បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះស្រាវជ្រាវអំពីការកកើតនិងការវិវត្តនៃទេវកថាថ្មីទាក់ទងនឹងសិល្បៈនិងសិល្បករ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍រុស្ស៊ីសម័យរ៉ូមែនទិក (ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨២០-១៨៣០) តាមរយៈទំនាក់ទំនងនិងការទទួលយកឥទ្ធិពលពីសិល្បៈគំនូរអឺរ៉ុបខាងលិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះរួមមាន ការវិភាគប្រៀបធៀបប្រវត្តិសាស្ត្រ រចនាសម្ព័ន្ធអត្ថបទ ជីវប្រវត្តិ និងវប្បធម៌ ដោយផ្ដោតលើរឿងប្រលោមលោក និងកំណាព្យរុស្ស៊ី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Comparative-Historical Method វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប-ប្រវត្តិសាស្ត្រ |
ជួយអ្នកស្រាវជ្រាវរកឃើញពីឥទ្ធិពលវប្បធម៌ឆ្លងកាត់ប្រទេស (ឧទាហរណ៍ អាល្លឺម៉ង់មកលើរុស្ស៊ី) និងការវិវត្តនៃគំនិតទស្សនវិជ្ជា។ ផ្តល់នូវបរិបទច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតក្នុងយុគសម័យ។ | អាចមើលរំលងរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងដ៏ស្មុគស្មាញនៃអត្ថបទ ប្រសិនបើការវិភាគផ្ដោតលើតែព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លាំងពេក។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីឥទ្ធិពលផ្ទាល់នៃសោភ័ណភាពអាល្លឺម៉ង់ (German aesthetics) មកលើការបង្កើតទេវកថាសិល្បករនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍រុស្ស៊ី។ |
| Structural and Motif Analysis ការវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធ និងម៉ូទីហ្វ (Motif) |
អនុញ្ញាតឱ្យស្វែងយល់យ៉ាងស៊ីជម្រៅពីការរៀបចំអត្ថបទ និមិត្តសញ្ញា និងវិធីដែលអ្នកនិពន្ធពិពណ៌នាអំពីសិល្បៈគំនូរ (Ekphrasis) ទៅក្នុងដំណើររឿង។ | តម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងកម្រិតខ្ពស់ពីរូបសាស្ត្រអត្ថបទ ហើយជួនកាលអាចប្រឈមនឹងការបកស្រាយអត្ថន័យលើសពីចេតនាដើមរបស់អ្នកនិពន្ធ។ | បានរកឃើញពីធម្មជាតិទ្វេភាគនៃសិល្បៈ (ភាពបរិសុទ្ធនៃព្រះ និងសភាវៈបិសាច) តាមរយៈការវិភាគផ្ទាំងគំនូររបស់ Raphael និង Correggio ក្នុងអត្ថបទ។ |
| Culturological Method វិធីសាស្ត្រវប្បធម៌វិទ្យា |
ជួយភ្ជាប់អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ទៅនឹងជំនឿ សាសនា និងប្រពៃណីជាតិ ធ្វើឱ្យការយល់ដឹងពីសិល្បៈកាន់តែមានវិសាលភាពទូលំទូលាយ។ | ទាមទារការយល់ដឹងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅអំពីបរិបទវប្បធម៌នៃប្រទេសពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីជៀសវាងការសន្និដ្ឋានខុស។ | បញ្ជាក់ថាទោះបីរុស្ស៊ីទទួលឥទ្ធិពលពីអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែពួកគេបានបន្សាំវាទៅនឹងទស្សនទានវប្បធម៌អូស្សូដក់របស់រុស្ស៊ី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្ដោតលើការវិភាគគុណវិស័យ (Qualitative Analysis) ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើឯកសារអក្សរសិល្ប៍ និងបណ្ណសារ ដោយមិនត្រូវការកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ឬឧបករណ៍ពិសោធន៍ថ្លៃៗឡើយ។
ការសិក្សានេះផ្ដោតទាំងស្រុងលើអក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈអឺរ៉ុប (រុស្ស៊ី និងអាល្លឺម៉ង់) នាសតវត្សទី១៩ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈរបស់ពួកវរជនសង្គមលោកខាងលិច។ ទោះបីជាវាមិនទាក់ទងនឹងអាស៊ីដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែទម្រង់នៃការសិក្សាពី 'ការធ្វើជាតូបនីយកម្មនូវឥទ្ធិពលបរទេស' គឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការសិក្សាពីរបៀបដែលវប្បធម៌ខ្មែរស្រូបយកនិងកែច្នៃឥទ្ធិពលបរទេស។
