បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាហួសសម័យនៃកម្មវិធីសិក្សា និងសៀវភៅសិក្សាភូមិវិទ្យាបច្ចុប្បន្ននៅតាមសាលាមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថានរូបវន្តដែលបង្កឡើងដោយការឡើងកម្ដៅផែនដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានវាយតម្លៃឯកសារអប់រំ និងធ្វើបទសម្ភាសន៍ជាមួយនឹងគ្រូបង្រៀន អ្នករៀបចំការប្រឡង និងសិស្សនៅទូទាំងតំបន់ភូមិសាស្ត្រចំនួន ៦ ក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Textbook-Based Geography Education ការអប់រំភូមិវិទ្យាផ្អែកលើសៀវភៅសិក្សាប្រពៃណី |
មានទម្រង់ស្តង់ដារដែលធ្លាប់អនុវត្តកន្លងមក មានឯកសារយោងស្រាប់ និងងាយស្រួលសម្រាប់ការរៀបចំវិញ្ញាសាប្រឡងថ្នាក់ជាតិ។ | ពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យហួសសម័យ (សៀវភៅជាង ៨៥% បោះពុម្ពមុនសតវត្សន៍នេះ) និងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងអេកូឡូស៊ីបច្ចុប្បន្ន។ | ធ្វើឱ្យគ្រូ និងសិស្សបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើខ្លឹមសារមេរៀន ដោយសារតែវាមានភាពផ្ទុយគ្នាពីទិដ្ឋភាពបរិស្ថានជាក់ស្តែង។ |
| Climate-Integrated Environmental Education ការអប់រំបរិស្ថានបញ្ចូលការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើង) |
ផ្តល់ចំណេះដឹងជាក់ស្តែងទាក់ទងនឹងអន្តរកម្មរវាងមនុស្ស និងបរិស្ថាន ព្រមទាំងជួយសិស្សឱ្យត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់នៃការឡើងកម្ដៅផែនដី។ | ទាមទារការតាំងចិត្តខ្ពស់ និងការចំណាយធនធានច្រើនក្នុងការសរសេរសៀវភៅថ្មី ព្រមទាំងការបណ្តុះបណ្តាលគ្រូបង្រៀនឡើងវិញជាបន្ទាន់។ | បង្កើតបាននូវកម្មវិធីសិក្សាដែលមាននិរន្តរភាព និងផ្តល់ការអប់រំយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីផលវិបាកនៃការឡើងកម្ដៅផែនដីដល់យុវជន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់តួលេខច្បាស់លាស់ពីការចំណាយ ប៉ុន្តែការអនុវត្តការផ្លាស់ប្តូរនេះទាមទារធនធានច្រើនទាំងពេលវេលា ថវិកា និងធនធានមនុស្ស ដើម្បីកែទម្រង់ប្រព័ន្ធអប់រំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រចំនួន ៦ នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើបទសម្ភាសន៍គុណភាព (Qualitative) និងការសង្កេតផ្ទាល់ រយៈពេល ៥ ឆ្នាំ ដោយគ្មានការវិភាគទិន្នន័យបរិមាណ (Quantitative Statistical Analysis) ច្បាស់លាស់នោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ចំណុចនេះបង្ហាញថា យើងមិនអាចយកទិន្នន័យរបស់គេមកប្រើផ្ទាល់នោះទេ ព្រោះផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុនៅតំបន់ទន្លេមេគង្គ ខុសពីអាហ្វ្រិកខាងលិច ប៉ុន្តែយើងអាចរៀនសូត្រពីបញ្ហាប្រព័ន្ធនៃការប្រើប្រាស់សៀវភៅសិក្សាហួសសម័យដូចគ្នា។
របកគំហើញពីការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់អំពីស្ថានភាពកម្មវិធីសិក្សានៅប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។
ជារួម ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីសិក្សាភូមិវិទ្យាដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងទិន្នន័យបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុពិតប្រាកដ គឺជាភាពចាំបាច់មិនអាចខ្វះបានសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការកសាងភាពធន់របស់យុវជនជំនាន់ក្រោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stratospheric ozone depletion (ការថយចុះនៃអូហ្សូនក្នុងស្រទាប់ស្ត្រាតូស្វ៊ែរ) | ដំណើរការដែលឧស្ម័នគីមីបញ្ចេញដោយសកម្មភាពមនុស្ស (ដូចជាក្លរីន និងប្រូមីន) ហោះឡើងទៅបំផ្លាញស្រទាប់អូហ្សូននៅបរិយាកាសជាន់ខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យកាំរស្មីយូវី (UV) ដ៏គ្រោះថ្នាក់ពីព្រះអាទិត្យធ្លាក់មកដល់ផែនដីផ្ទាល់។ | ដូចជាការធ្លាយដំបូលផ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យកម្ដៅថ្ងៃអាចចាំងចូលមកដុតកម្ដៅអ្នកនៅក្នុងផ្ទះបានដោយផ្ទាល់។ |
