Mobility | ចល័តភាពបញ្ឈរ៖ គឺជាការផ្លាស់ប្តូរឋានៈការងារទៅកាន់កម្រិតខ្ពស់ជាងមុន (ឡើងតំណែង/ប្រាក់ខែ) ឬទាបជាងមុន (ធ្លាក់តំណែង) ដែលភ្ជាប់ជាមួយអំណាច និងឥទ្ធិពលនៅក្នុងស្ថាប័ន។ | ដូចជាការឡើងថ្នាក់ពីសិស្សវិទ្យាល័យទៅជានិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ ឬពីមន្ត្រីធម្មតាទៅជាប្រធាននាយកដ្ឋាន។ |
| Horizontal Mobility | ចល័តភាពផ្តេក៖ គឺជាការផ្លាស់ប្តូរការងារពីស្ថាប័នមួយទៅស្ថាប័នមួយទៀត ឬពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយទៀត ដោយរក្សាឋានៈ និងកម្រិតការងារប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ | ដូចជាការប្តូរសាលារៀនពីខេត្តមួយទៅខេត្តមួយទៀត ប៉ុន្តែនៅបន្តរៀនថ្នាក់ទី១២ដដែល។ |
| Brain Circulation | ចរន្តបញ្ញវន្ត៖ គឺជាលំហូរនៃអ្នកជំនាញ ឬបញ្ញវន្ត ដែលធ្វើចល័តភាពពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត ហើយត្រឡប់មកវិញ ឬបន្តចែកចាយចំណេះដឹងរបស់ខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ ជាជាងការចាកចេញទៅរហូតមិនត្រឡប់មកវិញ (Brain Drain)។ | ដូចជាទឹកដែលហួតក្លាយជាពពក រួចធ្លាក់មកវិញជាភ្លៀង ដើម្បីចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិនៅលើដីដដែល មិនមែនហូរចូលសមុទ្របាត់នោះទេ។ |
| Innovative Clusters | បណ្តុំនវានុវត្តន៍៖ ការប្រមូលផ្តុំនៃក្រុមហ៊ុន សាកលវិទ្យាល័យ និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតែមួយ ដែលសហការគ្នាដើម្បីបង្កើតបច្ចេកវិទ្យា ផលិតផលថ្មីៗ និងចែករំលែកធនធានមនុស្សរួមគ្នា។ | ដូចជាផ្សារទំនើបមួយដែលមានលក់ទំនិញគ្រប់ប្រភេទ និងមានកន្លែងកម្សាន្ត ធ្វើឱ្យអ្នកទិញងាយស្រួលរកអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនៅកន្លែងតែមួយ។ |
| Research and Experimental Development (R&D) | ការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍សាកល្បង៖ សកម្មភាពស្រាវជ្រាវស៊ីជម្រៅ និងការសាកល្បងអនុវត្តជាក់ស្តែងដើម្បីបង្កើតចំណេះដឹងថ្មីៗ ឬកែលម្អផលិតផល និងសេវាកម្មដែលមានស្រាប់ឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើង (ជាពិសេសក្នុងការផ្សារភ្ជាប់ទ្រឹស្តីសាកលវិទ្យាល័យទៅនឹងការផលិតរបស់រោងចក្រ)។ | ដូចជាការសាកល្បងចម្អិនម្ហូបតាមរូបមន្តថ្មីៗជាច្រើនដង ដើម្បីរកឱ្យឃើញរសជាតិដែលឆ្ងាញ់បំផុត មុននឹងសម្រេចចិត្តដាក់លក់ឱ្យភ្ញៀវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
