ប្រធានបទ (Topic)៖ កម្មវិធីសិក្សានេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌអប់រំស្តង់ដារសម្រាប់ការបង្រៀនប្រវត្តិអក្សរសិល្ប៍បរទេសសតវត្សទី១៧ ដល់ទី១៩ ដល់និស្សិតឯកទេសអក្សរសាស្ត្ររ៉ូម៉ាំង-អាល្លឺម៉ង់នៅសាកលវិទ្យាល័យ។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ ឯកសារនេះរៀបចំជារចនាសម្ព័ន្ធម៉ូឌុលសិក្សា ដែលបែងចែកជាការបង្រៀនទ្រឹស្តី ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការវាយតម្លៃ។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
កម្មវិធីសិក្សានេះផ្តល់នូវការសិក្សាយ៉ាងស៊ីជម្រៅអំពីប្រវត្តិអក្សរសិល្ប៍អឺរ៉ុបខាងលិច និងអាមេរិកចាប់ពីសតវត្សទី១៧ ដល់ទី១៩។ វានិយាយអំពីចលនាអក្សរសិល្ប៍ធំៗដូចជា បារ៉ូក (Baroque) ក្លាស៊ីក (Classicism) យុគសម័យពន្លឺ (Enlightenment) រ៉ូមែនទិកនិយម (Romanticism) និងប្រាកដនិយម (Realism) ព្រមទាំងវិភាគលើស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធល្បីៗប្រចាំយុគសម័យនីមួយៗ។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Baroque and Classicism បារ៉ូក និង ក្លាស៊ីក |
ចលនាអក្សរសិល្ប៍នៅសតវត្សទី១៧ ដែលបារ៉ូកផ្តោតលើភាពស្មុគស្មាញ និងទស្សនៈអសន្តិសុខនៃជីវិត ចំណែកឯក្លាស៊ីកសង្កត់ធ្ងន់លើច្បាប់ ហេតុផល និងសណ្តាប់ធ្នាប់ (Rationalism) ដោយយកលំនាំតាមអក្សរសិល្ប៍ក្រិកនិងរ៉ូមបុរាណ។ | ការប្រៀបធៀបកំណាព្យដ៏ស្មុគស្មាញរបស់ John Donne ដែលជាតំណាងផ្នែកបារ៉ូក ជាមួយនឹងរឿងល្ខោនដែលប្រកាន់ខ្ជាប់ច្បាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងរបស់ Molière នៅក្នុងចលនាក្លាស៊ីក។ |
| The Enlightenment យុគសម័យពន្លឺ ឬ ការត្រាស់ដឹង |
ចលនាបញ្ញវន្តនៅសតវត្សទី១៨ ដែលលើកតម្កើងហេតុផល (Reason) ធម្មជាតិ និងវឌ្ឍនភាពសង្គម ដោយរិះគន់អបិយជំនឿ និងអំណាចផ្តាច់ការ។ អក្សរសិល្ប៍ក្នុងសម័យនេះច្រើនជាប្រភេទប្រលោមលោកអប់រំ និងការត្រិះរិះពិចារណាផ្នែកទស្សនវិជ្ជា។ | ការសិក្សាប្រលោមលោក Robinson Crusoe របស់ Daniel Defoe ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការរស់រានមានជីវិតក្នុងធម្មជាតិដោយប្រើប្រាស់បញ្ញា និងហេតុផល។ |
| Romanticism រ៉ូមែនទិកនិយម |
ចលនាដែលផ្តោតលើអារម្មណ៍ ភាពអស្ចារ្យនៃធម្មជាតិ បុគ្គលនិយម (Individualism) និងការរត់គេចពីការពិត (Escapism) ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម និងច្បាប់តឹងរ៉ឹងនៃចលនាក្លាស៊ីក។ | ការវិភាគកំណាព្យរបស់ Lord Byron ដែលបង្ហាញពីវីរបុរសឯកកោ (Byronic hero) ដែលប្រឆាំងនឹងសង្គម ព្រមទាំងស្នាដៃបែបអាថ៌កំបាំងនិងតក់ស្លុតរបស់ Edgar Allan Poe។ |
