ប្រធានបទ (Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការផ្តល់នូវសម្ភារៈសិក្សាដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់ ដើម្បីជួយនិស្សិតអក្សរសាស្ត្រឱ្យយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីសោភ័ណភាព និងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃអក្សរសិល្ប៍បរទេសនាសតវត្សទី១៩ ជាពិសេសចលនារ៉ូមែនទិក។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ មគ្គុទ្ទេសក៍នេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគតាមតំបន់ និងតាមកាលប្បវត្តិ ដោយបែងចែកការសិក្សាជាប្រធានបទធំៗតាមប្រទេសនីមួយៗ រួមជាមួយនឹងផែនការសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែង។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ឯកសារនេះផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអក្សរសិល្ប៍បរទេសនៅពាក់កណ្តាលទីមួយនៃសតវត្សទី១៩ ដោយផ្តោតលើចលនារ៉ូមែនទិក។ វាគ្របដណ្តប់លើការវិវឌ្ឍតាមតំបន់ រួមមាន អាល្លឺម៉ង់ អង់គ្លេស បារាំង និងអាមេរិក ព្រមទាំងផ្តល់នូវផែនការសម្រាប់ការសិក្សា និងការវិភាគស៊ីជម្រៅក្នុងថ្នាក់សិក្ខាសាលា។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| General Concept of Romanticism គំនិតទូទៅនៃចលនារ៉ូមែនទិក |
រ៉ូមែនទិកនិយមគឺជាចលនាដែលផ្តោតលើតម្លៃនៃបុគ្គល អារម្មណ៍ និងការស្រមើស្រមៃ ដោយបដិសេធច្បាប់ដ៏តឹងរ៉ឹងនៃចលនាក្លាស៊ីកនិយម។ វាបង្ហាញពី 'ទ្វេគ្រឹះរ៉ូមែនទិក' (Romantic dualism) ដែលតួអង្គតែងតែមានភាពខ្វែងគំនិតគ្នារវាងពិភពពិតដ៏សាមញ្ញ និងពិភពឧត្តមគតិ។ | ការរត់គេចពីការពិតទៅរកអតីតកាល (មជ្ឈិមសម័យ) ឬប្រទេសអាថ៌កំបាំងនៅបូព៌ា ក្នុងការស្វែងរកសេរីភាពផ្លូវចិត្ត និងគេចចេញពីសង្គមពាណិជ្ជកម្ម។ |
| German Romanticism រ៉ូមែនទិកនិយមអាល្លឺម៉ង់ |
ចលនានេះនៅអាល្លឺម៉ង់មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយទស្សនវិជ្ជា ដោយផ្តោតលើការស្វែងរកអត្តសញ្ញាណជាតិ ទេវកថា និងភាពអាថ៌កំបាំងនៃធម្មជាតិ។ វារួមបញ្ចូលទាំងការប្រមូលរឿងនិទានប្រជាប្រិយ និងការវិភាគចិត្តសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅតាមរយៈរឿងប្រឌិត។ | ស្នាដៃរបស់ E.T.A. Hoffmann ដែលប្រើប្រាស់ 'ការបញ្ឆិតបញ្ឆៀងបែបត្លុក' (Romantic irony) ដើម្បីបង្ហាញពីជម្លោះរវាងសិល្បករដែលស្រមើស្រមៃ និងសង្គមអ្នកមានដែលគិតតែពីរឿងប្រាក់កាស។ |
| English Romanticism (Byronic Hero) រ៉ូមែនទិកនិយមអង់គ្លេស និងវីរបុរសបែបបៃរ៉ុន |
ចលនានេះនៅអង់គ្លេសលេចធ្លោតាមរយៈកំណាព្យដែលលើកតម្កើងធម្មជាតិ និងការបង្កើត 'វីរបុរសប្រភេទបៃរ៉ុន' (Byronic hero) ដែលជាតួអង្គឯកោ មានភាពអាថ៌កំបាំង និងមានការបះបោរប្រឆាំងនឹងច្បាប់សង្គម។ | ស្នាដៃរបស់ George Gordon Byron ដែលតួអង្គតែងតែធ្វើដំណើរស្វែងរកសេរីភាព និងប្រឆាំងនឹងភាពអយុត្តិធម៌ ទោះបីជាត្រូវរងទុក្ខវេទនាផ្លូវចិត្តក៏ដោយ។ |
| French Romanticism រ៉ូមែនទិកនិយមបារាំង |
ដោយសារឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍បារាំង និងប្រពៃណីក្លាស៊ីកនិយម ចលនារ៉ូមែនទិកបារាំងមានការអភិវឌ្ឍយឺតយ៉ាវ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈពិសេសក្នុងការភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបញ្ហាសង្គម ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការរិះគន់នយោបាយ។ | ប្រលោមលោក 'Notre-Dame de Paris' របស់ Victor Hugo ដែលប្រើប្រាស់ភាពផ្ទុយគ្នា (grotesque vs. sublime) ដូចជាតួអង្គ Quasimodo និង Esmeralda ដើម្បីលើកកម្ពស់សីលធម៌ និងរិះគន់សង្គម។ |
| American Romanticism (Dark Romanticism) រ៉ូមែនទិកនិយមអាមេរិក |
រ៉ូមែនទិកអាមេរិកឆ្លុះបញ្ចាំងពីការស្វែងរកអត្តសញ្ញាណជាតិថ្មី ដោយផ្តោតលើទេសភាពព្រៃផ្សៃ (Frontier) ទំនាក់ទំនងជាមួយធម្មជាតិ និងការស្វែងយល់ពីភាពងងឹតនៃចិត្តមនុស្ស (Dark Romanticism)។ | ការវិភាគចិត្តសាស្ត្រនៃភាពភ័យខ្លាច ការផ្តាច់ខ្លួន និងអាថ៌កំបាំងនៅក្នុងរឿងខ្លីរបស់ Edgar Allan Poe ឬនិមិត្តសញ្ញាដ៏ជ្រាលជ្រៅក្នុងការតស៊ូរបស់មនុស្សជាមួយធម្មជាតិក្នុងរឿង 'Moby-Dick' របស់ Herman Melville។ |
ការសិក្សាអំពីអក្សរសិល្ប៍រ៉ូមែនទិកលោកខាងលិច ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ដល់អ្នកសិក្សានៅកម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីការវិវឌ្ឍនៃគំនិតមនុស្សជាតិ ការបញ្ចេញមតិបុគ្គល និងការរិះគន់សង្គមតាមរយៈសិល្បៈ ដែលអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងជាមួយបរិបទក្នុងស្រុក។
ចំណេះដឹងនេះជួយពង្រីកការគិតបែបវិភាគរបស់និស្សិតកម្ពុជា ជំរុញការច្នៃប្រឌិតក្នុងការសរសេរ និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីឥទ្ធិពលនៃបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រទៅលើទម្រង់សិល្បៈទូទាំងសកលលោក។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Romantic dualism (Романтическое двоемирие) | គំនិតនេះសំដៅលើការបែងចែកពិភពលោកជាពីរយ៉ាងដាច់ស្រឡះនៅក្នុងទស្សនៈរបស់អ្នកនិពន្ធរ៉ូមែនទិក គឺពិភពពិតដែលពោរពេញដោយភាពអផ្សុក សាមញ្ញ និងគួរឱ្យធុញទ្រាន់ និងពិភពឧត្តមគតិដែលពោរពេញដោយសេរីភាព ក្តីស្រមៃ និងភាពល្អឥតខ្ចោះ។ តួអង្គរ៉ូមែនទិកតែងតែរស់នៅក្នុងភាពឈឺចាប់ដោយសារការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងពិភពទាំងពីរនេះ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលរស់នៅក្នុងជីវិតពិតដ៏លំបាកក្រីក្រ ប៉ុន្តែតែងតែស្រមើស្រមៃចង់រស់នៅក្នុងពិភពវេទមន្តដ៏ស្រស់បំព្រងក្នុងរឿងនិទាន។ |
| Romantic irony (Романтическая ирония) | ជាយន្តការសោភ័ណភាពដែលអ្នកនិពន្ធ ឬតួអង្គដឹងខ្លួនឯងអំពីភាពមិនអាចទៅរួចនៃការសម្រេចបាននូវឧត្តមគតិក្នុងពិភពពិត។ វាគឺជាការសើចចំអកចំពោះភាពតូចតាចនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងជួនកាលសើចចំអកដល់ក្តីស្រមៃរបស់ខ្លួនឯងផងដែរ ដើម្បីបង្ហាញពីសេរីភាពខាងស្មារតីរបស់បុគ្គល (ជាពិសេសឃើញច្រើនក្នុងអក្សរសិល្ប៍អាល្លឺម៉ង់)។ | ដូចជាការសើចបញ្ចាំងដាក់ខ្លួនឯងពេលដឹងថាការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើរឿងធំដុំមួយនៅទីបំផុតវាត្រឹមតែជារឿងកំប្លែងនៅក្នុងក្រសែភ្នែកអ្នកដទៃ។ |
