បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីកត្តាម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលជះឥទ្ធិពលដល់អតិផរណានៅប្រទេសវៀតណាម (២០០៦-២០១៤) ក្នុងបរិបទសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ ដើម្បីស្នើគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងអតិផរណា និងរក្សាស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុនិងរូបិយវត្ថុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់គំរូអេកូណូមេទ្រីក ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចប្រចាំត្រីមាសពីឆ្នាំ ២០០៦ ដល់ ២០១៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Johansen Cointegration Test (Long-term Analysis) ការធ្វើតេស្តសហសមាហរណកម្ម Johansen (ការវិភាគរយៈពេលវែង) |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការស្វែងរកទំនាក់ទំនងតុល្យភាពរយៈពេលវែងរវាងអថេរម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារទំហំសំណាកទិន្នន័យធំគ្រប់គ្រាន់ និងអាចមានភាពរសើបទៅនឹងការកំណត់ចំនួនកម្រិតយឺតយ៉ាវ (Lag length)។ | រកឃើញទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងដោយបង្ហាញថា ការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ (M2) អត្រាប្តូរប្រាក់ និងអត្រាការប្រាក់មានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានទៅលើអតិផរណា។ |
| Vector Error Correction Model (VECM) - Short-term Analysis គំរូកែតម្រូវកំហុសវ៉ិចទ័រ (VECM) - ការវិភាគរយៈពេលខ្លី |
អាចចាប់យកទំនាក់ទំនងនៃបម្រែបម្រួលរយៈពេលខ្លី និងវាស់ស្ទង់ល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញ (តាមរយៈតម្លៃ ECM)។ | ស្មុគស្មាញក្នុងការបកស្រាយលទ្ធផលមេគុណរយៈពេលខ្លី និងទាមទារឱ្យទិន្នន័យមានលក្ខណៈសហសមាហរណកម្មជាមុនសិន។ | បង្ហាញថាអតិផរណាត្រីមាសមុន និងអត្រាប្តូរប្រាក់មានឥទ្ធិពលក្នុងរយៈពេលខ្លី ខណៈអត្រាការប្រាក់ និងការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់គ្មានឥទ្ធិពលភ្លាមៗនោះទេ (មានភាពយឺតយ៉ាវ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើប្រភពទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យអេកូណូមេទ្រីកកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាមពីឆ្នាំ ២០០៦ ដល់ ២០១៤ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការគ្រប់គ្រងអត្រាប្តូរប្រាក់ (VND/USD) យ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយរដ្ឋ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានកម្រិតនៃ 'ដុល្លារូបនីយកម្ម (Dollarization)' ខ្ពស់ ការទាញយកលទ្ធផលនេះទៅអនុវត្តផ្ទាល់គឺទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្ន ដោយសារយន្តការបញ្ជូនគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុនៅកម្ពុជាមានភាពខុសគ្នា ហើយឥទ្ធិពលនៃការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់រៀលអាចមានកម្រិតទាបជាងប្រាក់ដុង។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច វិធីសាស្ត្រ VECM នេះនៅតែជាឧបករណ៍ដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាក្នុងការវិភាគអតិផរណា។
