បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីគម្លាតរវាងអាណត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញស្តីពីសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដោយរួមបញ្ចូលទាំងកេរដំណែលវិសមភាពនៃរបបអាផាថេត (Apartheid) ជម្លោះផ្នែកច្បាប់ និងភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាលារៀន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការត្រួតពិនិត្យលើច្បាប់ និងគោលនយោបាយជាលក្ខណៈគុណវិស័យ ដោយវិភាគលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ច្បាប់អប់រំ និងក្របខណ្ឌសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unqualified Right to Basic Education (Section 29(1)(a)) សិទ្ធិទទួលបានការអប់រំជាមូលដ្ឋានដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ |
តម្រូវឱ្យរដ្ឋផ្តល់អាទិភាពដាច់ខាត និងជាបន្ទាន់ក្នុងការផ្តល់ការអប់រំមូលដ្ឋាន ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំធនធានគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ ធានាបាននូវសមធម៌សម្រាប់កុមារគ្រប់រូប។ | បង្កើតបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រដ្ឋាភិបាល ហើយអាចជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ប្រសិនបើខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងគ្រូបង្រៀន។ | បង្កើតកាតព្វកិច្ចវិជ្ជមាន (Positive Obligation) ដែលរដ្ឋមិនត្រឹមតែមិនត្រូវរារាំងសិទ្ធិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងត្រូវផ្តល់ការអប់រំជាមូលដ្ឋានដោយផ្ទាល់។ |
| Progressively Realized Right to Further Education (Section 29(1)(b)) សិទ្ធិទទួលបានការអប់រំបន្តដោយអនុវត្តជាបណ្តើរៗ |
មានភាពប្រាកដនិយមជាងសម្រាប់ថវិការដ្ឋ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋពង្រីកការអប់រំកម្រិតខ្ពស់ផ្អែកលើធនធានដែលមាន និងសមត្ថភាពរបស់សិស្ស។ | សិស្សមកពីតំបន់ខ្វះខាត ឬរងគ្រោះពីអតីតកាល អាចប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានឱកាស ដោយសារស្តង់ដារវាយតម្លៃសមត្ថភាពចូលរៀនខ្ពស់។ | ទាមទារឱ្យរដ្ឋចាត់វិធានការសមស្របដើម្បីធ្វើឱ្យការអប់រំបន្តអាចទទួលបានបន្តិចម្តងៗ ក្រោមការវាយតម្លៃលើភាពសមហេតុផលនៃគោលនយោបាយ។ |
| Inclusive Education Policy (White Paper 6) គោលនយោបាយអប់រំបរិយាបន្ន |
លើកកម្ពស់ការធ្វើសមាហរណកម្មសង្គម កាត់បន្ថយការរើសអើង និងគោរពសិទ្ធិកុមារពិការតាមរយៈការរៀនសូត្រក្នុងថ្នាក់រៀនទូទៅ។ | ជួបប្រទះបញ្ហាកង្វះគ្រូបង្រៀនដែលមានជំនាញ កង្វះបរិក្ខារគាំទ្រនៅក្នុងសាលាទូទៅ និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការគ្រប់គ្រងអាកប្បកិរិយាសិស្ស។ | ផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធពីការបំបែកកុមារពិការឱ្យរៀនដាច់ដោយឡែក ទៅជាការដាក់បញ្ចូលពួកគេក្នុងសាលាចំណេះទូទៅ ដើម្បីសិទ្ធិស្មើគ្នា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីការប្រើប្រាស់ផ្នែករឹង (Hardware) ឬផ្នែកទន់ (Software) តាមបែបបច្ចេកវិទ្យាទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើតម្រូវការធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ច្បាប់ និងធនធានមនុស្សដើម្បីអនុវត្តសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ។
