បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីអត្រាដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភនៃការបោះបង់ការសិក្សានៅកម្រិតមធ្យមសិក្សាក្នុងប្រទេសកេនយ៉ា ដោយវិភាគពីមូលហេតុ និងបង្ហាញពីរបៀបដែលបញ្ហានេះរារាំងដល់ការសម្រេចបាននូវគោលដៅអប់រំថ្នាក់ជាតិ និងសកលលោក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានគណនាស្ថិតិពណ៌នាសម្រាប់សិស្សចំនួន ១០ ជំនាន់ ពីឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០០២ និងពិនិត្យឡើងវិញលើគំរូទ្រឹស្តីនៃការផ្លាស់ប្តូរតួនាទីគ្រប់គ្រងរបស់នាយកសាលា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Initiator Approach វិធីសាស្រ្តអ្នកផ្តួចផ្តើម (ផ្តោតលើការបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរ) |
មានភាពសកម្មក្នុងការកំណត់គោលដៅច្បាស់លាស់ រំពឹងទុកលទ្ធផលខ្ពស់ និងហ៊ានផ្លាស់ប្តូរកម្មវិធីសិក្សាដើម្បីបំពេញតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សិស្ស។ | ទាមទារនូវការលះបង់ខ្ពស់ ពេលវេលា និងភាពក្លាហានក្នុងការជម្នះនឹងទម្លាប់នៃការគ្រប់គ្រងបែបបុរាណ។ | ត្រូវបានស្នើឡើងជាវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់នាយកសាលាក្នុងការជួយកាត់បន្ថយអត្រាបោះបង់ការសិក្សាដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
| Collaborator/Helper Approach វិធីសាស្រ្តអ្នកជួយសម្រួលការផ្លាស់ប្តូរ |
ការពារគ្រូបង្រៀនពីសម្ពាធការងារច្រើនពេក និងមានទំនាក់ទំនងការងារជិតស្និទ្ធជាមួយបុគ្គលិកក្រោមឱវាទ។ | កម្រផ្តួចផ្តើមគំនិតថ្មីៗដោយខ្លួនឯង ហើយខ្វះអំណាច ឬភាពម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការកែប្រែបញ្ហាធំៗនៅក្នុងសាលា។ | ចាត់ទុកថាមិនសូវមានប្រយោជន៍ និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបោះបង់ការសិក្សាដ៏រ៉ាំរ៉ៃនោះទេ។ |
| Responder Approach វិធីសាស្រ្តរង់ចាំការផ្លាស់ប្តូរ (អ្នកឆ្លើយតប) |
ផ្តល់ឱកាស ឬសិទ្ធិអំណាចដល់គ្រូបង្រៀន និងភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតក្នុងការដឹកនាំការផ្លាស់ប្តូរដោយខ្លួនឯង។ | ជៀសវាងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត មានតែគោលដៅរយៈពេលខ្លី និងធ្វើឱ្យបុគ្គលិកមានអារម្មណ៍ថាគ្មានអ្នកដឹកនាំច្បាស់លាស់។ | ជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសាលាដែលអាក្រក់ និងខ្សោយបំផុត ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យបញ្ហាបោះបង់ការសិក្សាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការប្រើប្រាស់ផ្នែករឹង ឬកញ្ចប់ថវិកាជាក់លាក់ណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារយ៉ាងខ្លាំងនូវការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត ជំនាញទន់ និងការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធ។
ការវិភាគទិន្នន័យនៅក្នុងការសិក្សានេះគឺផ្តោតតែទៅលើប្រទេសកេនយ៉ា ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០០២ ដែលកត្តានេះអាចធ្វើឱ្យទិន្នន័យមានភាពហួសសម័យ និងឆ្លុះបញ្ចាំងតែពីបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីបញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះប្រព័ន្ធអប់រំយើងក៏ធ្លាប់ និងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាបោះបង់ការសិក្សាដោយសារភាពក្រីក្រ អាពាហ៍ពិពាហ៍វ័យក្មេង និងបញ្ហាសង្គមស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
ការផ្លាស់ប្តូរតួនាទីនាយកសាលាទៅជា "អ្នកផ្តួចផ្តើម" និង "ទីប្រឹក្សា" គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជា។
ការបំប្លែងតួនាទីរបស់នាយកសាលាពីត្រឹមតែជាអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលធម្មតា ទៅជាសកម្មជនអប់រំដ៏សកម្ម និងជាទីប្រឹក្សា គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការរក្សាសិស្សឱ្យរៀនរហូតដល់បញ្ចប់កម្រិតមធ្យមសិក្សានៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cohort (ជំនាន់សិស្ស) | ជាការចាត់ថ្នាក់ក្រុមសិស្សដែលចុះឈ្មោះចូលរៀនក្នុងកម្រិតថ្នាក់ណាមួយនៅឆ្នាំសិក្សាជាមួយគ្នា ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវតាមដានដំណើរការសិក្សារបស់ពួកគេរហូតដល់បញ្ចប់វគ្គសិក្សា ដើម្បីវាស់ស្ទង់អត្រាជោគជ័យ ឬបរាជ័យ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាសំដៅលើក្រុមសិស្សដែលចូលរៀនថ្នាក់មធ្យមសិក្សាក្នុងចន្លោះពេលតែមួយ។ | ដូចជាអ្នកដំណើរមួយក្រុមដែលឡើងជិះរថយន្តក្រុងជាមួយគ្នានៅចំណតដើម ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់គោលដៅចុងក្រោយរួមគ្នា។ |
