បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពស្មុគស្មាញ និងការចំណាយខ្ពស់ក្នុងការចុះអង្កេតផ្ទាល់ដើម្បីជ្រើសរើសទីតាំងខ្សែផ្លូវហាយវេ ដោយសារវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីមានការលំបាកក្នុងការរួមបញ្ចូលកត្តាភូមិសាស្ត្រ និងបរិស្ថានច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងរូបភាពពីផ្កាយរណប ដើម្បីវាយតម្លៃកត្តាចម្រុះ និងស្វែងរកគន្លងផ្លូវដែលចំណាយតិចបំផុត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Approach (Manual mapping & analog aerial photographs) វិធីសាស្ត្រប្រពៃណី (ប្រើប្រាស់ផែនទីក្រដាស និងរូបថតពីអាកាសធម្មតា) |
ងាយស្រួលយល់សម្រាប់វិស្វករជំនាន់មុន និងអាចប្រើប្រាស់បានដោយមិនត្រូវការប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ។ | មានការលំបាកក្នុងការរួមបញ្ចូលកត្តាវិនិច្ឆ័យច្រើន (Multi-criteria) ក្នុងពេលតែមួយ ចំណាយពេលយូរ និងត្រូវការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាលច្រើន។ | ការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសខ្សែផ្លូវអាចមានការខ្វះចន្លោះ ដោយសារមិនអាចវាយតម្លៃកត្តាភូមិសាស្ត្រ និងបរិស្ថានទាំងអស់បានស៊ីជម្រៅក្នុងពេលតែមួយ។ |
| GIS and Remote Sensing Approach (Multi-criteria Evaluation & Least Cost Path) ប្រព័ន្ធ GIS និងការចាប់សញ្ញាពីចម្ងាយ (ការវាយតម្លៃពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ និងស្វែងរកគន្លងផ្លូវចំណាយតិចបំផុត) |
អាចវាយតម្លៃកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (សណ្ឋានដី ប្រភេទដី ការប្រើប្រាស់ដី) និងកាត់បន្ថយពេលវេលាព្រមទាំងការចំណាយលើការចុះអង្កេតផ្ទាល់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យដែលមានគុណភាពនិងមាត្រដ្ឋានច្បាស់លាស់ កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ក៏ដូចជាអ្នកជំនាញដែលមានបច្ចេកទេស។ មាត្រដ្ឋានផែនទីតូចពេកអាចធ្វើឱ្យពិបាកកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធលូបង្ហូរទឹកជាដើម។ | បង្កើតបានដោយជោគជ័យនូវជម្រើសខ្សែផ្លូវថ្មីចំនួន ២ (Alternative I និង II) ដែលឆ្លងកាត់ទីធ្លាចំហ និងជៀសវាងតំបន់មានបញ្ហាភូមិសាស្ត្រ ទីប្រជុំជន និងតំបន់ដីសើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ទិន្នន័យរូបភាពពីផ្កាយរណប និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេស ប៉ុន្តែវាជួយសន្សំសំចៃការចំណាយលើការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល (Reconnaissance stage) បានយ៉ាងច្រើន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី សម្រាប់ការជ្រើសរើសខ្សែផ្លូវរវាងទីក្រុង Addis Ababa និង Nazareth ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រក្នុងតំបន់នោះ។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រនៅទីនោះមានសណ្ឋានដីខ្ពស់រដិបរដុប ថ្មភ្នំភ្លើង និងដី Black cotton soil ដែលខុសប្លែកពីប្រទេសកម្ពុជាដែលមានតំបន់វាលទំនាប និងដីសើមច្រើន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្របខ័ណ្ឌនៃវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (Multi-criteria evaluation) នេះ អាចយកមកកែច្នៃ និងអនុវត្តនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរទម្ងន់នៃកត្តាផ្សេងៗ (ឧ. ផ្តោតលើតំបន់លិចទឹកជាចម្បង)។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ GIS និង Remote Sensing ដើម្បីស្វែងរកខ្សែផ្លូវដែលចំណាយតិចបំផុតនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីវិធីសាស្ត្រគូសប្លង់ផ្លូវដោយដៃ មកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GIS