ការវិភាគនៅក្នុងឯកសារនេះគឺផ្អែកទាំងស្រុងលើបរិបទច្បាប់ ប្រវត្តិសាស្ត្រ (កេរដំណែលរបបអាផាថេត) និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ព្រមទាំងយុត្តិសាស្ត្រពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួន (ដូចជាកាណាដា)។ ទោះបីជាកម្ពុជាមិនមានប្រវត្តិសាស្ត្របែងចែកពូជសាសន៍ស្រដៀងគ្នាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែបញ្ហាវិសមភាពធនធានរវាងទីក្រុងនិងជនបទ អំពើពុករលួយក្នុងសាលារៀន និងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងដែលកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះ។
ទស្សនាទានច្បាប់ និងការបែងចែកកាតព្វកិច្ចរដ្ឋនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អប្រព័ន្ធច្បាប់ និងគោលនយោបាយអប់រំនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីការអនុវត្តច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សទៅក្នុងវិស័យអប់រំ នឹងជួយឱ្យអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចតាក់តែងបទប្បញ្ញត្តិដែលធានាបាននូវសមធម៌ និងគុណភាពពិតប្រាកដសម្រាប់សិស្សានុសិស្សគ្រប់រូប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Progressive realisation (ការសម្រេចបានជាបណ្តើរៗ) | ជាគោលការណ៍ច្បាប់ដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ធនធានដែលខ្លួនមានជាអតិបរមា ដើម្បីពង្រីកការអនុវត្តសិទ្ធិ (ដូចជាសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំកម្រិតខ្ពស់) ឱ្យបានពេញលេញបន្តិចម្តងៗតាមពេលវេលា ដោយផ្អែកលើលទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្តែង មិនមែនទាមទារឱ្យមានការបំពេញកាតព្វកិច្ចភ្លាមៗនោះទេ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះធំមួយ ដែលយើងមិនអាចសង់រួចក្នុងមួយថ្ងៃទេ ប៉ុន្តែត្រូវទិញឥដ្ឋ និងស៊ីម៉ងត៍សង់បន្តិចម្តងៗរៀងរាល់ខែរហូតដល់រួចរាល់។ |
| Positive right (សិទ្ធិវិជ្ជមាន) | ជាប្រភេទសិទ្ធិដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋមានកាតព្វកិច្ចសកម្មក្នុងការចាត់វិធានការជាក់ស្តែង និងផ្តល់ធនធានផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍៖ រដ្ឋត្រូវសាងសង់សាលារៀន ផ្តល់គ្រូបង្រៀន និងសៀវភៅ) ដើម្បីធានាថាសិទ្ធិនោះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងពេញលេញ។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជារបាំងការពារមិនឱ្យរដ្ឋជ្រៀតជ្រែកនោះទេ។ | ដូចជាការដែលឪពុកម្តាយមិនត្រឹមតែអនុញ្ញាតឱ្យកូនញ៉ាំបាយទេ តែថែមទាំងត្រូវចំណាយលុយទិញអង្ករ និងដាំបាយឱ្យកូនញ៉ាំទៀតផង។ |
