បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមចម្បងៗដែលរារាំងដល់ការទទួលបានការអប់រំជាមូលដ្ឋាន (ចាប់ពីមត្តេយ្យដល់វិទ្យាល័យ) នៅក្នុងប្រទេសកេនយ៉ា ដោយផ្តោតលើបញ្ហាភាពក្រីក្រ គម្លាតយេនឌ័រ ជំងឺអេដស៍ និងសន្តិសុខ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគលើទិន្នន័យស្ថិតិអត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀន អត្រាបោះបង់ការសិក្សា និងឯកសារគោលនយោបាយនានា ដើម្បីវាយតម្លៃពីស្ថានភាពនៃការអប់រំនៅកេនយ៉ាចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Free Primary Education (FPE) Policy គោលនយោបាយអប់រំបឋមសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ (FPE) |
បង្កើនអត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនសរុបយ៉ាងច្រើន ដោយបើកឱកាសឱ្យកុមារគ្រប់រូបអាចចូលរៀនបាន។ លុបបំបាត់របាំងហិរញ្ញវត្ថុជាផ្លូវការមួយចំនួនធំសម្រាប់ការចូលរៀនបឋមសិក្សា។ | មិនអាចធានាបានការចូលរៀន និងបញ្ចប់ការសិក្សា ១០០% ទេ ដោយសារនៅមានការចំណាយលាក់កំបាំង (សម្លៀកបំពាក់ អាហារ) និងបញ្ហាភាពក្រីក្រ។ | អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនបឋមសិក្សាសរុបបានកើនឡើងដល់ ១០៣.៧% ក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ប៉ុន្តែអត្រាបញ្ចប់ការសិក្សានៅតែមានកម្រិតទាប (ប្រហែល ៥៦.៩% ក្នុងឆ្នាំ២០០២)។ |
| Cost-Sharing Policy in Education គោលនយោបាយចែករំលែកការចំណាយក្នុងវិស័យអប់រំ |
កាត់បន្ថយបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋាភិបាល ដោយលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមពីមាតាបិតា សហគមន៍ និងអ្នកឧបត្ថម្ភនានា។ | ធ្វើឱ្យកុមារមកពីគ្រួសារក្រីក្របាត់បង់ឱកាសសិក្សា ដោយសារមាតាបិតាមិនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសេវាផ្សេងៗ (ដូចជានៅកម្រិតមត្តេយ្យសិក្សា និងមធ្យមសិក្សា)។ | អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀននៅកម្រិតមត្តេយ្យសិក្សា (ECD) មានត្រឹមតែ ២០% ទៅ ៤០% ប៉ុណ្ណោះ ដែលទាបជាងស្តង់ដាររំពឹងទុក ៧០%។ |
| Bursaries and Grants Intervention ការអន្តរាគមន៍តាមរយៈការផ្តល់អាហារូបករណ៍ និងជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ |
ជួយគាំទ្រដល់សិស្សានុសិស្សមកពីគ្រួសារក្រីក្រក្នុងការបន្តការសិក្សានៅកម្រិតមធ្យមសិក្សា។ ទប់ស្កាត់ការបោះបង់ការសិក្សាដោយសារបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ។ | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងជារឿយៗមានភាពធូររលុង ធ្វើឱ្យការបែងចែកថវិកាធ្លាក់ទៅលើបុគ្គលដែលមិនសូវត្រូវការជំនួយ ជាជាងជនក្រីក្រពិតប្រាកដ។ | អត្រាបោះបង់ការសិក្សានៅកម្រិតមធ្យមសិក្សានៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ ចន្លោះពី ១០% ទៅ ៥០% ដោយសារការអនុវត្តមិនទាន់ចំគោលដៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយអប់រំជាមូលដ្ឋានទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ពីរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងធនធានមនុស្ស។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យស្ថិតិអប់រំរបស់ប្រទេសកេនយ៉ាចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០០៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់មានភាពក្រីក្រខ្ពស់ តំបន់ជនជាតិភាគតិច (ASALs) និងកន្លែងដែលមានជម្លោះ។ ទោះបីជាបរិបទសង្គមមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាបោះបង់ការសិក្សាដោយសារភាពក្រីក្រ និងកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអប់រំនៅតាមតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាលផងដែរ។
