បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់អក្ខរកម្មបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI Literacy) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំសកល និងការខ្វះខាតការណែនាំជាក់លាក់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន និងអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយក្នុងការអនុវត្តការអប់រំ AI ដែលមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តវិភាគខ្លឹមសារ (Content Analysis) ទៅលើឯកសារគោលនយោបាយ និងក្របខ័ណ្ឌសមត្ថភាពរបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដើម្បីបកស្រាយគោលការណ៍ស្នូល និងរចនាសម្ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| AI Competency Framework for Teachers (AI CFT) ក្របខ័ណ្ឌសមត្ថភាព AI សម្រាប់គ្រូបង្រៀន (ផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍវិជ្ជាជីវៈ) |
ជួយគ្រូឱ្យយល់ពីរបៀបប្រើប្រាស់ AI ជាឧបករណ៍ជំនួយក្នុងការបង្រៀន និងសង្កត់ធ្ងន់លើក្រមសីលធម៌ក្នុងការគ្រប់គ្រងថ្នាក់រៀន។ | ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធបណ្តុះបណ្តាលគ្រូ និងការគាំទ្រផ្នែកគោលនយោបាយខ្លាំងពីក្រសួងអប់រំ។ | កំណត់សមត្ថភាពចំនួន ១៥ តាមកម្រិតទាំង ៣៖ ការទទួលបាន (Acquire), ការធ្វើឱ្យស៊ីជម្រៅ (Deepen), និងការបង្កើត (Create)។ |
| AI Competency Framework for Students (AI CFS) ក្របខ័ណ្ឌសមត្ថភាព AI សម្រាប់សិស្ស (ផ្តោតលើការយល់ដឹង និងការបង្កើត) |
បណ្តុះគំនិតត្រិះរិះពិចារណា (Critical Thinking) និងការយល់ដឹងថា "មនុស្សជាស្នូល" ដើម្បីកុំឱ្យសិស្សពឹងផ្អែកលើ AI ទាំងស្រុង។ | ពិបាកក្នុងការដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាដែលមានស្រាប់ ប្រសិនបើខ្វះធនធានបច្ចេកវិទ្យា។ | កំណត់សមត្ថភាពចំនួន ១២ តាមកម្រិតទាំង ៣៖ ការយល់ដឹង (Understand), ការអនុវត្ត (Apply), និងការបង្កើត (Create)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនេះទាមទារធនធានសំខាន់ៗលើផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស ដែលមិនត្រូវបានបញ្ជាក់តម្លៃជាទឹកប្រាក់ក្នុងឯកសារ ប៉ុន្តែត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាតម្រូវការចាំបាច់។
ការសិក្សានេះវិភាគលើឯកសាររបស់ UNESCO ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិចិន ដូច្នេះការបកស្រាយ និងអនុសាសន៍មួយចំនួនត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងបរិបទនៃការអប់រំនៅប្រទេសចិន (ដូចជាការប្រើប្រាស់ GLM Model)។ សម្រាប់កម្ពុជា យើងត្រូវពិចារណាលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃអក្ខរកម្មឌីជីថល (Digital Literacy) ដែលអាចខុសគ្នាពីប្រទេសចិន។
ក្របខ័ណ្ឌនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រអប់រំឌីជីថល ដើម្បីដើរទាន់សម័យកាលបច្ចេកវិទ្យា។
ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនេះនឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតធនធានមនុស្សដែលមានសមត្ថភាព និងក្រមសីលធម៌ក្នុងការប្រើប្រាស់ AI មិនមែនគ្រាន់តែជាអ្នកប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| AI Literacy | សមត្ថភាពរបស់បុគ្គលក្នុងការយល់ដឹង វាយតម្លៃ និងប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា AI ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងក្រមសីលធម៌។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាការចេះសរសេរកូដនោះទេ ប៉ុន្តែរាប់បញ្ចូលទាំងការយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់សង្គមរបស់ AI ផងដែរ។ | ដូចជាការចេះអក្សរដែលអនុញ្ញាតឱ្យយើងអានសៀវភៅ តែនេះគឺជាការចេះប្រើបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីឱ្យយើងអាចធ្វើការជាមួយកុំព្យូទ័រឆ្លាតវៃបាន។ |
| Human-centered AI | គោលការណ៍នៃការអភិវឌ្ឍ និងប្រើប្រាស់ AI ដោយដាក់មនុស្សជាអាទិភាព។ បច្ចេកវិទ្យាត្រូវបម្រើផលប្រយោជន៍មនុស្ស ការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងមិនកាត់បន្ថយសមត្ថភាពក្នុងការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្សឡើយ។ | ដូចជាការរចនាកៅអីឱ្យសមនឹងការអង្គុយរបស់មនុស្ស ដើម្បីឱ្យមនុស្សមានផាសុកភាព មិនមែនបង្ខំមនុស្សឱ្យអង្គុយតាមរូបរាងកៅអីដែលពិបាកនោះទេ។ |
| Generative AI (GenAI) | ប្រភេទនៃ AI ដែលមានសមត្ថភាពបង្កើតខ្លឹមសារថ្មីៗដោយខ្លួនឯង ដូចជា អត្ថបទ រូបភាព ឬសំឡេង ដោយរៀនពីទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ជាច្រើន។ | ដូចជាសិល្បករម្នាក់ដែលគូររូបថ្មីដោយផ្អែកលើស្ទីលដែលគាត់បានរៀន មិនមែនគ្រាន់តែថតចម្លងរូបដែលមានស្រាប់នោះទេ។ |
| Embodied Cognition | ទ្រឹស្តីដែលថាការយល់ដឹង និងការរៀនសូត្រមិនមែនកើតឡើងតែក្នុងខួរក្បាលទេ ប៉ុន្តែពាក់ព័ន្ធនឹងរាងកាយ និងបរិស្ថានជុំវិញខ្លួនផងដែរ ជាពិសេសក្នុងការយល់ដឹងអំពីក្រមសីលធម៌តាមរយៈបទពិសោធន៍ផ្ទាល់។ | ដូចជាការរៀនជិះកង់ យើងរៀនតាមរយៈការធ្វើចលនារាងកាយ និងការរក្សាលំនឹងជាក់ស្តែង មិនមែនគ្រាន់តែអានសៀវភៅពីរបៀបជិះនោះទេ។ |
| T-S-AI (Teacher-Student-AI) | គំរូទំនាក់ទំនងត្រីកោណថ្មីរវាង គ្រូ សិស្ស និង AI។ នៅក្នុងគំរូនេះ AI មិនមែនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ទេ តែជាដៃគូសហការ (Co-partner) ដែលជួយសម្របសម្រួលការរៀនសូត្ររវាងគ្រូនិងសិស្ស។ | ដូចជាការមានជំនួយការគ្រូម្នាក់ទៀតនៅក្នុងថ្នាក់រៀន ដែលជួយទាំងគ្រូក្នុងការបង្រៀន និងជួយសិស្សក្នុងការរៀន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