| Inclusive education (ការអប់រំបរិយាបន្ន) | ជាទម្រង់នៃប្រព័ន្ធអប់រំដែលបញ្ចូលសិស្សដែលមានពិការភាព ឬតម្រូវការពិសេស ឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់រៀនចំណេះទូទៅធម្មតាជាមួយសិស្សដទៃទៀត ដោយមានការផ្តល់ការគាំទ្រ និងសម្របសម្រួលបរិស្ថានសិក្សា និងវិធីសាស្ត្របង្រៀនឱ្យស្របតាមតម្រូវការរបស់ពួកគេ ដើម្បីធានាសមធម៌។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្លូវជម្រាលសម្រាប់រទេះរុញនៅតាមច្រកចូលអគារ ដើម្បីឱ្យអ្នកមានពិការភាពអាចចូលទៅក្នុងអគារនោះបានដោយឯករាជ្យ និងស្មើភាពគ្នាជាមួយអ្នកដើរធម្មតា។ |
| Parens patriae jurisdiction (យុត្តាធិការក្នុងនាមជាអាណាព្យាបាលរដ្ឋ) | ជាអំណាចផ្លូវច្បាប់របស់តុលាការ ឬរដ្ឋ ក្នុងការធ្វើអន្តរាគមន៍និងធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តជំនួសឪពុកម្តាយ ឬអាណាព្យាបាល ក្នុងករណីដែលវាជាប្រយោជន៍ល្អបំផុតសម្រាប់កុមារ ឬជនងាយរងគ្រោះដែលមិនអាចការពារខ្លួនឯងបាន។ | ដូចជាមេភូមិដែលចូលមកដោះស្រាយនិងយកក្មេងម្នាក់ដែលត្រូវឪពុកម្តាយបោះបង់ចោលទៅឱ្យមណ្ឌលកុមារកំព្រា ដើម្បីធានាថាក្មេងនោះមានសុវត្ថិភាពនិងអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់។ |
| Four 'A' scheme (យន្តការ ៤A) | ជាស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់វាស់ស្ទង់សិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ ដែលរួមមាន៖ ភាពមានសាលារៀនគ្រប់គ្រាន់ (Availability), លទ្ធភាពដែលអាចចូលរៀនបានដោយគ្មានឧបសគ្គ (Accessibility), កម្មវិធីសិក្សាដែលអាចទទួលយកបាននិងមានគុណភាព (Acceptability), និងភាពអាចបត់បែនបានទៅតាមការផ្លាស់ប្តូរតម្រូវការសង្គម (Adaptability)។ | ដូចជាការបើកភោជនីយដ្ឋានមួយ ដែលត្រូវមានម្ហូបគ្រប់គ្រាន់ (Availability) ផ្លូវចូលស្រួល (Accessibility) ម្ហូបឆ្ងាញ់និងមានអនាម័យ (Acceptability) និងមានម៉ឺនុយសម្រាប់អ្នកតមសាច់ (Adaptability)។ |
| Basic education (ការអប់រំជាមូលដ្ឋាន) | មិនត្រឹមតែសំដៅលើការចូលរៀនកម្រិតបឋមសិក្សាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែតាមផ្លូវច្បាប់ វាជាសិទ្ធិដាច់ខាតដែលផ្តោតលើការទទួលបានចំណេះដឹង និងជំនាញសារវន្ត (ដូចជាអក្ខរកម្ម លេខនព្វន្ត និងការគិតពិចារណា) ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការចូលរួមក្នុងសង្គម និងការរស់នៅប្រកបដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ | ដូចជាការផ្តល់គ្រាប់ពូជ និងបង្រៀនពីវិធីដាំដុះដល់កសិករ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចបន្តការដាំដំណាំចិញ្ចឹមជីវិតដោយខ្លួនឯងបានយូរអង្វែង។ |
| Redress (ការប៉ះប៉ូវ ឬការកែតម្រូវភាពអយុត្តិធម៌អតីតកាល) | ជាវិធានការផ្លូវច្បាប់ និងគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋក្នុងការកែប្រែ ផ្តល់សំណង ឬផ្តល់ការគាំទ្រពិសេសដល់ក្រុមមនុស្សដែលធ្លាប់រងគ្រោះពីការរើសអើងដោយប្រព័ន្ធច្បាប់ចាស់ (ដូចជារបបអាផាថេត) ដើម្បីលុបបំបាត់គម្លាតវិសមភាពដែលបន្សល់ទុកពីអតីតកាល។ | ដូចជាការផ្តល់ថ្នាំប៉ូវនិងយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេសដល់កូនដែលធ្លាប់ឈឺធ្ងន់ និងខ្វះអាហារូបត្ថម្ភជាយូរមកហើយ ដើម្បីឱ្យគេមានសុខភាពល្អ និងរាងកាយលូតលាស់ទាន់បងប្អូនដទៃទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