| Realism ភាពប្រាកដនិយម |
ការបង្ហាញពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងបញ្ហាសង្គមដោយភាពស្មោះត្រង់និងលម្អិត ដោយមិនមានការបំផ្លើស ឬរ៉ូមែនទិកកម្ម។ វាជារឿយៗផ្តោតលើជម្លោះរវាងបុគ្គលនិងបរិយាកាសសង្គមជុំវិញខ្លួន។ | ការវិភាគលើប្រលោមលោក Madame Bovary របស់ Gustave Flaubert ដែលរៀបរាប់ពីជីវិតពិតដ៏សោះកក្រោះ និងក្តីស្រមៃដែលបរាជ័យរបស់តួអង្គស្រីនៅក្នុងសង្គមអភិជន។ |
| Literary Text Attribution and Analysis ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការវិភាគអត្ថបទ |
ជំនាញក្នុងការវាយតម្លៃអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណអ្នកនិពន្ធ យុគសម័យ ចរន្តអក្សរសិល្ប៍ និងការវិភាគស៊ីជម្រៅលើទម្រង់សិល្បៈ អត្ថន័យទស្សនវិជ្ជា និងសាសនាដែលមានបង្កប់ក្នុងរឿង។ | និស្សិតធ្វើការវិភាគ (Literary critique) លើកំណាព្យរបស់ Goethe ឬប្រលោមលោករបស់ Charles Dickens ដើម្បីស្វែងយល់ពីបរិបទសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយនៅសម័យនោះ។ |
ទោះបីជាឯកសារនេះផ្តោតលើអក្សរសិល្ប៍អឺរ៉ុបក៏ដោយ ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិ និងការវិវឌ្ឍនៃចលនាអក្សរសិល្ប៍ទាំងនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកសិក្សាអក្សរសាស្ត្រ និងអ្នកនិពន្ធនៅកម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលអក្សរសិល្ប៍សកល។
សរុបមក ការសិក្សាពីប្រវត្តិអក្សរសិល្ប៍បរទេសជួយពង្រីកជើងមេឃចំណេះដឹងរបស់និស្សិតកម្ពុជា ធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាអ្នកត្រិះរិះពិចារណាដោយប្រើការត្រិះរិះពិចារណា (Critical thinking) និងជាអ្នកបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈដែលមានទស្សនៈទូលំទូលាយ។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Барокко (Baroque) | រចនាបថអក្សរសិល្ប៍និងសិល្បៈនៅសតវត្សទី១៧ ដែលមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ ផ្ទុយស្រឡះគ្នា និងសង្កត់ធ្ងន់លើភាពមិនទៀងទាត់នៃជីវិតមនុស្ស ដោយប្រើប្រាស់ពាក្យប្រៀបធៀបជ្រាលជ្រៅ និងនិមិត្តសញ្ញា។ | ដូចជាការតុបតែងប្រាសាទដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាស្មុគស្មាញ និងបង្កប់អត្ថន័យអាថ៌កំបាំងអំពីភាពមិនទៀងទាត់នៃជីវិត។ |
| Классицизм (Classicism) | ចលនាសិល្បៈនិងអក្សរសិល្ប៍នៅសតវត្សទី១៧ ដល់ទី១៨ ដែលផ្តោតលើសណ្តាប់ធ្នាប់ ហេតុផល និងច្បាប់តឹងរ៉ឹង (ដូចជាច្បាប់ឯកភាពទាំង៣ក្នុងល្ខោន) ដោយយកលំនាំតាមអក្សរសិល្ប៍ក្រិកនិងរ៉ូមបុរាណ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះតាមប្លង់ស្តង់ដារយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងមានសណ្តាប់ធ្នាប់ ដែលមិនអាចធ្វើខុសពីច្បាប់ទម្លាប់បានឡើយ។ |
