បញ្ហា (The Problem)៖ តើឥទ្ធិពលប្រវត្តិសាស្ត្រពីខាងក្រៅ និងរបៀបវារៈអភិវឌ្ឍន៍លោកខាងលិចសហសម័យ បានជះឥទ្ធិពល និងអន្តរកម្មយ៉ាងដូចម្តេចជាមួយគុណតម្លៃប្រពៃណី និងទស្សនវិស័យសង្គម-វប្បធម៌ក្នុងប្រព័ន្ធឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការរំលឹកទ្រឹស្តីបែបវិភាគ (Critical literature review) ដោយផ្អែកលើការវិភាគគុណវិស័យនៃទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំក្នុងគំរូនៃអ្នកបកស្រាយ (Interpretivist paradigm)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Western Neoliberal Higher Education Model គំរូអប់រំឧត្តមសិក្សាសេរីនិយមលោកខាងលិច |
ជំរុញឱ្យមានស្តង់ដារអន្តរជាតិ ការធ្វើទំនើបកម្ម ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃគុណភាព និងការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារ។ | ធ្វើឱ្យវិស័យអប់រំក្លាយជាពាណិជ្ជកម្ម (Commercialization) បំផ្លាញយុត្តិធម៌សង្គម សេរីភាពសិក្សា និងមិនសូវស៊ីចង្វាក់ជាមួយវប្បធម៌ក្នុងស្រុក។ | បង្កើតបានជាប្រព័ន្ធវាយតម្លៃគុណភាព និងការកើនឡើងចំនួនសាកលវិទ្យាល័យឯកជនយ៉ាងគំហុក (១២៥ ស្ថាប័ននៅឆ្នាំ ២០១៩) ប៉ុន្តែគុណភាពជំនាញនៅមានកម្រិតទាប។ |
| Traditional Asian/Cambodian Model គំរូអប់រំតាមប្រពៃណីអាស៊ី/កម្ពុជា |
ចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងវប្បធម៌ក្នុងស្រុក លើកកម្ពស់ភាពសុខដុមរមនាក្នុងសង្គម ការគោរពចាស់ទុំ និងសុខុមាលភាពរួម។ | មានលក្ខណៈផ្តាច់ការ និយមបក្ខពួកក្នុងការងារសិក្សាធិការ (Network-based job market) និងផ្តោតខ្លាំងលើការបង្រៀនជាជាងការស្រាវជ្រាវ។ | វប្បធម៌នៃការបង្រៀនគ្របដណ្ដប់លើការស្រាវជ្រាវ ដែលបណ្តាលឱ្យ ៩០% នៃសាស្ត្រាចារ្យនៅកម្ពុជាមិនធ្លាប់បោះពុម្ពផ្សាយស្នាដៃស្រាវជ្រាវ។ |
| Emerging Hybrid Model គំរូអប់រំឧត្តមសិក្សាចម្រុះ (ទម្រង់បច្ចុប្បន្ន) |
ព្យាយាមធ្វើសមាហរណកម្មរវាងស្តង់ដារអប់រំសកល និងតម្លៃវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម។ | ជាដំណើរការដ៏លំបាកនិងស្ទាក់ស្ទើរ ដែលបច្ចុប្បន្ននៅតែរងការគាបសង្កត់ពីឥទ្ធិពលពាណិជ្ជកម្ម និងបញ្ហាអភិបាលកិច្ចមិនទាន់ស៊ីចង្វាក់គ្នា។ | វិវឌ្ឍទៅជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែប "វិមជ្ឈការបែបមជ្ឈការ" (Decentralized centralization) ដែលជួបការលំបាកក្នុងការកែទម្រង់គុណភាពពិតប្រាកដ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្អែកលើការរំលឹកទ្រឹស្តីបែបវិភាគ (Critical literature review) និងទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ ដែលមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាឬផ្នែករឹង (Hardware) ខ្ពស់នោះទេ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ និងឯកសារគោលនយោបាយជាជាងទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Empirical