បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតផ្នែកមនុស្សសាស្ត្រ និងសីលធម៌នៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅក្នុងការអប់រំ STEM បែបប្រពៃណី ដែលមិនអាចឆ្លើយតបបានពេញលេញទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមជាសកលបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានការវិភាគទិន្នន័យគន្ថនិទ្ទេស ដើម្បីបង្កើតគំរូអប់រំថ្មី និងការស្ទង់មតិគ្រូបង្រៀនដើម្បីកំណត់ពីឧបសគ្គក្នុងការអនុវត្ត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Moore et al. [36] Framework គំរូអប់រំរបស់ Moore និងសហការី ដែលផ្តោតលើវិស្វកម្ម |
មានកម្រិតខ្ពស់លើការអប់រំអន្តរវិជ្ជា ការធ្វើសមាហរណកម្មបច្ចេកវិទ្យា និងការអភិវឌ្ឍបំណិនសតវត្សទី២១។ | មិនមានបញ្ចូលសមាសធាតុសិល្បៈ មនុស្សសាស្ត្រទាល់តែសោះ ហើយមានកម្រិតទាបលើការទទួលខុសត្រូវសង្គម។ | ផ្តោតខ្លាំងលើការអភិវឌ្ឍជំនាញរឹង (Hard skills) តែខ្វះខាតការអភិវឌ្ឍផ្នែកទន់នៃការយល់ដឹងពីសង្គម។ |
| Kelley and Knowles [16] Framework គំរូអប់រំរបស់ Kelley និង Knowles សម្រាប់ការអប់រំ STEM ចម្រុះ |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅតាមសាលារៀន។ | ខ្វះខាតទាំងស្រុងនូវការគិតគូរពីបញ្ហាចីរភាព សីលធម៌មនុស្សសាស្ត្រ និងមានសិល្បៈកម្រិតទាប។ | ងាយស្រួលក្នុងការដាក់ឲ្យអនុវត្ត ប៉ុន្តែមិនឆ្លើយតបនឹងបរិបទបញ្ហាប្រឈមជាសកលបច្ចុប្បន្នឡើយ។ |
| STEAM+H (Proposed Model) គំរូ STEAM+H (ស្នើឡើងដោយអ្នកនិពន្ធក្នុងការសិក្សានេះ) |
មានភាពគ្រប់ជ្រុងជ្រោយខ្ពស់ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងមុខវិជ្ជា STEM សិល្បៈ មនុស្សសាស្ត្រ ចីរភាព និងការទទួលខុសត្រូវសង្គម។ | ភាពបត់បែនក្នុងការអនុវត្តស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យម ព្រោះវាទាមទារការបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូ និងធនធានខ្ពស់។ | ផ្តល់នូវការអប់រំដែលបង្កើតអ្នកដោះស្រាយបញ្ហាប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត និងមានការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ចំពោះសង្គមនិងបរិស្ថាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូនេះទាមទារការវិនិយោគច្រើនលើការបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូបង្រៀន ពេលវេលា និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអប់រំ បើយោងតាមលទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិ។
ការស្ទង់មតិត្រូវបានធ្វើឡើងលើគ្រូបង្រៀនចំនួន ២៩៨ នាក់នៅក្នុងតំបន់ Ternopil ប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទអប់រំនៅអឺរ៉ុបខាងកើត ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាពីប្រព័ន្ធអប់រំ វប្បធម៌ និងការខ្វះខាតធនធានរ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ការអនុវត្តនៅកម្ពុជាទាមទារការវាយតម្លៃឡើងវិញ ជាពិសេសលើឧបសគ្គផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងសមត្ថភាពបច្ចេកទេសរបស់គ្រូបង្រៀននៅតាមទីជនបទ។
គំរូ STEAM+H នេះមានសារៈសំខាន់ និងស្របគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងចក្ខុវិស័យអប់រំរបស់កម្ពុជា ដែលកំពុងខិតខំជំរុញទាំងជំនាញសតវត្សទី២១ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
ការដាក់បញ្ចូលមុខវិជ្ជាមនុស្សសាស្ត្រ និងចីរភាពទៅក្នុង STEM នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតបានធនធានមនុស្សដែលមិនត្រឹមតែពូកែខាងបច្ចេកទេសប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានក្រមសីលធម៌ និងការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ចំពោះសង្គម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| STEAM+H | ជាគំរូអប់រំដែលពង្រីកបន្ថែមលើការអប់រំ STEAM (វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម សិល្បៈ និងគណិតវិទ្យា) ដោយដាក់បញ្ចូលមុខវិជ្ជាមនុស្សសាស្ត្រ (Humanities) ដើម្បីបណ្តុះការគិតស៊ីជម្រៅ ក្រមសីលធម៌ និងការទទួលខុសត្រូវសង្គមក្នុងការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យា។ | ដូចជាការបង្រៀនវិស្វករមិនត្រឹមតែឱ្យចេះសាងសង់ស្ពានប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងឱ្យចេះគិតពីផលប៉ះពាល់នៃស្ពាននោះដល់អ្នកភូមិនិងបរិស្ថានជុំវិញផងដែរ។ |