ជារួម ការកែច្នៃគំរូអេកូណូមេទ្រីកនេះឱ្យស្របនឹងបរិបទដុល្លារូបនីយកម្ម នឹងជួយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជាបង្កើនសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងវិបត្តិអតិផរណានិងរក្សាស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vector Error Correction Model | គំរូអេកូណូមេទ្រីកដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានទំនាក់ទំនងរយៈពេលខ្លី និងវាស់ស្ទង់ល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងរវាងអថេរម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាអតិផរណា និងការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់) ដែលមានទំនាក់ទំនងសហសមាហរណកម្ម។ | ដូចជាកៅស៊ូកងដែលចងរបស់ពីរជាប់គ្នា ទោះបីជាវាអាចឃ្លាតពីគ្នាក្នុងរយៈពេលខ្លី តែកៅស៊ូកងនឹងទាញវាឱ្យត្រឡប់មករកគ្នាវិញក្នុងរយៈពេលវែង។ |
| Augmented Dickey-Fuller (ADF) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាមានភាពនឹងនរ (Stationarity) ឬអត់ ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ និងត្រូវធ្វើជាមុនសិន មុននឹងយកទិន្នន័យនោះទៅវិភាគក្នុងគំរូសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលចង្វាក់បេះដូងរបស់អ្នកជំងឺថាតើវាលោតទៀងទាត់ (នឹងនរ) ឬលោតខុសប្រក្រតី មុននឹងសម្រេចចិត្តផ្តល់ថ្នាំព្យាបាល។ |
| Cointegration | ជាលក្ខណៈស្ថិតិនៃអថេរពេលវេលាពីរ ឬច្រើន ដែលទោះបីជាពួកវាមិននឹងនរ (វិលវល់) តែពួកវាផ្លាស់ទីទៅជាមួយគ្នាក្នុងរយៈពេលវែង ដោយបង្កើតបានជាទំនាក់ទំនងលំនឹងមួយដែលអាចព្យាករណ៍បាន។ | ដូចជាមនុស្សស្រវឹងពីរនាក់ដើរទាក់ដៃគ្នា ទោះបីម្នាក់ៗដើរទ្រេតទ្រោតមិនត្រង់ផ្លូវ តែក៏នៅតែដើរទៅមុខជាមួយគ្នាដោយមិនរបូតដៃ។ |
| Purchasing power parity - PPP | ជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញថាអត្រាប្តូរប្រាក់រវាងរូបិយប័ណ្ណពីរគួរតែកំណត់ដោយអត្រាដែលតម្លៃនៃកញ្ចប់ទំនិញដូចគ្នានៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្មើគ្នា។ | ប្រសិនបើកាហ្វេមួយកែវតម្លៃ ២ដុល្លារនៅអាមេរិក និង ៨០០០រៀលនៅកម្ពុជា នោះអត្រាប្តូរប្រាក់តាមទ្រឹស្តីគឺ ១ដុល្លារ ស្មើ ៤០០០រៀល ដើម្បីឱ្យអ្នកអាចទិញកាហ្វេបានដូចគ្នានៅប្រទេសទាំងពីរ។ |
| Open Market Operations (OMO) | ជាប្រតិបត្តិការដែលធនាគារកណ្តាលទិញ ឬលក់មូលបត្ររដ្ឋាភិបាលនៅលើទីផ្សារចំហ ដើម្បីគ្រប់គ្រងបរិមាណផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ និងអត្រាការប្រាក់នៅក្នុងប្រព័ន្ធធនាគារ។ | ដូចជាការបើក ឬបិទក្បាលរ៉ូប៊ីណេទឹក ដើម្បីបញ្ចេញទឹក (ប្រាក់) បន្ថែមទៅក្នុងអាង (សេដ្ឋកិច្ច) ឬបូមទឹកចេញពេលដែលវាជិតហៀរ។ |
| Systemic risk | ហានិភ័យដែលការដួលរលំនៃស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុមួយ ឬទីផ្សារមួយ អាចបណ្តាលឱ្យមានប្រតិកម្មជាសங்கில័យដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុទាំងមូលដួលរលំ និងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចធំ។ | ដូចជាការរៀបដូមីណូ (Domino) បើដុំមួយរលំ វាអាចនឹងរុញឱ្យដុំផ្សេងៗទៀតរលំជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់រលំទាំងស្រុង។ |
| Required Reserve Ratio | ជាបទប្បញ្ញត្តិរបស់ធនាគារកណ្តាលដែលតម្រូវឱ្យធនាគារពាណិជ្ជរក្សាទុកប្រាក់បញ្ញើមួយភាគរយជាក់លាក់នៅធនាគារកណ្តាល ដោយមិនអាចយកទៅបន្តឱ្យអតិថិជនខ្ចីបាន ដើម្បីគ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ និងធានាសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យភោជនីយដ្ឋានទុកម្ហូបមួយចំនួនបម្រុងក្នុងទូទឹកកកជានិច្ច មិនអាចលក់ឱ្យភ្ញៀវអស់នោះទេ ដើម្បីត្រៀមសម្រាប់ពេលមានភ្ញៀវពិសេសមកដល់ភ្លាមៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