របកគំហើញ និងអនុសាសន៍នៃការស្រាវជ្រាវនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយអប់រំនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការលុបបំបាត់ការចំណាយលាក់កំបាំង និងការផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកសុខភាពរួមបញ្ចូលជាមួយការអប់រំ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចបានគោលដៅអប់រំជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កុមារគ្រប់រូបនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Education for All (EFA) (ការអប់រំសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា) | ជាចលនាអន្តរជាតិមួយដែលផ្តួចផ្តើមដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដើម្បីធានាថាប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបទទួលបានការអប់រំជាមូលដ្ឋានប្រកបដោយគុណភាព។ នៅក្នុងបរិបទប្រទេសកេនយ៉ា នេះគឺជាគោលដៅជាតិក្នុងការលុបបំបាត់អនក្ខរភាព និងពង្រីកឱកាសសិក្សាដល់កុមារគ្រប់រូប ទោះបីជាពួកគេមានឧបសគ្គផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ឬសង្គមក៏ដោយ។ | ដូចជាការបើកទ្វារសាលារៀនឱ្យធំទូលាយដើម្បីស្វាគមន៍កុមារគ្រប់រូប ដោយមិនប្រកាន់ថាជាអ្នកមានឬអ្នកក្រ។ |
| Early Childhood Development (ECD) (ការអភិវឌ្ឍកុមារតូច) | គឺជាដំណាក់កាលអប់រំ និងថែទាំកុមារពីពេលកើតរហូតដល់អាយុចូលរៀនថ្នាក់បឋមសិក្សា ដោយផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍទាំងផ្នែករាងកាយ បញ្ញា ស្មារតី និងអារម្មណ៍ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការរៀនសូត្រនៅថ្ងៃអនាគត។ | ដូចជាការសាងសង់គ្រឹះផ្ទះឱ្យរឹងមាំ មុននឹងចាប់ផ្តើមសាងសង់ជញ្ជាំងនិងដំបូល។ |
| Gross Enrollment Rate (GER) (អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនសរុប) | ជាសូចនាករស្ថិតិដែលបង្ហាញពីចំនួនសិស្សសរុបដែលបានចុះឈ្មោះចូលរៀននៅកម្រិតសិក្សាមួយ (ដោយមិនគិតពីអាយុ) ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបដែលមានអាយុស្របតាមកម្រិតសិក្សានោះជាផ្លូវការ។ អត្រានេះអាចលើសពី ១០០% ប្រសិនបើមានសិស្សចូលរៀនមុនអាយុ ឬរៀនត្រួតថ្នាក់ច្រើន។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមនុស្សទាំងអស់ដែលចូលមើលកុន ធៀបនឹងចំនួនកៅអីដែលបានកំណត់សម្រាប់ក្មេងៗ ដោយមិនខ្វល់ថាមនុស្សនោះចាស់ឬក្មេងជាងអាយុដែលបានកំណត់ឡើយ។ |
| Transition rate (អត្រាអន្តរកាល) | គឺជាភាគរយនៃសិស្សដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅកម្រិតណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ បឋមសិក្សា) ហើយបន្តចុះឈ្មោះចូលរៀននៅកម្រិតបន្ទាប់ (ឧទាហរណ៍៖ មធ្យមសិក្សា) ក្នុងឆ្នាំសិក្សាបន្តបន្ទាប់គ្នា។ វាបង្ហាញពីសមត្ថភាពនៃប្រព័ន្ធអប់រំក្នុងការជួយគាំទ្រសិស្សឱ្យបន្តការសិក្សាទៅកម្រិតខ្ពស់ដោយមិនបោះបង់ចោលកណ្តាលទី។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើមានអ្នកដំណើរប៉ុន្មាននាក់ដែលបានចុះពីរថភ្លើងទីមួយ ហើយបន្តឡើងជិះរថភ្លើងទីពីរដើម្បីទៅដល់គោលដៅចុងក្រោយ។ |
| Cost-sharing policy (គោលនយោបាយចែករំលែកការចំណាយ) | ជាគោលនយោបាយដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលនិងប្រជាពលរដ្ឋ (មាតាបិតា ឬសហគមន៍) ចែករំលែកការទទួលខុសត្រូវលើការចំណាយហិរញ្ញវត្ថុក្នុងវិស័យអប់រំ។ ឧទាហរណ៍៖ រដ្ឋអាចចេញថ្លៃប្រាក់ខែគ្រូ ខណៈដែលមាតាបិតាត្រូវបង់ថ្លៃសម្លៀកបំពាក់ សម្ភារៈសិក្សា ឬការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ។ | ដូចជាការរៀបចំពិធីជប់លៀងមួយដែលរដ្ឋជាអ្នកចេញថ្លៃកន្លែងនិងចុងភៅ រីឯអ្នកចូលរួមត្រូវចេញលុយទិញម្ហូបនិងភេសជ្ជៈបន្ថែមដោយខ្លួនឯង។ |
| Arid and Semi-Arid Lands (ASALs) (តំបន់ស្ងួត និងពាក់កណ្តាលស្ងួត) | គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលខ្វះខាតទឹកភ្លៀងនិងមានអាកាសធាតុក្តៅស្ងួត ដែលបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅទីនោះភាគច្រើនរស់នៅបែបពនេចរ (ផ្លាស់ទីលំនៅដើម្បីរកទឹកនិងស្មៅឱ្យសត្វពាហនៈ)។ ការរស់នៅចល័តនេះធ្វើឱ្យកុមារពិបាកទទួលបានការអប់រំជាប្រចាំ។ | ដូចជាសហគមន៍អ្នកនេសាទតាមទូកដែលតែងតែប្តូរទីតាំងទៅតាមរដូវកាលត្រី ដែលធ្វើឱ្យកូនៗរបស់ពួកគេពិបាករៀនសូត្រនៅសាលារៀនលើគោកឱ្យបានជាប់លាប់។ |
| Retention rate (អត្រារក្សាទុកសិស្ស) | គឺជាការវាស់វែងអំពីសមត្ថភាពរបស់សាលារៀន ឬប្រព័ន្ធអប់រំទាំងមូល ក្នុងការទប់ស្កាត់សិស្សមិនឱ្យបោះបង់ការសិក្សា ដោយអាចរក្សាពួកគេឱ្យបន្តរៀនពីថ្នាក់មួយទៅថ្នាក់មួយរហូតដល់បញ្ចប់វគ្គ ឬកម្រិតសិក្សាណាមួយដោយជោគជ័យ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងធុងមួយ ហើយព្យាយាមថែរក្សាកុំឱ្យទឹកនោះលេចធ្លាយចេញក្រៅរហូតដល់វាពេញធុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
