បញ្ហា (The Problem)៖ តើកង្វះខាតនិងបញ្ហាប្រឈមអ្វីខ្លះនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធនៃការបែងចែកថវិកាបច្ចុប្បន្នរបស់មហាវិទ្យាល័យអប់រំបច្ចេកទេសនៅក្នុងប្រទេសថៃ ហើយតើគំរូនៃការបែងចែកថវិកាដែលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពគួរមានទម្រង់យ៉ាងដូចម្តេច?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍ (Research and Development) ដែលចែកចេញជា ៤ ដំណាក់កាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Per-Capita / Line-Item Budgeting ការបែងចែកថវិកាតាមបែបប្រពៃណី / ផ្អែកលើចំនួនសិស្ស |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងចាត់ចែងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យសិស្សដែលមានស្រាប់ពីរដ្ឋាភិបាល។ | មិនឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សាលាខ្នាតតូច មិនមានភាពបត់បែន និងធ្វើឱ្យខ្វះថវិកាសម្រាប់គម្រោងពិសេសៗឬការជួលគ្រូបង្រៀនបន្ថែម។ | ផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ មហាវិទ្យាល័យភាគច្រើនមានបញ្ហាកង្វះខាតថវិកា និងមានភាពយឺតយ៉ាវក្នុងការបើកប្រាក់ពីការិយាល័យកណ្តាល។ |
| Proposed 4-Factor Strategic Budget Allocation Model គំរូនៃការបែងចែកថវិកាផ្អែកលើយុទ្ធសាស្ត្រ ៤ កត្តា (នយោបាយ, បេសកកម្ម, យុទ្ធសាស្ត្រ, ទ្រព្យសកម្ម) |
ផ្តល់ភាពបត់បែន ភ្ជាប់ថវិកាទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ស្ថាប័ន ព្រមទាំងលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធ។ | ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំផែនការច្បាស់លាស់ និងមានបុគ្គលិកដែលមានជំនាញក្នុងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុនិងវាយតម្លៃគម្រោងឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ម៉ូដែលបង្ហាញពីភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាខ្ពស់ជាមួយនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែង (χ²=173.844, p=0.0210, GFI=0.935, AGFI=0.961) ដែលបញ្ជាក់ថាវាអាចប្រើជាស្តង់ដារគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃធនធានជាថវិកាសម្រាប់អនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យកម្រិតខ្ពស់ និងអ្នកជំនាញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរដ្ឋបាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងទាំងស្រុងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីមហាវិទ្យាល័យអប់រំបច្ចេកទេសនិងវិជ្ជាជីវៈ (Vocational Colleges) រដ្ឋចំនួន ៤២៦ ស្ថាប័ន។ ដោយសារបរិបទប្រព័ន្ធអប់រំ ច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុរដ្ឋ និងប្រភពចំណូលផ្សេងៗរបស់ថៃមានលក្ខណៈខុសគ្នាពីកម្ពុជា ទិន្នន័យនិងកត្តាមួយចំនួនអាចនឹងមានភាពលម្អៀង (Bias) ប្រសិនបើយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដោយមិនបានកែតម្រូវតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃបរិបទក្តី គំរូនៃការបែងចែកថវិកានេះផ្តល់នូវយន្តការដ៏ល្អ ដែលអាចយកមកសម្របសម្រួល និងអនុវត្តក្នុងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុនៃគ្រឹះស្ថានអប់រំបច្ចេកទេសនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តគំរូនេះនឹងជួយជំរុញឱ្យស្ថាប័នអប់រំនៅកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការចាយវាយថវិកាតាមទម្លាប់ប្រពៃណី