បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមនៃសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងលើទំនិញនាំចេញរបស់វៀតណាម ដូចជាកសិផល គ្រឿងសមុទ្រ និងផលិតផលកែច្នៃ ដែលភាគច្រើននៅមានតម្លៃបន្ថែមទាប និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវត្ថុធាតុដើមនាំចូល និងការវិនិយោគបរទេស (FDI)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗដើម្បីវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែងនៃវិស័យនាំចេញសំខាន់ៗរបស់វៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) ការវិភាគសន្ទស្សន៍អត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនាដោយផ្អែកលើទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មជាក់ស្តែង និងផ្តល់នូវចំណាត់ថ្នាក់ច្បាស់លាស់អំពីភាពប្រកួតប្រជែងនៃផលិតផលនីមួយៗធៀបនឹងពិភពលោក។ | មិនអាចពន្យល់ពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅដែលនាំឱ្យមានអត្ថប្រយោជន៍នោះទេ និងមិនបានគិតបញ្ចូលនូវរនាំងពន្ធគយ ឬកត្តាបំទ្រង់ផ្សេងៗឡើយ។ | បង្ហាញថាវៀតណាមមាន RCA ខ្ពស់បំផុតលើកសិផលឆៅ (ដូចជាកាហ្វេ ម្រេច និងអង្ករ) ប៉ុន្តែមាន RCA ទាបចំពោះផលិតផលបច្ចេកវិទ្យា។ |
| Michael Porter's Diamond Model ម៉ូដែលពេជ្ររបស់លោក Michael Porter |
ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌវិភាគដ៏ទូលំទូលាយដោយពិចារណាលើកត្តាច្រើនវិមាត្រ ទាំងធនធាន តម្រូវការ ឧស្សាហកម្មគាំទ្រ និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាលនិងក្រុមហ៊ុន។ | ទាមទារការវាយតម្លៃបែបគុណភាពច្រើន ដែលអាចប្រឈមនឹងភាពលំអៀង និងពិបាកក្នុងការវាស់វែងជាតួលេខគណិតវិទ្យាជាក់លាក់។ | រកឃើញថាចំណុចខ្សោយដ៏ធំបំផុតរបស់វៀតណាមគឺកង្វះខាតឧស្សាហកម្មគាំទ្រ និងគុណភាពធនធានមនុស្សនៅមានកម្រិតទាប។ |
| Gravity Model of Trade & SMART Model ម៉ូដែលទំនាញពាណិជ្ជកម្ម និងម៉ូដែល SMART |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការវាស់វែងទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី ព្រមទាំងអាចព្យាករណ៍ពីផលប៉ះពាល់នៃការកាត់បន្ថយពន្ធ (FTA) ទៅលើលំហូរពាណិជ្ជកម្ម។ | ទាមទារទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចច្រើន ហើយងាយរងឥទ្ធិពលប្រសិនបើការសន្មត់លើភាពបត់បែននៃតម្រូវការ (Elasticity) មិនសុក្រឹត។ | បង្ហាញថាកត្តាចម្ងាយភូមិសាស្ត្រនៅតែជាឧបសគ្គធំ ហើយការវិនិយោគ FDI មិនទាន់ជួយជម្រុញការនាំចេញរបស់សហគ្រាសក្នុងស្រុកបានពេញលេញនៅឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវតាមរចនាប័ទ្មនេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្ម និងម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ ព្រមទាំងចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ (Econometrics) យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើទិន្នន័យនាំចេញ និងរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាមចន្លោះឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០១៦។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនាំចេញស្រដៀងគ្នា (វិស័យកាត់ដេរ និងកសិកម្ម) ក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាមានទំហំសេដ្ឋកិច្ចតូចជាង កម្រិតឧស្សាហកម្មគាំទ្រខ្សោយជាង និងមិនទាន់មានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីធំៗរឹងមាំដូចជា EVFTA ពេញលេញនៅឡើយ ដែលទាមទារការសម្របតាមបរិបទជាក់ស្តែង។
ឯកសារនេះមានតម្លៃខ្ពស់បំផុតសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជា ក្នុងការរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍របស់វៀតណាម ដើម្បីចៀសវាងការនាំចេញដោយពឹងផ្អែកតែលើបរិមាណនិងតម្លៃថោក។
