បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃចំណេះដឹង និងអាកប្បកិរិយាក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំមូលដ្ឋាន ដើម្បីស្វែងយល់ពីស្ថានភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយចំពោះបញ្ហាកំណើនសំណល់រឹងក្នុងសហគមន៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវបរិមាណ (Quantitative Research) ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីថ្នាក់ដឹកនាំមូលដ្ឋានចំនួន ១៥៦ នាក់ តាមរយៈការប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Recycle (Material Recovery) ការកែច្នៃ (Recycle) |
អាចបង្កើតប្រាក់ចំណូលបន្ថែមដល់គ្រួសារតាមរយៈការលក់សំណល់ដែលអាចកែច្នៃបាន។ ជួយកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាមដែលត្រូវយកទៅចោលទីលាន។ | ទាមទារឱ្យមានទីផ្សារទិញលក់អេតចាយ និងចំណាយពេលក្នុងការបែងចែកប្រភេទសំរាមឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមភាគនៃការអនុវត្តខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមគោលការណ៍ទាំង 5 (μ=2.26, σ=0.41)។ |
| Reduce (Source Reduction) ការកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាម (Reduce) |
ដោះស្រាយបញ្ហាសំរាមពីប្រភពដើម ដោយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សម្ភារៈដែលមិនចាំបាច់។ ងាយស្រួលអនុវត្តប្រចាំថ្ងៃ (ឧទាហរណ៍ ប្រើកន្ត្រកជំនួសថង់ប្លាស្ទិក)។ | ពិបាកក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់ថង់ប្លាស្ទិក ឬសម្ភារៈប្រើប្រាស់តែម្តង (Single-use plastics) ដែលមានភាពងាយស្រួល និងពេញនិយមនៅលើទីផ្សារ។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមភាគនៃការអនុវត្តខ្ពស់លំដាប់ទីពីរ (μ=2.26, σ=0.32)។ |
| Reuse (Material Reuse) ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ (Reuse) |
ជួយសន្សំសំចៃថវិកាក្នុងគ្រួសារដោយយកសម្ភារៈចាស់ៗមកប្រើប្រាស់ជាថ្មី (ឧទាហរណ៍ យកដបទឹកមកច្រកទឹកផឹក ឬយកក្រដាសសល់មកធ្វើជាក្រដាសកត់ចំណាំ)។ | មានអត្រាអនុវត្តទាប ដោយសារប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនចូលចិត្តប្រមូលលក់ជាអេតចាយ ឬបោះចោលជាជាងការច្នៃប្រើប្រាស់ឡើងវិញដោយខ្លួនឯង។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យមភាគនៃការអនុវត្តទាបជាងគេបំផុត (μ=1.83, σ=0.49)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃធនធានហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Soi Dao ខេត្ត Chanthaburi ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែទៅលើក្រុមគំរូជា 'ថ្នាក់ដឹកនាំមូលដ្ឋាន' (ដែលភាគច្រើនលើសលប់ជាបុរស អាយុចន្លោះពី ៣៦-៦០ឆ្នាំ និងមានមុខរបរជាកសិករ)។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅរកបរិបទសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ព្រំដែន និងប្រជាជននៅទីជនបទ មិនតំណាងឱ្យប្រជាជនទូទៅនៅទីក្រុងនោះទេ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះបរិបទភូមិសាស្រ្ត និងរចនាសម្ព័ន្ធអាយុ-មុខរបររបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនៅមូលដ្ឋានអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃចំណេះដឹង និងអាកប្បកិរិយារបស់ថ្នាក់ដឹកនាំមូលដ្ឋាននេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីកម្រិតចំណេះដឹង និងអាកប្បកិរិយារបស់ 