បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីស្ថានភាព និងសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងនៃការនាំចេញកសិផលរបស់វៀតណាមទៅកាន់ទីផ្សារប្រទេសចិន ដោយផ្តោតលើបញ្ហាប្រឈមទាក់ទងនឹងស្តង់ដារគុណភាព និងការធ្លាក់ចុះនៃអត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីធនាគារពិភពលោក (World Bank) និងអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN Comtrade) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ២០២០ ដោយធ្វើការវិភាគតាមរយៈសូចនាករពាណិជ្ជកម្មចំនួន៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) សូចនាករអត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពខ្លាំងនៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ផលិតផលកសិកម្មណាមួយនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃគោលនយោបាយពន្ធ ឬរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗដែលប្រទេសនាំចូលបានដាក់ពិន័យនោះទេ។ | វៀតណាមមានអត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប (RCA>1) លើកសិផលជាច្រើនជាងចិន ប៉ុន្តែមាននិន្នាការធ្លាក់ចុះពីឆ្នាំ ២០១០-២០២០។ |
| Trade Complementarity Index (TCI) សូចនាករភាពបំពេញបន្ថែមពាណិជ្ជកម្ម |
ជួយវាយតម្លៃថាតើរចនាសម្ព័ន្ធនៃការនាំចេញរបស់ប្រទេសមួយ សមស្របនឹងតម្រូវការនាំចូលរបស់ប្រទេសមួយទៀតកម្រិតណា។ | ទាមទារការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យជាប្រចាំ ព្រោះតម្រូវការទីផ្សារនិងរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអាចប្រែប្រួលលឿន។ | ពាណិជ្ជកម្មកសិផលរវាងប្រទេសទាំងពីរមានលក្ខណៈបំពេញបន្ថែមឱ្យគ្នាខ្ពស់ តែមានការថយចុះបន្តិចបន្តួចលើមុខទំនិញមួយចំនួន។ |
| Export Similarity Index (ESI) សូចនាករភាពស្រដៀងគ្នានៃការនាំចេញ |
ងាយស្រួលក្នុងការវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការប្រកួតប្រជែងដោយផ្ទាល់រវាងប្រទេសពីរលើការនាំចេញមុខទំនិញស្រដៀងគ្នា។ | មិនអាចពន្យល់ពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅនៃការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់នៃការនាំចេញ ឬគុណភាពនៃផលិតផលឡើយ។ | សូចនាករភាពស្រដៀងគ្នាមានកម្រិតទាប (ប្រែប្រួលក្នុងរង្វង់ ៣%) ដែលបង្ហាញថាការនាំចេញរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនសូវជាន់គ្នា ឬប្រកួតប្រជែងគ្នាខ្លាំងលើមុខទំនិញតែមួយទេ។ |
| Intra-Industry Trade Index (IIT) សូចនាករពាណិជ្ជកម្មក្នុងឧស្សាហកម្មតែមួយ |
ផ្តល់ការយល់ដឹងអំពីការធ្វើពាណិជ្ជកម្មពីរទិស (នាំចូលផងនិងនាំចេញផង) លើក្រុមផលិតផលកសិកម្មតែមួយរវាងប្រទេសពីរ។ | ទាមទារកម្រិតលម្អិតនៃចំណាត់ថ្នាក់ទំនិញ (HS Code ឬ SITC) ច្បាស់លាស់ទើបទទួលបានលទ្ធផលសុក្រឹត។ | សូចនាករ IIT មានការធ្លាក់ចុះខ្លាំងលើផលិតផលអង្ករ (SITC 042) និងគ្រឿងទេស ប៉ុន្តែកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើផលិតផលតែ (SITC 074)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) ដែលអាចទាញយកដោយឥតគិតថ្លៃពីប្រភពអន្តរជាតិធំៗ ដូច្នេះមិនទាមទារចំណាយថវិកាលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នោះទេ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ២០២០ ដោយផ្តោតតែលើពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងវៀតណាម និងចិន ដែលមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃទីផ្សារទីបី។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីវិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវៀតណាមជាគូប្រកួតប្រជែងផ្ទាល់ក្នុងការនាំចេញកសិផល (ដូចជាអង្ករ និងស្វាយចន្ទី) ទៅកាន់ទីផ្សារចិន។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់សូចនាករពាណិជ្ជកម្មទាំងនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តសូចនាករទាំងនេះអាចជួយដល់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃទីផ្សារគោលដៅបានច្បាស់លាស់ និងបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រពង្រឹងភាពប្រកួតប្រជែងកសិផលជាតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃពីប្រៀបខ្លាំងឬអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែងនៃការនាំចេញមុខទំនិញជាក់លាក់ណាមួយរបស់ប្រទេសមួយ ធៀបនឹងចំណែកនៃការនាំចេញមុខទំនិញនោះនៅលើពិភពលោក។ បើ RCA ធំជាង ១ មានន័យថាប្រទេសនោះមានប្រៀបខ្លាំងលើមុខទំនិញនោះ។ | ដូចជាការមើលថា តើសិស្សម្នាក់ពូកែមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យាជាងសិស្សដទៃទៀតក្នុងថ្នាក់កម្រិតណា ដោយធៀបពិន្ទុរបស់គេទៅនឹងពិន្ទុមធ្យមប្រចាំថ្នាក់។ |
| Export Similarity Index (ESI) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពស្រដៀងគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធមុខទំនិញនាំចេញរវាងប្រទេសពីរទៅកាន់ទីផ្សារគោលដៅតែមួយ ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាហាងកាហ្វេពីរដែលលក់ភេសជ្ជៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ធ្វើឱ្យពួកគេត្រូវប្រកួតប្រជែងគ្នាដណ្តើមអតិថិជនតែមួយ។ |
| Trade Complementarity Index (TCI) | ជាសូចនាករដែលបង្ហាញថាតើមុខទំនិញដែលប្រទេសមួយនាំចេញ ស័ក្តិសមឬអាចបំពេញតម្រូវការនាំចូលរបស់ប្រទេសមួយទៀតបានកម្រិតណា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្តានុពលនៃការពង្រីកពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដែលម្នាក់ចេះធ្វើម្ហូប និងម្នាក់ទៀតមានដីដាំបន្លែ ពួកគេអាចចាប់ដៃគ្នាបំពេញតម្រូវការឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកបានយ៉ាងល្អ។ |
| Intra-Industry Trade Index (IIT) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់ទំហំពាណិជ្ជកម្មដែលប្រទេសមួយទាំងនាំចូល និងនាំចេញនូវប្រភេទផលិតផលនៅក្នុងឧស្សាហកម្មតែមួយជាមួយប្រទេសដៃគូ (ឧទាហរណ៍ នាំចេញរថយន្តផង និងនាំចូលរថយន្តពីប្រទេសនោះផង)។ | ដូចជាប្រទេសកម្ពុជានាំចេញអង្ករផ្កាម្លិះទៅប្រទេសជិតខាង ហើយក្នុងពេលតែមួយក៏នាំចូលអង្ករដំណើបពីប្រទេសនោះមកវិញដែរ គឺសុទ្ធតែជាប្រភេទស្រូវអង្ករដូចគ្នា។ |
| Standard International Trade Classification (SITC) | ជាប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ទំនិញស្តង់ដារអន្តរជាតិបង្កើតដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីចាត់ថ្នាក់ទំនិញនាំចេញនិងនាំចូលសម្រាប់សម្រួលដល់ការប្រៀបធៀបទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ | ដូចជាការបិទស្លាកលេខកូដលើទំនិញក្នុងផ្សារទំនើប ដើម្បីងាយស្រួលរកនិងកត់ត្រាថាទំនិញនោះជាប្រភេទសាច់ បន្លែ ឬគ្រឿងទេស។ |
| Sanitary and Phytosanitary (SPS) | ជាវិធានការឬស្តង់ដារអនាម័យនិងភូតគាមអនាម័យ ដែលប្រទេសនាំចូលដាក់ចេញដើម្បីការពារអាយុជីវិត ឬសុខភាពមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ ពីហានិភ័យនៃសត្វល្អិតចង្រៃ ឬជំងឺនានាដែលជាប់មកជាមួយកសិផល។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យពិនិត្យសុខភាពនិងលាងសម្អាតដៃឱ្យបានស្អាត និងគ្មានមេរោគ មុនពេលអនុញ្ញាតឱ្យចូលក្នុងបន្ទប់វះកាត់។ |
| Formal Export / Official Quota (Xuất khẩu chính ngạch) | ជាការនាំចេញទំនិញស្របច្បាប់ឆ្លងកាត់ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិ ឬកំពង់ផែ ដោយមានការបំពេញឯកសារគយត្រឹមត្រូវ បង់ពន្ធ និងឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យស្តង់ដារគុណភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីអាជ្ញាធរ។ | ដូចជាការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះដែលត្រូវទិញសំបុត្រ និងឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យលិខិតឆ្លងដែនត្រឹមត្រូវ ផ្ទុយពីការលួចឆ្លងដែនខុសច្បាប់តាមផ្លូវតូចតាចកាត់ព្រៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
