បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងរុក្ខជាតិបំពង់ (Pitcher plant) Nepenthes bokorensis ដែលជាប្រភេទរុក្ខជាតិរលាយព្រៃ និងទើបរកឃើញថ្មី ជាមួយនឹងពពួកស្រមោចដែលជាចំណីរបស់វានៅក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិភ្នំបូកគោ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលសំណាកនៅពាក់កណ្តាលខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១ ដោយប្រមូលយកស្រមោចដែលជាប់ក្នុងបំពង់រុក្ខជាតិតាមរយៈខ្សែបន្ទាត់អង្កេតចំនួនបីផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Transect Sampling ការប្រមូលសំណាកតាមខ្សែបន្ទាត់អង្កេត (ចម្ងាយ 0-5m, 5-10m, 10-15m ពីមាត់ព្រៃ) |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅទីវាល និងអាចប្រៀបធៀបទិន្នន័យតំណពូជសត្វទៅតាមចម្ងាយពីមាត់ព្រៃបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ការរចនាបែបនេះជួយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំង។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់សម្រាប់ការដើរប្រមូលតាមចំណុចនីមួយៗក្នុងព្រៃ។ អាចជួបការលំបាកបើទីតាំងមានភូមិសាស្ត្រស្មុគស្មាញ។ | ប្រមូលបានសំណាករុក្ខជាតិបំពង់ Nepenthes bokorensis សរុបចំនួន៣០ និងមិនមានការប្រែប្រួលខ្លាំងនៃចំនួនប្រភេទស្រមោចរវាងខ្សែបន្ទាត់អង្កេតទាំង៣ (p = 0.49)។ |
| Taxonomic Identification using Reference Collections ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទដោយផ្អែកលើសំណាកយោង និងសោរវិភាគ |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ដល់កម្រិតប្រភេទ (Species level) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកំណត់បានពីភាពសម្បូរបែប និងវត្តមាននៃប្រភេទរាតត្បាត។ | ត្រូវការអ្នកជំនាញរៀបចំចំណាត់ថ្នាក់សាស្ត្រ (Taxonomist) និងតម្រូវឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយបណ្តុំសំណាកនៅក្រៅប្រទេស (សាកលវិទ្យាល័យនៅជប៉ុន)។ | កំណត់បានអំបូររងចំនួន៣ សន្តានចំនួន៩ និងស្រមោចចំនួន១០ប្រភេទ រួមទាំងប្រភេទរាតត្បាត Cardiocondyla wroughtonii។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានផ្ទាល់សម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាល ឧបករណ៍វិភាគជីវសាស្ត្រ និងកិច្ចសហការអន្តរជាតិសម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបនៃឧទ្យានជាតិភ្នំបូកគោ (កម្ពស់ ៩០០ម៉ែត្រ) ក្នុងបរិបទដីខ្សាច់ នារយៈពេលខ្លីមួយ (ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១) និងផ្តោតតែលើបំពង់រុក្ខជាតិនៅផ្នែកខាងក្រោម (Lower pitchers) ចំនួន៣០ប៉ុណ្ណោះ។ ទំហំសំណាកតូច និងការកំណត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រតូចចង្អៀតនេះ អាចមិនទាន់ឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីរបបអាហាររបស់ Nepenthes bokorensis នៅរដូវកាលផ្សេងៗ ឬវត្តមានស្រមោចនៅកម្រិតកម្ពស់ផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិឡើយ។ យ៉ាងណាក្តី វាជាទិន្នន័យមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការតាមដានជីវចម្រុះនៅតំបន់ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការស្រាវជ្រាវនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការតាមដានអេកូឡូស៊ី និងការគ្រប់គ្រងតំបន់អភិរក្សនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិបំពង់ដើម្បីតាមដានវត្តមានប្រភេទរាតត្បាត គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយដែលចំណាយទាបតែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ក្នុងការជួយរដ្ឋាភិបាលរៀបចំគោលនយោបាយអភិរក្សឆ្លើយតបទៅនឹងសម្ពាធអភិវឌ្ឍន៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| carnivorous pitcher plants (រុក្ខជាតិបំពង់ស៊ីសាច់) | រុក្ខជាតិដែលមានស្លឹកកែប្រែរូបរាងជាបំពង់ ឬក្អម ដើម្បីបញ្ឆោត ត្របាក់ និងរំលាយសត្វល្អិតយកសារធាតុចិញ្ចឹម ដោយសារវាដុះនៅលើដីដែលខ្វះជីវជាតិ (ដីខ្សាច់)។ | ដូចជាអន្ទាក់ធម្មជាតិដែលរុក្ខជាតិសាងសង់ឡើងដើម្បីចាប់សត្វល្អិតធ្វើជាជីបំប៉ន ជំនួសឱ្យការបូមស្រូបជីពីដីដែលស្ងួតហួតហែង។ |