| Philistinism (Филистерство) | ជាពាក្យដែលអ្នកនិពន្ធរ៉ូមែនទិកប្រើដើម្បីហៅមនុស្សនៅក្នុងសង្គមដែលខ្វល់ខ្វាយតែពីរឿងសម្ភារៈ លុយកាក់ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃដ៏តូចចង្អៀត ដោយគ្មានការយល់ដឹង ឬឱ្យតម្លៃទៅលើសិល្បៈ អារម្មណ៍ស៊ីជម្រៅ និងឧត្តមគតិខ្ពង់ខ្ពស់។ ពួកគេជាតំណាងឱ្យភាពអវិជ្ជមាននៃសង្គមដែលបំផ្លាញក្តីស្រមៃ។ | ដូចជាមនុស្សដែលគិតតែពីរឿងរកលុយទិញឡានទំនើបៗ ហើយសើចចំអកឱ្យអ្នកដែលចំណាយពេលអានសៀវភៅ ឬគូរគំនូរថាជាមនុស្សឡប់សតិគ្មានប្រយោជន៍។ |
| Byronic hero (Байронический герой) | គឺជាប្រភេទតួអង្គដែលបង្កើតឡើងដោយកវីជនជាតិអង់គ្លេស Lord Byron ដែលមានលក្ខណៈឯកោ អាថ៌កំបាំង មានភាពបះបោរប្រឆាំងនឹងច្បាប់សង្គម មានមោទនភាពខ្ពស់ និងតែងតែលាក់ទុកនូវវិប្បដិសារី ឬការឈឺចាប់ផ្លូវចិត្តក្នុងអតីតកាល។ តួអង្គនេះតំណាងឱ្យសេរីភាពបុគ្គល និងការបដិសេធបទដ្ឋានសង្គម។ | ដូចជាតួឯកប្រុសក្នុងរឿងភាគដែលចូលចិត្តនៅម្នាក់ឯង ធ្វើមុខកាច មិនខ្វល់ពីច្បាប់ទម្លាប់សង្គម ប៉ុន្តែការពិតមានប្រវត្តិឈឺចាប់និងមានបេះដូងកក់ក្តៅ។ |
| Grotesque (Гротеск) | គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នានូវលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាស្រឡះ ដូចជាភាពកំប្លែងនិងភាពគួរឱ្យខ្លាច ភាពស្រស់ស្អាតនិងភាពអាក្រក់ ដើម្បីបង្កើតជារូបភាពប្លែកៗ ឬហួសពីការពិត។ នៅក្នុងរ៉ូមែនទិកបារាំង (ដូចជា Victor Hugo) វាត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃធម្មជាតិមនុស្ស និងដើម្បីលើកកម្ពស់ភាពស្រស់ស្អាតពិតប្រាកដដែលនៅខាងក្នុង។ | ដូចជារូបចម្លាក់យក្សមុខអាក្រក់នៅមុខវត្ត ដែលមើលទៅគួរឱ្យខ្លាចផង និងគួរឱ្យចង់សើចផង ប៉ុន្តែមានបង្កប់អត្ថន័យជ្រាលជ្រៅខាងសាសនា។ |
| Transcendentalism (Трансцендентализм) | ជាទស្សនវិជ្ជាមួយក្នុងចលនារ៉ូមែនទិកអាមេរិក (អ្នកតំណាងមានដូចជា Emerson) ដែលជឿជាក់លើភាពបរិសុទ្ធពីធម្មជាតិរបស់មនុស្ស និងធម្មជាតិ។ ពួកគេលើកកម្ពស់ការពឹងផ្អែកលើខ្លួនឯង វិចារណញាណ និងទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ជាមួយស្មារតីសកលតាមរយៈធម្មជាតិ ដោយបដិសេធប្រពៃណីសាសនា និងសង្គមតឹងរ៉ឹង។ | ដូចជាការដើរចូលព្រៃជ្រៅតែម្នាក់ឯងដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់ និងចម្លើយនៃជីវិតដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ។ |
| Mal du siècle / Болезнь века | ប្រែថា 'ជំងឺនៃសតវត្ស' ជាពាក្យប្រើដើម្បីពិពណ៌នាអំពីអារម្មណ៍ខកចិត្ត អស់សង្ឃឹម និងធ្លាក់ទឹកចិត្តយ៉ាងជ្រាលជ្រៅរបស់យុវជននាសតវត្សទី១៩ ក្រោយពីការបរាជ័យនៃបដិវត្តន៍ និងការធ្លាក់ចុះនៃឧត្តមគតិនៃយុគសម័យត្រាស់ដឹង។ វាគឺជាអារម្មណ៍នៃភាពទទេរស្អាត ទោះបីជាគ្មានការខ្វះខាតខាងសម្ភារៈក៏ដោយ។ | ដូចជាអារម្មណ៍បាក់ទឹកចិត្តរបស់យុវជនសម័យនេះដែលរៀនចប់មានបរិញ្ញាបត្រ តែមានអារម្មណ៍ថាជីវិតគ្មានន័យ និងមើលមិនឃើញពន្លឺអនាគតដ៏ច្បាស់លាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