| Retention rate (អត្រារក្សាទុកសិស្ស) | គឺជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់សាលារៀនក្នុងការរក្សាសិស្សឱ្យបន្តការសិក្សានៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំដោយមិនមានការបោះបង់ការសិក្សាពាក់កណ្តាលទី។ អត្រានេះកាន់តែខ្ពស់ បង្ហាញពីគុណភាព និងភាពទាក់ទាញរបស់សាលាកាន់តែល្អ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើមានទឹកប៉ុន្មានភាគរយដែលនៅសល់ក្នុងធុង បន្ទាប់ពីទុកចោលមួយរយៈពេល ដោយមិនឱ្យលេចធ្លាយចេញក្រៅ។ |
| Completion rate (អត្រាបញ្ចប់ការសិក្សា) | ជាសូចនាករស្ថិតិដែលវាស់ស្ទង់ភាគរយនៃសិស្សដែលបានរៀនចប់កម្រិតសិក្សាណាមួយទាំងស្រុង (ឧទាហរណ៍៖ មធ្យមសិក្សារយៈពេល ៤ ឆ្នាំ) ធៀបនឹងចំនួនសិស្សសរុបដែលបានចុះឈ្មោះចូលរៀនតាំងពីដំបូងក្នុងជំនាន់នោះ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនអ្នករត់ប្រណាំងដែលបានរត់ឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនបញ្ចប់ (ទីដៅ) បើធៀបនឹងចំនួនអ្នកដែលបានចេញដំណើរពីចំណុចចាប់ផ្តើម។ |
| Education for All / EFA (ការអប់រំសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា) | ជាចលនាសកលមួយ និងជាកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលដឹកនាំដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដែលមានគោលដៅជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលនានាផ្តល់ការអប់រំជាមូលដ្ឋានប្រកបដោយគុណភាពដល់កុមារ យុវជន និងមនុស្សពេញវ័យទាំងអស់ដោយស្មើភាពគ្នាត្រឹមឆ្នាំ ២០១៥។ | ដូចជាយុទ្ធនាការផ្តល់វ៉ាក់សាំងទូទាំងប្រទេស ដែលរដ្ឋាភិបាលធានាថាប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ទោះក្រឬមាន រស់នៅទីណាក៏ដោយ ក៏ទទួលបានថ្នាំការពារជំងឺដូចៗគ្នាដែរ។ |
| Change agent (ភ្នាក់ងារផ្លាស់ប្តូរ) | សំដៅលើបុគ្គល ឬក្រុមមនុស្ស (ក្នុងបរិបទនេះគឺនាយកសាលា) ដែលដើរតួជាអ្នកជំរុញ ផ្តួចផ្តើម និងសម្របសម្រួលការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាននៅក្នុងស្ថាប័នមួយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈម និងកែលម្អគុណភាពនៃការគ្រប់គ្រងស្ថាប័ននោះ។ | ដូចជាចុងភៅម្នាក់ដែលសម្រេចចិត្តប្តូររូបមន្តធ្វើម្ហូបចាស់ចោល ហើយផ្តួចផ្តើមបង្កើតមុខម្ហូបថ្មីដែលកាន់តែមានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងទាក់ទាញភ្ញៀវ។ |
| Initiator approach (វិធីសាស្រ្តអ្នកផ្តួចផ្តើម) | ជាស្ទីលនៃការដឹកនាំនៅក្នុងទ្រឹស្តីគ្រប់គ្រងការផ្លាស់ប្តូរ ដែលអ្នកដឹកនាំ (នាយកសាលា) មិនរង់ចាំឱ្យមានបញ្ហាទើបដោះស្រាយនោះទេ តែពួកគេកំណត់គោលដៅច្បាស់លាស់រយៈពេលវែង រំពឹងទុកលទ្ធផលខ្ពស់ និងហ៊ានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរកម្មវិធី ឬរបៀបរបបរដ្ឋបាលដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា (ឧ. កាត់បន្ថយការបោះបង់ការសិក្សា)។ | ដូចជាអ្នកបើកកប៉ាល់ដែលមិនគ្រាន់តែបណ្តោយកប៉ាល់តាមរលកទឹកទេ តែហ៊ានបង្វិលចង្កូតប្តូរទិសដៅភ្លាមៗដើម្បីគេចពីខ្យល់ព្យុះ និងទៅដល់គោលដៅដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Conundrum (បញ្ហាស្មុគស្មាញ / ប្រហែលន័យ) | គឺជាពាក្យដែលគេប្រើដើម្បីពណ៌នាពីបញ្ហា ឬសំណួរដ៏លំបាក និងស្មុគស្មាញដែលពិបាកនឹងរកដំណោះស្រាយ។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ វាសំដៅទៅលើភាពស្មុគស្មាញនៃការតាមដាន និងស្វែងរកចម្លើយថា តើសិស្សដែលឈប់រៀនពាក់កណ្តាលទីទៅណា ហើយរដ្ឋត្រូវធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីជួយពួកគេ។ | ដូចជាការស្រាយចំណងខ្សែនេសាទដែលជំពាក់គ្នាយ៉ាងញឹកស្មុគស្មាញ ដែលទាមទារទាំងការគិត ពេលវេលា និងយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីស្រាយវាចេញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