| Bibliometric analysis | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវិភាគលើទិន្នន័យនៃការបោះពុម្ពផ្សាយ ដូចជាសៀវភៅ ឬអត្ថបទស្រាវជ្រាវ ដើម្បីស្វែងយល់ពីនិន្នាការ ទំហំ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រធានបទផ្សេងៗនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រណាមួយ។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនលើសៀវភៅនិងអត្ថបទស្រាវជ្រាវ ដើម្បីមើលថាតើអ្នកប្រាជ្ញទូទាំងពិភពលោកកំពុងចាប់អារម្មណ៍សរសេរពីរឿងអ្វីច្រើនជាងគេ ហើយរឿងទាំងនោះទាក់ទងគ្នាដូចម្តេចខ្លះ។ |
| Interdisciplinary approach | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការបង្រៀន ឬការសិក្សាដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវចំណេះដឹង និងវិធីសាស្ត្រពីមុខវិជ្ជាផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ គណិតវិទ្យា សិល្បៈ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញណាមួយក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការធ្វើម្ហូបមួយមុខដែលត្រូវផ្សំគ្រឿងទេសពីតំបន់ផ្សេងៗគ្នាបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីឱ្យចេញជារសជាតិថ្មីមួយដែលឆ្ងាញ់ប្លែក ជំនួសឱ្យការញ៉ាំដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ |
| Sustainable development | ជាគោលការណ៍នៃការអភិវឌ្ឍដែលឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការរបស់មនុស្សបច្ចុប្បន្ន ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់លទ្ធភាពនៃមនុស្សជំនាន់ក្រោយក្នុងការបំពេញតម្រូវការរបស់ពួកគេ ជាពិសេសផ្តោតលើតុល្យភាពបរិស្ថាន សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការកាប់ដើមឈើមួយដើមយកមកប្រើប្រាស់ ហើយដាំសងវិញពីរដើម ដើម្បីធានាថាកូនចៅជំនាន់ក្រោយនៅតែមានឈើសម្រាប់ប្រើប្រាស់។ |
| Project-based learning | ជាវិធីសាស្ត្រគរុកោសល្យដែលសិស្សទទួលបានចំណេះដឹង និងជំនាញតាមរយៈការធ្វើការងារជាក់ស្តែងក្នុងរយៈពេលមួយ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និងឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរ ឬបញ្ហាដែលស្មុគស្មាញនៅក្នុងពិភពលោកពិត។ | ជំនួសឱ្យការគ្រាន់តែអានសៀវភៅពីរបៀបដាំរុក្ខជាតិ សិស្សត្រូវចុះទៅដាំសួនបន្លែផ្ទាល់ និងរៀនដោះស្រាយបញ្ហាសត្វល្អិតដោយខ្លួនឯង។ |
| VOSviewer | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់បង្កើត បង្ហាញរូបភាព និងស្វែងយល់ពីបណ្តាញនៃទិន្នន័យគន្ថនិទ្ទេស ដូចជាការភ្ជាប់គ្នារវាងអ្នកនិពន្ធ ពាក្យគន្លឹះ ឬអត្ថបទស្រាវជ្រាវនានា។ | ដូចជាផែនទីមួយដែលបង្ហាញពីផ្លូវតភ្ជាប់គ្នារវាងទីក្រុង (ពាក្យគន្លឹះ) ដោយទីក្រុងណាដែលមានផ្លូវតភ្ជាប់ច្រើន គឺមានទំហំធំ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង។ |
| 21st century skills | ជាបណ្តុំនៃសមត្ថភាព ចំណេះដឹង និងទម្លាប់ការងារដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាសំខាន់បំផុតសម្រាប់ភាពជោគជ័យនៅក្នុងសង្គម និងកន្លែងការងារនាពេលបច្ចុប្បន្ន ដូចជាការគិតស៊ីជម្រៅ ភាពច្នៃប្រឌិត ការសហការ និងអក្ខរកម្មបច្ចេកវិទ្យា។ | ជំនាញដែលជួយសិស្សឱ្យចេះរស់រាន និងធ្វើការងារបានល្អក្នុងយុគសម័យកុំព្យូទ័រ និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត មិនមែនគ្រាន់តែចេះទន្ទេញមេរៀនចាំមាត់ដូចសម័យមុននោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