នឹងជួយឱ្យប្រទេសកម្ពុជាអាចរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវថ្នល់ជាតិបានកាន់តែមានតម្លាភាព សុក្រឹតភាព សន្សំសំចៃថវិកាជាតិ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់សង្គម-បរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Remote Sensing | ការប្រមូលទិន្នន័យ និងព័ត៌មានពីផ្ទៃផែនដីដោយមិនមានការប៉ះផ្ទាល់ ជាទូទៅតាមរយៈឧបករណ៍ថតរូបបំពាក់លើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ ដើម្បីវិភាគលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ដ្រូន (Drone) ហោះថតមើលសកម្មភាព ឬស្ថានភាពកកស្ទះចរាចរណ៍ពីលើអាកាស ដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់។ |
| SRTM DEM | ទិន្នន័យរូបភាពឌីជីថល (Digital Elevation Model) ទទួលបានពីបេសកកម្មរ៉ាដាអវកាស ដែលបង្ហាញពីរយៈកម្ពស់នៃសណ្ឋានដី ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវិភាគរកទីតាំងមានចំណោតខ្លាំង ឬជ្រលងដី។ | ដូចជាការបង្កើតផ្ទាំងគំរូដីឥដ្ឋមួយដែលបង្ហាញច្បាស់ពីកន្លែងខ្ពស់ (ភ្នំ) និងកន្លែងទាប (ជ្រលង) ដើម្បីដឹងថាទឹកហូរទៅណា។ |
| Landsat ETM+ | ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាបំពាក់លើផ្កាយរណប Landsat ដែលប្រមូលពន្លឺក្នុងកម្រិតរលកផ្សេងៗគ្នា (Multispectral) ដើម្បីកំណត់ប្រភេទនៃគម្របដី ដូចជាតំបន់ព្រៃឈើ តំបន់ទឹក និងទីប្រជុំជន។ | ដូចជាវ៉ែនតាវេទមន្តដែលអាចមើលឃើញកាំរស្មីពន្លឺដែលភ្នែកមនុស្សមើលមិនឃើញ ដើម្បីបែងចែកដឹងថាកន្លែងណាជាព្រៃ កន្លែងណាជាអគារ។ |
| Pan-sharpened | បច្ចេកទេសក្នុងដំណើរការរូបភាពផ្កាយរណប ដែលរួមបញ្ចូលរូបភាពពណ៌ (Multispectral) មានកម្រិតច្បាស់ទាប ជាមួយនឹងរូបភាពសខ្មៅ (Panchromatic) មានកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើតជារូបភាពពណ៌ដែលមានភាពច្បាស់ និងលម្អិតខ្ពស់។ | ដូចជាការយកគំនូរពណ៌ដែលផាត់ព្រិលៗ មកគូសបញ្ជាក់គែមដោយខ្មៅដៃឱ្យច្បាស់ត្រឹមត្រូវជាងមុន។ |
| Supervised Classification | ដំណើរការវិភាគរូបភាពដែលអ្នកបច្ចេកទេសបង្រៀនកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឱ្យស្គាល់ប្រភេទដី (ឧ. ដីកសិកម្ម តំបន់ទឹក) ដោយផ្តល់ទីតាំងគំរូ បន្ទាប់មកកុំព្យូទ័រនឹងចាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីលើផ្ទៃរូបភាពទាំងមូលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការបង្រៀនកូនក្មេងឱ្យស្គាល់ពណ៌ផ្លែប៉ោម បន្ទាប់មកប្រាប់គេឱ្យរើសផ្លែប៉ោមទាំងអស់នោះចេញពីក្នុងកន្ត្រក។ |
| Cost surface | ផែនទីទិន្នន័យលំហ (Spatial data) ដែលតំបន់នីមួយៗត្រូវបានផ្តល់តម្លៃតំណាងឱ្យកម្រិតនៃការលំបាក ឬចំណាយក្នុងការសាងសង់ ឧទាហរណ៍ តំបន់ភ្នំខ្ពស់ ឬដីសើម នឹងមានតម្លៃចំណាយខ្ពស់ជាងគេ។ | ដូចជាការលេងហ្គេមដែលការដើរឆ្លងកាត់វាលស្មៅអស់កម្លាំងតិច តែបើដើរឆ្លងកាត់វាលភក់ ឬឡើងភ្នំនឹងត្រូវអស់កម្លាំង (Cost) ច្រើន។ |
| Least cost path | ក្បួនដោះស្រាយតាមគណិតវិទ្យាក្នុងកម្មវិធី GIS សម្រាប់គណនាទាញរកគន្លងខ្សែផ្លូវរវាងចំណុចពីរ ដោយឆ្លងកាត់តំបន់ដែលមានតម្លៃឧបសគ្គ ឬតម្លៃសាងសង់បូកបញ្ចូលគ្នាតិចបំផុត។ | ដូចជាការរកផ្លូវដើរក្នុងតំបន់ព្រៃដែលចៀសវាងរណ្តៅទឹក និងបន្លា ដើម្បីទៅដល់គោលដៅឱ្យបានលឿននិងមិនសូវហត់បំផុត។ |
| Multi-criteria evaluation | វិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដោយថ្លឹងថ្លែង និងវាយតម្លៃលើកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ដូចជាសណ្ឋានដី ជម្រាល បរិស្ថាន និងតំបន់លំនៅដ្ឋាន) ដើម្បីជ្រើសរើសជម្រើសដ៏ល្អបំផុត។ | ដូចជាការជ្រើសរើសទិញទូរស័ព្ទមួយដោយធ្វើការប្រៀបធៀបទាំងតម្លៃ ទំហំថ្ម កាមេរ៉ា និងម៉ាក ក្នុងពេលតែមួយ មិនមែនមើលតែលើតម្លៃមួយមុខនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