| Просвещение (The Enlightenment) | យុគសម័យពន្លឺនៅសតវត្សទី១៨ ដែលជាចលនាបញ្ញវន្តផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ហេតុផល (Reason) វិទ្យាសាស្ត្រ សិទ្ធិមនុស្ស និងវឌ្ឍនភាពសង្គម ដោយរិះគន់របបផ្តាច់ការនិងអបិយជំនឿ។ | ដូចជាការបើកភ្លើងបំភ្លឺក្នុងបន្ទប់ងងឹត ដើម្បីឱ្យមនុស្សមើលឃើញការពិត និងប្រើប្រាស់បញ្ញាជំនួសឱ្យការជឿដោយងងឹតងងល់។ |
| Сентиментализм (Sentimentalism) | ចរន្តអក្សរសិល្ប៍ចុងសតវត្សទី១៨ ដែលផ្តោតសំខាន់លើតម្លៃនៃមនោសញ្ចេតនា អារម្មណ៍របស់មនុស្ស និងភាពបរិសុទ្ធនៃធម្មជាតិ ជាជាងការគិតតាមបែបហេតុផលត្រជាក់ត្រជុំ។ | ដូចជាបទចម្រៀងដែលសង្កត់ធ្ងន់លើមនោសញ្ចេតនា និងក្តីស្រឡាញ់ចេញពីបេះដូង ជាជាងការគិតវែកញែកតាមបែបតក្កវិជ្ជា។ |
| Романтизм (Romanticism) | ចលនាអក្សរសិល្ប៍នៅចុងសតវត្សទី១៨ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ ដែលលើកតម្កើងបុគ្គលនិយម អារម្មណ៍ខ្លាំងក្លា ការបះបោរប្រឆាំងនឹងច្បាប់សង្គម និងការចាប់អារម្មណ៍លើធម្មជាតិ ឬរឿងអាថ៌កំបាំង។ | ដូចជាយុវជនម្នាក់ដែលរត់ចេញពីទីក្រុងដ៏អាប់អួរ ទៅរស់នៅកណ្តាលព្រៃភ្នំតែឯងដើម្បីស្វែងរកសេរីភាពផ្លូវចិត្ត។ |
| Двоемирие (Romantic Dualism) | ទស្សនៈគោលនៅក្នុងចលនារ៉ូមែនទិក ដែលបែងចែកពិភពលោកជាពីរ គឺពិភពពិតដ៏សោះកក្រោះ គួរឱ្យធុញទ្រាន់ និងពិភពស្រមើស្រមៃ (ឧត្តមគតិ) ដ៏ល្អឥតខ្ចោះដែលពោរពេញដោយសិល្បៈនិងក្តីសុបិន។ | ដូចជាការរស់នៅក្នុងជីវិតពិតដ៏លំបាក ប៉ុន្តែមានពិភពស្រមើស្រមៃដ៏ស្រស់ស្អាតមួយនៅក្នុងចិត្តដែលខ្លួនតែងតែចង់ទៅដល់។ |
| Байронический герой (Byronic hero) | ប្រភេទតួអង្គដែលបង្កើតឡើងដោយ Lord Byron ដែលមានចរិតលក្ខណៈឯកកោ បះបោរ មិនខ្វល់ពីច្បាប់សង្គម មានអតីតកាលអាថ៌កំបាំង ប៉ុន្តែមានមន្តស្នេហ៍ទាក់ទាញ។ | ដូចជាតួឯកប្រុសក្នុងរឿងកុន ដែលតែងតែឯកកោ ទឹកមុខសោះកក្រោះ មានអតីតកាលឈឺចាប់ តែមានមន្តស្នេហ៍និងមិនខ្វល់ពីអ្នកដទៃ។ |
| Реализм (Realism) | ចលនាសិល្បៈនៅសតវត្សទី១៩ ដែលមានគោលបំណងពិពណ៌នាពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃ សង្គម និងតួអង្គឱ្យបានពិតប្រាកដបំផុត ដោយគ្មានការបំផ្លើស ឬការតុបតែងតាមបែបស្រមើស្រមៃឡើយ។ | ដូចជាការថតរូបឯកសារដែលបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពពិតប្រាកដនៃសង្គម ទោះបីជាវាជូរចត់ឬអាក្រក់យ៉ាងណាក៏ដោយ គឺមិនមានការប្រើប្រាស់ Filter កែច្នៃនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