data) ពីការស្ទង់មតិផ្ទាល់ជាមួយនិស្សិត ឬសាស្ត្រាចារ្យបច្ចុប្បន្ន។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការវិភាគបែបប្រវត្តិសាស្ត្រនិងសង្គមវិទ្យានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាជួយពន្យល់ពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅដែលធ្វើឱ្យការកែទម្រង់គោលនយោបាយឧត្តមសិក្សាច្រើនតែបរាជ័យ ឬដើរមិនទាន់ស្តង់ដារដោយសារការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងវប្បធម៌។
ការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធឧត្តមសិក្សានៅប្រទេសកម្ពុជា ឱ្យស្របតាមបរិបទវប្បធម៌ជាក់ស្តែង។
ការទទួលស្គាល់និងការធ្វើសមាហរណកម្មរវាងគុណតម្លៃប្រពៃណីក្នុងស្រុក និងស្តង់ដារសកល គឺជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីធានាបាននូវគុណភាពឧត្តមសិក្សាបែបចម្រុះមួយដែលរឹងមាំ និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Postcolonialism (ក្រោយអាណានិគមនិយម) | ទ្រឹស្ដីដែលសិក្សាពីឥទ្ធិពល និងកេរដំណែលដែលបន្សល់ទុកដោយប្រទេសអាណានិគម (ដូចជាបារាំង) មកលើវប្បធម៌ នយោបាយ និងប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ប្រទេសដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន ទោះបីជាទទួលបានឯករាជ្យហើយក៏ដោយ ដោយវាជះឥទ្ធិពលដល់ការរៀបចំកម្មវិធីសិក្សានិងផ្នត់គំនិតនៃការដឹកនាំ។ | ដូចជាសម្លាកដែលនៅសេសសល់លើរាងកាយ បើទោះជារបួសបានសះស្បើយយូរហើយក្តី វាលែងឈឺតែនៅតែបន្សល់ស្នាមឱ្យឃើញពីអតីតកាលជានិច្ច។ |
| Neoliberal influences (ឥទ្ធិពលសេរីនិយមទម្រង់ថ្មី) | គំនិតដែលជំរុញឱ្យវិស័យអប់រំដំណើរការដូចជាអាជីវកម្ម ដោយផ្តោតលើការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារសេរី ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្ម និងការស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ ជាជាងការចាត់ទុកការអប់រំជាសេវាសាធារណៈដែលរដ្ឋត្រូវផ្តត់ផ្គង់ទាំងស្រុង។ | ដូចជាការបំប្លែងសាលារៀនសាធារណៈដែលធ្លាប់តែមិនបង់ប្រាក់ ឱ្យទៅជាក្រុមហ៊ុនឯកជនដែលត្រូវប្រកួតប្រជែងគ្នារកអតិថិជន (សិស្ស) ដើម្បីទាញយកប្រាក់ចំណេញ។ |
| Hybrid model (គំរូចម្រុះ) | ប្រព័ន្ធអប់រំឬអភិបាលកិច្ចមួយដែលកើតចេញពីការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងគោលការណ៍ឬស្តង់ដារដែលនាំចូលពីបរទេស (លោកខាងលិច) ជាមួយនឹងប្រពៃណី វប្បធម៌ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងដែលមានស្រាប់នៅក្នុងស្រុក (កម្ពុជា ឬអាស៊ី)។ | ដូចជាការយកម៉ាស៊ីនរថយន្តទំនើបរបស់ជប៉ុន មកបំពាក់លើតួគោយន្តកន្ត្រៃខ្មែរ ដើម្បីឱ្យវាអាចរត់បានលឿន តែនៅតែអាចចុះភ្ជួរស្រែបានតាមទម្លាប់ដើម។ |
