បញ្ហា (The Problem)៖ ការអប់រំសម័យទំនើបកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាដូចជា ការផ្ទុះឡើងនៃព័ត៌មានដ៏ច្រើនលើសលប់ (Information Boom) និងការបែងចែកឯកទេសតូចចង្អៀតពេក ដែលបណ្តាលឱ្យសិស្សបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការយល់ដឹងអំពីពិភពលោកជារួម និងធ្វើឱ្យចំណេះដឹងមានភាពបែកខ្ញែក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទ្រឹស្តីដោយផ្អែកលើ ទ្រឹស្តីប្រព័ន្ធទូទៅ (General Systems Theory) និងអភិក្រមស៊ីនែហ្សេទិក ដើម្បីបង្កើតគំរូនៃចំណេះដឹងបែបសមាហរណកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Narrow Specialization Approach (Traditional) អភិក្រមឯកទេសកម្មចង្អៀត (បែបប្រពៃណី) |
ផលិតអ្នកជំនាញដែលមានជំនាញបច្ចេកទេសជាក់លាក់ និងស៊ីជម្រៅក្នុងវិស័យមួយចំនួនតូច។ | ធ្វើឱ្យចំណេះដឹងបែកខ្ញែក សិស្សខ្វះសមត្ថភាពមើលឃើញរូបភាពរួម និងជំនាញឆាប់ហួសសម័យ (Half-life of competencies)។ | សិស្សសិក្សាចំណេះដឹងបែកខ្ញែកប្រមាណ ៩០% (Zone C) ប៉ុន្តែយល់ដឹងគោលការណ៍គ្រឹះបានតិចតួច។ |
| Fundamentalization & Interdisciplinary Approach អភិក្រមអន្តរជំនាញ និងការបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះ (ដែលស្នើឡើងដោយអ្នកនិពន្ធ) |
បង្កើតទស្សនៈវិស័យសកល (Holistic worldview) អភិវឌ្ឍការគិតបែបគន្លឹះ (Conceptual thinking) និងជួយឱ្យសិស្សងាយស្រួលបត់បែនទៅនឹងមុខវិជ្ជាថ្មីៗ។ | ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំកម្មវិធីសិក្សាឡើងវិញទាំងស្រុង និងត្រូវការគ្រូដែលមានចំណេះដឹងទូលំទូលាយលើសពីឯកទេសរបស់ខ្លួន។ | ផ្តោតលើការយល់ដឹងច្បាប់សកលចំនួន ១០០ (Zone A) និងគំរូប្រព័ន្ធ ១០០០ (Zone B) ដើម្បីគ្របដណ្តប់ចំណេះដឹងទាំងអស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះមិនទាមទារឧបករណ៍ថ្លៃៗទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានបញ្ញា និងពេលវេលាខ្ពស់ក្នុងការកែទម្រង់។
ការសិក្សានេះមានលក្ខណៈជាទ្រឹស្តី និងទស្សនវិជ្ជា (Theoretical and Philosophical) ដោយផ្អែកលើអក្សរសិល្ប៍អប់រំពីអឺរ៉ុបខាងកើត និងលោកខាងលិច។ វាមិនបានផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីការពិសោធន៍ជាមួយសិស្សក្នុងបរិបទប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចកម្ពុជាទេ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្ននៅពេលអនុវត្តលើសិស្សដែលមានមូលដ្ឋានវប្បធម៌ខុសគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ស្របពេលដែលក្រសួងកំពុងជំរុញការអប់រំបែប STEM និងបំណិនសតវត្សរ៍ទី២១។
វាជាផែនទីបង្ហាញផ្លូវដ៏ល្អសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរពីការរៀន 'ទន្ទេញចាំ' ទៅជាការរៀន 'យល់ពីប្រព័ន្ធ' ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Half-life of specialist’s competencies | ពាក្យនេះមិនមែនសំដៅលើសារធាតុវិទ្យុសកម្មទេ ប៉ុន្តែវាវាស់វែងរយៈពេលដែលចំណេះដឹង ឬជំនាញវិជ្ជាជីវៈមួយនៅតែមានប្រយោជន៍ មុនពេលដែលវាហួសសម័យដោយសារការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ | ដូចជាទូរស័ព្ទដៃស៊េរីថ្មីដែលទំនើបខ្លាំងនៅឆ្នាំនេះ ប៉ុន្តែ ៣ ទៅ ៥ ឆ្នាំក្រោយមក វាលែងសូវមានគេប្រើព្រោះមានបច្ចេកវិទ្យាថ្មីល្អជាង។ |