| Greenhouse gases (ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់) | ប្រភេទឧស្ម័ននៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី ដែលមានតួនាទីស្រូប និងរក្សាទុកកម្ដៅបញ្ចេញពីផែនដីមិនឱ្យភាយចេញទៅទីអវកាស ដែលជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពពិភពលោកកើនឡើង។ | ដូចជាកញ្ចក់ឡានដែលបិទជិតនៅហាលថ្ងៃ វាអនុញ្ញាតឱ្យពន្លឺចូលបាន តែមិនឱ្យកម្ដៅភាយចេញវិញ ដែលធ្វើឱ្យក្នុងឡានក្ដៅខ្លាំង។ |
| Ecosystems and niches (ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងទីជម្រកជីវសាស្ត្រ) | បណ្ដុំទំនាក់ទំនងរវាងសត្វ រុក្ខជាតិ និងបរិស្ថានជុំវិញពួកវា ព្រមទាំងតួនាទី ឬមុខងារជាក់លាក់ (Niche) ដែលភាវៈរស់នីមួយៗមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធនោះ។ ការឡើងកម្ដៅផែនដីធ្វើឱ្យលក្ខខណ្ឌទាំងនេះប្រែប្រួលរហូតសត្វខ្លះបាត់បង់ជម្រក។ | ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីប្រៀបដូចជាទីក្រុងមួយទាំងមូល ចំណែកឯ Niche គឺប្រៀបដូចជាមុខរបរ និងផ្ទះជាក់លាក់របស់មនុស្សម្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងនោះ។ |
| Cultigens (ពូជរុក្ខជាតិដាំដុះដោយមនុស្ស) | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានមនុស្សជ្រើសរើស បង្កាត់ ឬកែប្រែដោយចេតនា ដើម្បីយកមកដាំដុះសម្រាប់បម្រើផលប្រយោជន៍កសិកម្ម ដែលវាមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីរុក្ខជាតិដុះតាមធម្មជាតិនៅក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាសត្វឆ្កែស្រុកដែលមនុស្សចិញ្ចឹម និងបង្កាត់ពូជរហូតមានរូបរាង និងអត្តចរិតខុសពីសត្វឆ្កែព្រៃដើម។ |
| Convectional rainfall (ទឹកភ្លៀងកម្ដៅ) | បាតុភូតទឹកភ្លៀងដែលកើតឡើងនៅពេលកម្ដៅព្រះអាទិត្យដុតផ្ទៃដី ធ្វើឱ្យខ្យល់ក្ដៅដែលផ្ទុកចំហាយទឹកហោះឡើងទៅលើយ៉ាងលឿន រួចប៉ះសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខាងលើ កកជាពពក និងធ្លាក់មកវិញជាភ្លៀងយ៉ាងគំហុក។ | ដូចជាការដាំទឹកឱ្យពុះ ដែលចំហាយទឹកហោះឡើងលើទៅប៉ះនឹងគម្របឆ្នាំងត្រជាក់ រួចក៏កកជាតំណក់ទឹកស្រក់ចុះមកវិញ។ |
| Derived savannah (វាលស្មៅសាវ៉ាណាដែលបំប្លែងដោយមនុស្ស) | តំបន់ព្រៃត្រូពិចដែលត្រូវបានមនុស្សកាប់បំផ្លាញ រានយកដី ឬដុតជាប្រចាំ រហូតបាត់បង់លក្ខណៈជាព្រៃក្រាស់ដើម ហើយក្លាយទៅជាតំបន់វាលស្មៅ និងដើមឈើតូចៗរាយប៉ាយជំនួសវិញ។ | ដូចជាសួនច្បារដែលនៅសល់តែស្មៅ និងកូនឈើតូចៗ បន្ទាប់ពីគេកាប់ដើមឈើធំៗចេញអស់។ |
| Environmental Education (ការអប់រំបរិស្ថាន) | ដំណើរការអប់រំដែលបង្រៀនសិស្សឱ្យយល់ដឹងពីរបៀបដែលបរិស្ថានធម្មជាតិដំណើរការ និងរបៀបដែលមនុស្សអាចផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថរបស់ខ្លួន ដើម្បីរស់នៅប្រកបដោយចីរភាពដោយមិនបំផ្លាញភពផែនដី។ | ដូចជាសៀវភៅណែនាំពីរបៀបរស់រានមានជីវិត (Survival Guide) ដែលបង្រៀនយើងឱ្យចេះការពារ និងទាញប្រយោជន៍ពីព្រៃដោយមិនបាច់កាប់បំផ្លាញវា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