'អ្នកធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តនៅមូលដ្ឋាន' គឺជាជំហានដំបូងដ៏សំខាន់ក្នុងការកសាងគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងដែលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាពនៅថ្នាក់សហគមន៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leachate | វាគឺជាទឹកស្អុយដែលមានជាតិពុល និងអាស៊ីតខ្ពស់ ដែលហូរជ្រាបចេញពីគំនរសំរាម ចូលទៅក្នុងដី ឬប្រភពទឹក ដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសុខភាពប្រជាជន ប្រសិនបើគ្មានប្រព័ន្ធទប់ស្កាត់ត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាទឹកតែពណ៌ខ្មៅនិងស្អុយ ដែលស្រក់ចេញពីថង់សម្រាមផ្ទះបាយនៅពេលដែលយើងទុកវាចោលយូរថ្ងៃមិនបានយកទៅចោល។ |
| Sanitary Landfill | វាគឺជាវិធីសាស្ត្រចោលសំរាមដោយកប់ក្នុងដីតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេស ដែលមានការក្រាលផ្ទាំងប្លាស្ទិកការពារការជ្រាបទឹកពុលចូលដី និងមានការចាក់ដីលុបពីលើរៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីការពារក្លិន រុយ និងការសាយភាយមេរោគ។ | ដូចជាការវេចខ្ចប់ប្រហុកក្នុងថង់ប្លាស្ទិកជិតឈឹង រួចដាក់ក្នុងប្រអប់បិទជិតមួយទៀត ដើម្បីកុំឱ្យធុំក្លិន ឬហូរទឹកចេញមកក្រៅរំខានដល់អ្នកដទៃ។ |
| Incineration | វាគឺជាដំណើរការដុតកម្ទេចសំរាមនៅក្នុងឡកម្តៅកម្រិតខ្ពស់ (១៧០០ ទៅ ១៨០០ អង្សាហ្វារិនហៃ) ដើម្បីកាត់បន្ថយទំហំនិងបរិមាណសំរាមឱ្យទៅជាផេះរហូតដល់ ៩៥% ហើយជាញឹកញាប់គេអាចទាញយកកម្តៅនោះមកផលិតជាថាមពលអគ្គិសនីបាន។ | ដូចជាការដុតអុសនៅក្នុងឡដ៏ធំមួយ ដើម្បីយកកម្តៅទៅដាំទឹកឱ្យពុះ រួចយកចំហាយទឹកនោះទៅបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនភ្លើងសម្រាប់ប្រើប្រាស់បន្ត។ |
| Composting Method | វាគឺជាវិធីសាស្រ្តកែច្នៃសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាសំណល់ម្ហូបអាហារ បន្លែ ឬស្លឹកឈើ) ដោយទុកឱ្យវាពុកផុយតាមបែបធម្មជាតិក្រោមសកម្មភាពរបស់បាក់តេរី ដើម្បីបំប្លែងទៅជាជីកំប៉ុសសម្រាប់ជំនួយដល់ការដាំដុះ។ | ដូចជាការផ្អាប់ត្រីធ្វើជាប្រហុក ដែលយូរៗទៅត្រីនោះបានប្រែសភាព និងមានប្រយោជន៍សម្រាប់យកមកធ្វើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូបផ្សេងទៀត។ |
| Hazardous Waste | គឺជាប្រភេទសំណល់ដែលមានផ្ទុកសារធាតុគីមី ឬជាតិពុលដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស សត្វ និងបរិស្ថាន (ឧទាហរណ៍ ថ្មពិល អំពូលភ្លើង សំណល់ពេទ្យ) ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រង និងកម្ទេចចោលដោយឡែកពីសំរាមទូទៅ។ | ដូចជាថ្នាំពុលសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលយើងមិនអាចយកទៅទុកលាយឡំជាមួយនឹងគ្រឿងទេសក្នុងផ្ទះបាយបានឡើយ ព្រោះវាអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។ |
| Material Recovery | វាគឺជាដំណើរការទាញយកធនធាន ឬសម្ភារៈដែលអាចប្រើប្រាស់បាន (ដូចជាប្លាស្ទិក ក្រដាស លោហៈ) ចេញពីគំនរសំរាម ដើម្បីយកទៅកែច្នៃធ្វើជាវត្ថុធាតុដើមថ្មីឡើងវិញ ដែលជួយកាត់បន្ថយការទាញយកធនធានធម្មជាតិពីផែនដី។ | ដូចជាការរែងរកគ្រាប់មាសនៅក្នុងគំនរខ្សាច់ ដើម្បីយកមកស្លធ្វើជាគ្រឿងអលង្ការថ្មី ជាជាងការទៅជីកយករ៉ែមាសថ្មីពីរូងភ្នំ។ |
| Cognitive Domain | វាគឺជាដំណើរការនៃប្រព័ន្ធបញ្ញារបស់មនុស្ស (តាមទ្រឹស្តី Bloom's Taxonomy) ដែលចាប់ផ្តើមពីការចងចាំ ការយល់ដឹង ការយកទៅអនុវត្ត ការវិភាគ និងការវាយតម្លៃ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាក្នុងការគ្រប់គ្រងសំរាម។ | ដូចជាខួរក្បាលរបស់កុំព្យូទ័រ (CPU) ដែលទទួលទិន្នន័យពីខាងក្រៅ ដំណើរការវា ហើយបន្ទាប់មកបញ្ជាឱ្យម៉ាស៊ីនដំណើរការឬបញ្ចេញសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