| Fundamentalization | ដំណើរការនៃការរៀបចំប្រព័ន្ធអប់រំឡើងវិញដោយផ្តោតលើការបង្រៀនគោលការណ៍គ្រឹះ និងច្បាប់សកល (Universal Laws) ដែលមិនចេះប្រែប្រួល ជាជាងបង្រៀនតែព័ត៌មានលម្អិត ឬបច្ចេកទេសតូចតាចដែលឆាប់ហួសសម័យ។ | ដូចជាការរៀនរបៀបសាងសង់គ្រឹះផ្ទះឱ្យរឹងមាំ (ដែលអាចទ្រទ្រង់ផ្ទះម៉ូតអ្វីក៏បាន) ជាជាងគ្រាន់តែរៀនរបៀបលាបថ្នាំពណ៌លើជញ្ជាំង។ |
| Synergetics | វិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជំនាញដែលសិក្សាពីរបៀបដែលប្រព័ន្ធមួយអាចរៀបចំខ្លួនឯង (Self-organization) និងរបៀបដែលផ្នែកតូចៗធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតលទ្ធផលធំមួយដែលមិនអាចធ្វើបានដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាក្រុមតន្រ្តីមួយដែលមានឧបករណ៍ផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែពេលលេងរួមគ្នា បង្កើតបានជាបទចម្រៀងដ៏ពិរោះមួយដែលឧបករណ៍តែមួយមិនអាចលេងបាន។ |
| Fractal | រចនាសម្ព័ន្ធធរណីមាត្រដែលផ្នែកតូចៗនីមួយៗមានទម្រង់ស្រដៀងនឹងរូបរាងទាំងមូល (Self-similarity) ហើយវាកើតឡើងដដែលៗនៅគ្រប់កម្រិតទំហំ ទោះបីជាបែកចែកជាតូចប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ | ដូចជាបន្លែផ្កាខាត់ណា (Cauliflower) ដែលកាច់យកមែកតូចមួយមកមើល គឺមានរូបរាងដូចផ្កាខាត់ណាធំទាំងមូលបេះបិទ។ |
| Hemispheric asymmetry | ភាពខុសគ្នានៃមុខងាររវាងខួរក្បាលទាំងពីរចំហៀង ដោយខួរក្បាលឆ្វេងផ្តោតលើការវិភាគ និងភាសា (Logical) រីឯខួរក្បាលស្តាំផ្តោតលើរូបភាព និងការច្នៃប្រឌិត (Creative)។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សម្នាក់មានដៃពីរ ដៃម្ខាងពូកែសរសេរអក្សរ (លម្អិត) ឯដៃម្ខាងទៀតពូកែគូររូប (ទស្សនៈរួម) ប៉ុន្តែត្រូវការទាំងពីរដើម្បីធ្វើការងារបានល្អឥតខ្ចោះ។ |
| Diplasty | សមត្ថភាពផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សក្នុងការភ្ជាប់គំនិតពីរដែលផ្ទុយគ្នា ឬខុសគ្នាដាច់ស្រឡះឱ្យទៅជាគំនិតថ្មីមួយដែលមានន័យក្នុងបរិបទច្នៃប្រឌិត។ | ដូចជាការលាយពណ៌ស និងពណ៌ខ្មៅ ដើម្បីបង្កើតជាពណ៌ប្រផេះ ឬដូចអ្នកនិពន្ធដែលបង្កើតតួអង្គមួយដែលកាចផង ស្លូតផងក្នុងពេលតែមួយ។ |
| General Systems Theory | ក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីដែលសិក្សាអំពីប្រព័ន្ធទាំងមូល ដោយមិនបំបែកវាជាផ្នែកតូចៗដាច់ដោយឡែក ដើម្បីយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងធាតុនីមួយៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធនោះ មិនថាជាប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រ សង្គម ឬបច្ចេកវិទ្យាឡើយ។ | ដូចជាការមើលយន្តការនៃរថយន្តទាំងមូលដើម្បីយល់ពីរបៀបដែលវាបរទៅមុខ ជាជាងគ្រាន់តែសិក្សាពីកង់ ឬចង្កូតដាច់ដោយឡែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