វិធីសាស្ត្រវិភាគអក្សរសិល្ប៍ប្រៀបធៀប និងទំនាក់ទំនងអន្តរសិល្បៈ (Intermediality) នេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវអក្សរសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ក្របខណ្ឌស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយសាស្ត្រាចារ្យ និងនិស្សិតកម្ពុជាលើកកម្ពស់គុណភាពនៃការស្រាវជ្រាវផ្នែកសិល្បៈនិងវប្បធម៌ ពីការគ្រាន់តែរៀបរាប់សាច់រឿង ទៅកាន់ការវិភាគអន្តរវប្បធម៌ដ៏ស៊ីជម្រៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ekphrasis | ការប្រើប្រាស់ភាសាអក្សរសិល្ប៍ដើម្បីពិពណ៌នាយ៉ាងលម្អិតអំពីស្នាដៃសិល្បៈទស្សនីយភាព (ដូចជាគំនូរ ឬចម្លាក់) ដែលជួយបញ្ជូនអារម្មណ៍ និងអត្ថន័យពីផ្ទាំងគំនូរចូលទៅក្នុងដំណើររឿង។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ជំនួសឱ្យជក់និងទឹកថ្នាំ ដើម្បីគូររូបភាពមួយចូលទៅក្នុងគំនិតរបស់អ្នកអានដោយផ្ទាល់។ |
| Mythopoetics | ការប្រើប្រាស់ ឬការបង្កើតឡើងវិញនូវរចនាសម្ព័ន្ធ និងនិមិត្តសញ្ញានៃទេវកថាបុរាណ មកដាក់បញ្ចូលក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីធ្វើឱ្យសាច់រឿងមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅនិងឆ្លុះបញ្ចាំងពីសកលលោក។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះថ្មីមួយ ដោយប្រើប្រាស់គ្រឹះនិងក្បាច់រចនាពីប្រាសាទបុរាណ ដើម្បីឱ្យវាមើលទៅមានភាពស័ក្តិសិទ្ធិ និងមានអត្ថន័យស៊ីជម្រៅ។ |
| Nazarene movement | ចលនាសិល្បកររ៉ូមែនទិកអាល្លឺម៉ង់នាសតវត្សទី១៩ ដែលបដិសេធសិល្បៈផ្លូវការសហសម័យ ហើយងាកទៅរកការគូរគំនូរបែបសាសនាគ្រិស្ត (នាសម័យកណ្តាលនិងក្រុមហ៊ុន Renaissance) ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើភាពបរិសុទ្ធ ភាពស្មោះត្រង់ និងសីលធម៌នៃការបង្កើតសិល្បៈ។ | ដូចជាក្រុមយុវជនសិល្បករដែលបោះបង់ចោលទីក្រុងដ៏ស៊ីវិល័យ ទៅរស់នៅតាមវត្តអារាម ដើម្បីគូរគំនូរដោយចិត្តស្ងប់និងបរិសុទ្ធតាមរបៀបចាស់ៗ។ |
| Apollonian and Dionysian | ទស្សនទានទស្សនវិជ្ជាដែលបែងចែកសិល្បៈនិងធម្មជាតិមនុស្សជាពីរទម្រង់គឺទម្រង់ "អាប៉ូឡូ" (តំណាងឱ្យសណ្តាប់ធ្នាប់ ភាពសុខដុម និងហេតុផល) និងទម្រង់ "ឌីយ៉ូនីស" (តំណាងឱ្យភាពច្របូកច្របល់ អារម្មណ៍ពុះកញ្ជ្រោល និងសភាវគតិ)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបរវាងផ្ទៃបឹងដ៏ស្ងប់ស្ងាត់មានសណ្តាប់ធ្នាប់ (អាប៉ូឡូ) និងសមុទ្រដែលកំពុងមានព្យុះរលកធំៗច្របូកច្របល់ (ឌីយ៉ូនីស)។ |
| Pantheism | ជំនឿទស្សនវិជ្ជាដែលចាត់ទុកថា ព្រះនិងធម្មជាតិគឺតែមួយ មានន័យថាព្រះមិនមែននៅដាច់ដោយឡែកពីលោកិយនោះទេ តែព្រះវិញ្ញាណស្ថិតនៅក្នុងគ្រប់វត្ថុទាំងអស់នៃធម្មជាតិ។ | ដូចជាការជឿថា រាល់ដើមឈើ ទឹកទន្លេ ខ្យល់ និងដុំថ្ម សុទ្ធតែជាកោសិកានៃរូបកាយរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ |
| Transcendental Idealism | ទស្សនវិជ្ជារបស់លោក Schelling ដែលអះអាងថា ដំណើរការនៃធម្មជាតិ (ខាងក្រៅ) និងដំណើរការនៃស្មារតីរបស់មនុស្ស (ខាងក្នុង) គឺមានប្រភពតែមួយ ហើយវាត្រូវបានបង្ហាញរូបរាងយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះតាមរយៈការបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈ។ | ដូចជាការយល់ដឹងថា ព្រលឹងរបស់វិចិត្រករនិងព្រលឹងនៃព្រៃឈើដែលគាត់កំពុងគូរ គឺជាមួយ បញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាផ្ទាំងគំនូរដ៏មានជីវិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