| Communitarianism (សហគមន៍និយម) | ទស្សនវិជ្ជាសង្គមដែលផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ទៅលើផលប្រយោជន៍ និងសុខុមាលភាពរបស់ក្រុម គ្រួសារ ឬសង្គមជាតិទាំងមូល ជាជាងការគិតតែពីសិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗដាច់ដោយឡែក ដែលជាញឹកញាប់គេឃើញមាននៅក្នុងការវាយតម្លៃអាកប្បកិរិយានៅអាស៊ី។ | ដូចជាសុភាសិតខ្មែរដែលពោលថា "ចង្កឹះមួយបាច់កាច់មិនបាក់" ដែលតម្រូវឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាសហការនិងលះបង់ដើម្បីប្រយោជន៍រួម ជាជាងរស់នៅតែឯង។ |
| Confucian tradition (ប្រពៃណីខុងជឺ) | ប្រព័ន្ធនៃទស្សនវិជ្ជា និងសីលធម៌អាស៊ីដែលសង្កត់ធ្ងន់លើការគោរពឋានានុក្រម (ដូចជាកូនគោរពឪពុកម្តាយ សិស្សគោរពគ្រូ) ការឱ្យតម្លៃលើការអប់រំ និងការរក្សាទំនាក់ទំនងល្អក្នុងសង្គម ដែលជះឥទ្ធិពលដល់របៀបដែលនិស្សិតគោរពសាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យ។ | ដូចជាច្បាប់ប្រពៃណីខ្មែរដែលតម្រូវឱ្យក្មេងត្រូវសំពះចាស់ទុំ និងស្តាប់បង្គាប់រៀមច្បងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដើម្បីរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងគ្រួសារនិងស្ថាប័ន។ |
| Massification (មហាជនភាវូបនីយកម្ម) | ដំណើរការនៃការពង្រីកប្រព័ន្ធអប់រំឧត្តមសិក្សាឱ្យកាន់តែធំ និងទូលំទូលាយ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនទូទៅក្នុងចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់អាចចូលរៀនបាន មិនមែនបម្រុងទុកសម្រាប់តែត្រកូលអភិជនដូចសម័យមុននោះទេ។ | ដូចជាការបើកទ្វាររោងកុនធំមួយដែលធ្លាប់តែឱ្យចូលមើលសម្រាប់តែអ្នកមានសំបុត្រ VIP ទៅជាឱ្យអ្នកណាក៏អាចទិញសំបុត្រចូលមើលបានដែរ។ |
| Corporatization (សាជីវកម្មភាវូបនីយកម្ម) | ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាកលវិទ្យាល័យឱ្យមានលក្ខណៈដូចជាក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្ម ដោយផ្តោតលើប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច ការកាត់បន្ថយចំណាយ និងការស្វែងរកចំណូលជាធំ ជាជាងផ្តោតលើគុណតម្លៃនៃការស្រាវជ្រាវបែបសិក្សាធិការ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរតួនាទីនាយកសាលាឱ្យក្លាយទៅជាអគ្គនាយកក្រុមហ៊ុន (CEO) ដែលគិតតែពីរឿងធ្វើយ៉ាងណាឱ្យសាលាចំណេញលុយច្រើនបំផុតជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
| Managerialism (ការគ្រប់គ្រងនិយម) | ការអនុវត្តដែលចាត់ទុកថាការគ្រប់គ្រងតាមបែបស្ថាប័នពាណិជ្ជកម្ម (ការដាក់គោលដៅចំណូល ការវាស់វែងលទ្ធផលជាតួលេខ) គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតក្នុងការដំណើរការស្ថាប័នទាំងអស់ រួមទាំងសាកលវិទ្យាល័យ ដោយជួនកាលមើលរំលងពីគុណតម្លៃស្នូលនៃការអប់រំនិងសេរីភាពសិក្សា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពគ្រូបង្រៀនដោយផ្អែកលើចំនួនសិស្សដែលចុះឈ្មោះរៀននិងប្រាក់ចំណូលដែលរកបាន ជាជាងវាយតម្លៃលើគុណភាពនៃចំណេះដឹងដែលគ្រូនោះបានផ្តល់ឱ្យសិស្ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