ទៅជាការវិនិយោគដែលពឹងផ្អែកលើលទ្ធផល យុទ្ធសាស្ត្រ និងមានតម្លាភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Second-Order Confirmatory Factor Analysis | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើកត្តាតូចៗ (ទិន្នន័យជាក់ស្តែង) ពិតជាអាចចងក្រងគ្នាសាងជាកត្តាធំៗ (ទ្រឹស្តី) ដូចដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានសន្មត់ទុកតាំងពីដំបូងដែរឬទេ។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ថាកត្តាទាំង ៤ (គោលនយោបាយ បេសកកម្ម យុទ្ធសាស្ត្រ ទ្រព្យសកម្ម) ពិតជាសមាសធាតុនៃការបែងចែកថវិកាប្រាកដមែន។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលបំណែករូបផ្គុំល្បែង (Jigsaw) ថាតើបំណែកតូចៗពិតជាអាចផ្គុំចេញជារូបភាពធំមួយតាមដែលគេបានប្រាប់ជាមុនឬអត់។ |
| Strategic Performance Based Budgeting | ជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងការចំណាយថវិការដ្ឋដោយមិនត្រឹមតែពឹងផ្អែកលើការចំណាយតាមទម្លាប់ចាស់នោះទេ តែទាមទារឲ្យស្ថាប័នបង្ហាញពីលទ្ធផលការងារជាក់ស្តែងដែលស្របតាមយុទ្ធសាស្ត្រជាតិទើបទទួលបានការអនុម័តទម្លាក់ថវិកាឲ្យ។ | ដូចជាការបើកប្រាក់ខែឲ្យបុគ្គលិកដោយផ្អែកលើទំហំការងារដែលគេសម្រេចបាន មិនមែនបើកឲ្យស្មើៗគ្នាដោយគ្រាន់តែមកអង្គុយធ្វើការនោះទេ។ |
| Zero-Based Budgeting | ជាការរៀបចំផែនការថវិកាដោយចាប់ផ្តើមពីចំណុចសូន្យជារៀងរាល់ឆ្នាំ មានន័យថាគ្រប់ការស្នើសុំចំណាយទាំងអស់ត្រូវតែមានហេតុផលនិងការវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ជាថ្មីឡើងវិញ មិនមែនយកតួលេខឆ្នាំចាស់មកបូកថែមនោះទេ។ | ដូចជាការលុបចោលបញ្ជីទិញទំនិញចាស់ចោលទាំងអស់ ហើយតម្រូវឲ្យអ្នកសរសេរពន្យល់ពីដើមឡើងវិញថាហេតុអ្វីបានជាអ្នកត្រូវការទិញរបស់នីមួយៗនៅឆ្នាំនេះ។ |
| Medium Term Expenditure Framework | ជាក្របខណ្ឌផែនការចំណាយថវិកាដែលត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់រយៈពេលមធ្យម (ជាទូទៅពី ៣ ទៅ ៥ ឆ្នាំ) ដើម្បីធានាថាគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលមានថវិកាទ្រទ្រង់គ្រប់គ្រាន់ក្នុងរយៈពេលវែង និងមិនដាច់កណ្តាលទី។ | ដូចជាការរៀបចំគម្រោងចំណាយលុយសម្រាប់រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យសម្រាប់រយៈពេល ៤ ឆ្នាំពេញ មិនមែនគិតត្រឹមតែលុយបង់ថ្លៃសាលាសម្រាប់ឆមាសទី១នោះទេ។ |
| Gap Analysis | ជាបច្ចេកទេសវាយតម្លៃដែលប្រៀបធៀបស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃស្ថាប័នមួយទៅនឹងគោលដៅដែលចង់បាន ដើម្បីស្វែងរកកង្វះខាតឬចន្លោះប្រហោង ដែលត្រូវបំពេញដើម្បីឈានទៅដល់គោលដៅភាពជោគជ័យនោះ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ខ្លួនឯងបច្ចុប្បន្នធៀបនឹងកម្ពស់តម្រូវសម្រាប់ធ្វើជាប៉ូលិស ដើម្បីដឹងថាខ្លួនឯងខ្វះប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រទៀត។ |
| Formula Funding | ជារូបមន្តបែងចែកថវិកាដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាចំនួនសិស្សក្នុងមួយសាលា (ថវិកាសម្រាប់សិស្សម្នាក់ៗ) ដើម្បីផ្តល់ភាពស្មើគ្នាក្នុងការគាំទ្រការអប់រំពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល។ | ដូចជាការចែកស្ករគ្រាប់ដោយរាប់ក្បាលក្មេង គឺក្មេងម្នាក់ទទួលបានស្ករគ្រាប់ចំនួនប៉ុនៗគ្នាទោះបីជាពួកគេនៅទីណាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