| endemic (ប្រភេទឆ្លាក់ ឬមានវត្តមានតែមួយកន្លែង) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រ សំដៅលើប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលត្រូវបានរកឃើញដុះលូតលាស់ ឬរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍៖ ភ្នំបូកគោ) ហើយមិនមានវត្តមាននៅលើពិភពលោកកន្លែងផ្សេងទេ។ | ដូចជាផលិតផលផ្តាច់មុខដែលមានលក់តែនៅក្នុងហាងមួយប៉ុណ្ណោះ គ្មានសាខា ឬចម្លងលក់នៅកន្លែងផ្សេងឡើយ។ |
| transects (ខ្សែបន្ទាត់អង្កេត) | វិធីសាស្ត្រចុះប្រមូលទិន្នន័យអេកូឡូស៊ីនៅទីវាល ដោយការកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយឆ្លងកាត់តំបន់សិក្សា ហើយកត់ត្រា ឬប្រមូលសំណាកដែលស្ថិតនៅលើ ឬក្បែរខ្សែបន្ទាត់នោះក្នុងចន្លោះចម្ងាយកំណត់ណាមួយ ដើម្បីតំណាងឱ្យតំបន់ទាំងមូល។ | ដូចជាការដើរតាមខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយកាត់កណ្តាលផ្សារ ហើយកត់ត្រាឈ្មោះហាងដែលនៅសងខាងផ្លូវ ដើម្បីស្មានដឹងពីប្រភេទហាងទាំងអស់ក្នុងផ្សារនោះ ដោយមិនបាច់ដើរគ្រប់ច្រក។ |
| voucher specimens (សំណាកយោង) | សំណាកតំណាងនៃរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដែលត្រូវបានរក្សាទុកយ៉ាងត្រឹមត្រូវនៅក្នុងសារមន្ទីរ ឬស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ សម្រាប់ទុកជាភស្តុតាងផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេង និងសម្រាប់ការសិក្សាបន្ថែមនៅថ្ងៃអនាគត។ | ដូចជាការរក្សាទុកស្នាមម្រាមដៃ ឬអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណច្បាប់ដើមនៅក្នុងបណ្ណសារ ដើម្បីទុកផ្ទៀងផ្ទាត់បញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវនៅពេលក្រោយ។ |
| tramp species (ប្រភេទសត្វរាតត្បាត ឬផ្លាស់ទីតាមមនុស្ស) | ប្រភេទសត្វល្អិត (ជាពិសេសស្រមោច) ដែលបានផ្លាស់ទីរាយប៉ាយជុំវិញពិភពលោកតាមរយៈសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្ម និងការដឹកជញ្ជូនរបស់មនុស្ស ហើយជារឿយៗវាអាចសម្របខ្លួនរស់នៅទីជម្រកថ្មី និងបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដើម។ | ដូចជាអ្នកដំណើរលួចជិះទូកដោយមិនបង់លុយ ដែលធ្វើដំណើរពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀតតាមរយៈទំនិញ ឬវ៉ាលីរបស់មនុស្ស។ |
| Kruskal-Wallis test (តេស្តស្ថិតិ Kruskal-Wallis) | វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិប្រភេទប៉ារ៉ាម៉ែត្រមិនកំណត់ (Non-parametric) ប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ ដើម្បីចង់ដឹងថាតើពួកវាមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែរឬទេ។ ក្នុងការសិក្សានេះវាត្រូវបានប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបចំនួនប្រភេទស្រមោចតាមខ្សែបន្ទាត់ទាំង៣។ | ដូចជាប្រព័ន្ធដាក់ពិន្ទុប្រៀបធៀបសិស្សពីថ្នាក់រៀន៣ផ្សេងគ្នា ដើម្បីមើលថាតើថ្នាក់ទាំង៣នោះមានកម្រិតពូកែខុសគ្នាដាច់ស្រឡះឬយ៉ាងណា។ |
| polygyny (ពហុម្ចាស់ក្សត្រី) | ទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសង្គមរបស់សត្វល្អិត (ដូចជាស្រមោច ឃ្មុំ) ដែលនៅក្នុងសំបុកតែមួយមានមេ (Queen) ដែលអាចបន្តពូជបានច្រើនជាងមួយក្បាល ដែលធ្វើឱ្យសំបុកនោះវិវឌ្ឍធំធាត់យ៉ាងរហ័ស និងពិបាកកម្ចាត់។ | ដូចជារោងចក្រមួយដែលមានអ្នកគ្រប់គ្រងកំពូល (នាយក) ច្រើននាក់ រួមគ្នាពង្រីកសាខា និងបង្កើនផលិតកម្មឱ្យបានលឿនបំផុត។ |
| unicoloniality (ភាពជាអាណានិគមតែមួយ) | លក្ខណៈជីវសាស្ត្រនៃសង្គមស្រមោចរាតត្បាត ដែលស្រមោចពីសំបុកផ្សេងៗគ្នាទោះនៅឆ្ងាយគ្នាក៏មិនឈ្លោះប្រកែក ឬច្បាំងគ្នាដែរ ដោយពួកវាចាត់ទុកគ្នាជាសមាជិកតែមួយ ដែលជួយឱ្យពួកវារួបរួមគ្នាបង្កើតបណ្តាញសំបុកធំធេង និងវាយលុកសត្វក្នុងស្រុកបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាកងទ័ពមកពីខេត្តផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែចាត់ទុកគ្នាជាបងប្អូនតែមួយ និងធ្វើការរួមគ្នាដោយមិនឈ្លោះគ្នា ដើម្បីប្រឆាំងនឹងសត្រូវដទៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