ជារួម ក្របខ័ណ្ឌនៃការវាយតម្លៃនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺជាត្រីវិស័យដ៏ល្អសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រផ្លាស់ប្តូរពីរចនាសម្ព័ន្ធនាំចេញដែលពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មថោក ទៅជាការនាំចេញផ្អែកលើគុណភាព និងការច្នៃប្រឌិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) | សន្ទស្សន៍អត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប (RCA) គឺជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចមួយដែលវាស់វែងថាប្រទេសមួយមានប្រៀបជាងគេក្នុងការនាំចេញផលិតផលណាមួយ ដោយប្រៀបធៀបចំណែកទីផ្សារនាំចេញរបស់ខ្លួនទៅនឹងចំណែកទីផ្សារពិភពលោក។ ប្រសិនបើសន្ទស្សន៍នេះធំជាង ១ មានន័យថាប្រទេសនោះមានអត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប។ | វាដូចជាការប្រកួតកីឡាដែលយើងអាចដឹងថាសិស្សម្នាក់ពូកែខាងរត់ប្រណាំងជាងគេ បើប្រៀបធៀបភាពលេចធ្លោរបស់គាត់ជាមួយនឹងសិស្សផ្សេងទៀតនៅក្នុងសាលា។ |
| Global Value Chain (GVC) | ខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល គឺជាដំណើរការនៃការរចនា ផលិត និងចែកចាយផលិតផលមួយ ដែលត្រូវបានបំបែកជាដំណាក់កាលផ្សេងៗគ្នា ហើយអនុវត្តនៅតាមបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗគ្នាទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីចំណាយទាប ឬជំនាញពិសេសរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។ | វាដូចជាការផលិតរថយន្តមួយគ្រឿង ដែលម៉ាស៊ីនផលិតនៅប្រទេសជប៉ុន កង់ផលិតនៅប្រទេសវៀតណាម ហើយការដំឡើងធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ ដើម្បីឱ្យចំណាយអស់តិចបំផុត។ |
| Michael Porter's Diamond Model | ម៉ូដែលពេជ្ររបស់លោក Michael Porter គឺជាក្របខ័ណ្ឌវិភាគមួយដែលពន្យល់ពីមូលហេតុដែលឧស្សាហកម្មជាក់លាក់ណាមួយរបស់ប្រទេសមួយមានភាពប្រកួតប្រជែងជាសកល ដោយពឹងផ្អែកលើកត្តា៤យ៉ាងគឺ៖ កត្តាផលិតកម្ម (ធនធាន), តម្រូវការក្នុងស្រុក, ឧស្សាហកម្មគាំទ្រ, និងយុទ្ធសាស្ត្រ/ការប្រកួតប្រជែងរបស់ក្រុមហ៊ុន។ | វាដូចជាការមើលពីសសរគ្រឹះទាំង ៤ ដែលធ្វើឱ្យក្រុមបាល់ទាត់មួយអាចឈ្នះជើងឯកពិភពលោកបាន (កីឡាករល្អ អ្នកគាំទ្រខ្លាំង កន្លែងហ្វឹកហាត់ល្អ និងយុទ្ធសាស្ត្រគ្រូបង្វឹកឆ្លាតវៃ)។ |
| Gravity Model of Trade | ម៉ូដែលទំនាញពាណិជ្ជកម្ម គឺជាទម្រង់គណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចដែលប៉ាន់ស្មានទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់ពួកគេ និងចម្ងាយភូមិសាស្ត្ររវាងប្រទេសទាំងពីរ។ | វាប្រៀបដូចជាច្បាប់ទំនាញផែនដីដែរ ពោលគឺប្រទេសដែលធំហើយនៅជិតគ្នា តែងតែមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មទិញលក់គ្នាខ្លាំងជាងប្រទេសដែលតូចហើយនៅឆ្ងាយគ្នា។ |
| Global GAP | ការអនុវត្តកសិកម្មល្អសកល (Global GAP) គឺជាស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលបញ្ជាក់និងធានាថាផលិតផលកសិកម្មត្រូវបានផលិតឡើងប្រកបដោយសុវត្ថិភាព គោរពបរិស្ថាន សុខុមាលភាពសត្វ និងសុវត្ថិភាពកម្មករ ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់ការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប។ | វាដូចជាលិខិតបញ្ជាក់គុណភាពសកលដែលប្រាប់អ្នកទិញថា បន្លែផ្លែឈើនេះត្រូវបានដាំដុះដោយសុវត្ថិភាពបំផុតនិងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ |
| Non-tariff barriers (NTB) | រនាំងក្រៅពន្ធគយ គឺជាវិធានការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្មរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមិនមែនជាការយកពន្ធ ដូចជាការកំណត់កូតា ការតម្រូវស្តង់ដារគុណភាពខ្ពស់ ឬវិធានការអនាម័យនិងភូតគាមសាស្ត្រ (SPS) ដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចូលនិងការពារផលិតផលក្នុងស្រុក។ | វាដូចជាការមិនយកលុយថ្លៃសំបុត្រចូលកម្សាន្ត ប៉ុន្តែមានលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងថារាល់អ្នកចូលលេងត្រូវពាក់ឯកសណ្ឋានជាក់លាក់មួយទើបអាចចូលបាន។ |
| Upstreamness / Downstreamness | ភាពនៅដើមខ្សែ (Upstreamness) និងចុងខ្សែ (Downstreamness) នៃចង្វាក់ផលិតកម្ម។ Upstreamness សំដៅលើសកម្មភាពដំបូងៗដូចជាការស្រាវជ្រាវ (R&D) និងការរចនា ចំណែក Downstreamness សំដៅលើសកម្មភាពចុងក្រោយដូចជាការចែកចាយ ទីផ្សារ និងសេវាកម្មក្រោយការលក់ ដែលទាំងពីរនេះបង្កើតតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ជាងការគ្រាន់តែផ្គុំនិងដំឡើង។ | វាដូចជាចរន្តទឹកហូរ ដែល Upstream គឺជាប្រភពទឹក (អ្នកផ្តើមគំនិតបង្កើតរឿង) ហើយ Downstream គឺជាកន្លែងទឹកហូរចូលសមុទ្រ (អ្នកលក់សំបុត្រកុនដល់អ្នកមើល) ដែលសុទ្ធតែទទួលបានផលចំណេញខ្ពស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
