បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងការគណនាក្រាហ្វិចទឹកជំនន់រចនា (Design flood hydrograph) ដោយសារខ្វះខាតការសិក្សាពីកត្តាកាត់បន្ថយទឹកភ្លៀងតាមតំបន់នៅក្នុងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍នៃអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ាលើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទឹកភ្លៀងប្រចាំថ្ងៃ និងកម្ពស់ទឹកភ្លៀងអតិបរមាប្រចាំឆ្នាំពីអនុអាងទន្លេចំនួន ៣៥ ដើម្បីវិភាគរកទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់ទឹកភ្លៀង ផ្ទៃដី និងរយៈពេលខួបត្រឡប់ (Return period)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Point Rainfall Method (Baseline) ការប៉ាន់ស្មានទឹកភ្លៀងនៅចំណុចជាក់លាក់ (កម្រិតមូលដ្ឋាន) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងត្រូវការទិន្នន័យពីស្ថានីយវាស់ទឹកភ្លៀងតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ | ប៉ាន់ស្មានកម្ពស់ទឹកជំនន់លើសការពិតសម្រាប់អាងទន្លេធំៗ ដោយសារមិនបានគិតពីការថយចុះនៃរបាយទឹកភ្លៀងតាមទីតាំងជាក់ស្តែង។ | តម្លៃកត្តាគឺ ១០០% គ្រប់ទំហំផ្ទៃដី ដែលធ្វើឱ្យការរចនាទំហំទំនប់ធំជ្រុល។ |
| Areal Rainfall Reduction Factor (ARF) Analysis ការវិភាគកត្តាកាត់បន្ថយទឹកភ្លៀងតាមតំបន់ ដោយប្រើ Gumbel និង Thiessen |
ផ្តល់តម្លៃទឹកភ្លៀងជាក់ស្តែងជាងមុនសម្រាប់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងធំៗ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងទំហំផ្ទៃដី និងប្រេកង់នៃខួបត្រឡប់ (Return period)។ | ទាមទារទិន្នន័យទឹកភ្លៀងប្រចាំថ្ងៃពីបណ្តាញស្ថានីយច្រើនកន្លែង ក្នុងរយៈពេលយូរ (យ៉ាងតិច៣១ឆ្នាំ)។ | អាចកាត់បន្ថយតម្លៃទឹកភ្លៀងមកត្រឹម ៤៣,៨១% ទៅ ៥៥,៦៧% សម្រាប់ផ្ទៃដី ១៣.០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Areal Flood Peak Reduction Factor (AFF) Analysis ការវិភាគកត្តាកាត់បន្ថយកម្ពស់ទឹកជំនន់អតិបរមាតាមតំបន់ ដោយប្រើ Unit Hydrograph |
ឆ្លុះបញ្ចាំងដោយផ្ទាល់ពីបរិមាណទឹកជំនន់អតិបរមា (Peak discharge) ដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់សម្រាប់ការរចនាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ | ស្មុគស្មាញក្នុងការគណនា និងទាមទារទិន្នន័យរូបវន្តនៃអាងទន្លេលម្អិត (ប្រវែងខ្សែទឹក សណ្ឋានដី កម្ពស់)។ | កាត់បន្ថយការគណនាបរិមាណទឹកជំនន់មកត្រឹម ៤៧,៧៥% សម្រាប់ផ្ទៃដី ១៣.០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នៅខួប១០.០០០ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យជលសាស្ត្រប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេលវែង ឯកសារផែនទីសណ្ឋានដី និងចំណេះដឹងផ្នែកវិស្វកម្មធនធានទឹកកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ាលើ (ប្រទេសថៃ) ដោយប្រើទិន្នន័យពីស្ថានីយចំនួន១៩៨ ក្នុងរយៈពេល៣១ឆ្នាំ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុនៃតំបន់ភាគខាងជើងប្រទេសថៃជាចម្បង។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុមូសុង និងរបបទឹកភ្លៀងស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យយើងរៀនសូត្រពីវិធីសាស្ត្រនេះដើម្បីបង្កើតរូបមន្តប្រចាំតំបន់ផ្ទាល់ខ្លួន (Regionalized formula) សម្រាប់អាងទន្លេធំៗនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រគណនា ARF និង AFF នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធនធានទឹក និងការព្យាករណ៍ទឹកជំនន់នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តរូបមន្តកាត់បន្ថយទឹកភ្លៀងតាមតំបន់នឹងជួយបង្កើនភាពត្រឹមត្រូវនៃការរចនាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រនៅកម្ពុជា ដែលធានាបានទាំងសុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Areal Rainfall Reduction Factor (ARF) (កត្តាកាត់បន្ថយទឹកភ្លៀងតាមតំបន់) | គឺជាសមាមាត្រដែលប្រើសម្រាប់បំប្លែងទិន្នន័យកម្ពស់ទឹកភ្លៀងដែលវាស់បាននៅចំណុចជាក់លាក់ណាមួយ ទៅជាកម្ពស់ទឹកភ្លៀងមធ្យមសម្រាប់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងទាំងមូល ដោយសារតែតាមធម្មជាតិ ភ្លៀងមិនធ្លាក់ក្នុងកម្រិតស្មើគ្នានៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងពេលតែមួយនោះទេ។ | ដូចជាការគិតថា បើផ្ទះយើងមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង វាមិនប្រាកដថាផ្ទះអ្នកផ្សេងក្នុងខេត្តតែមួយមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងដូចគ្នានោះទេ ដូច្នេះគេត្រូវកាត់បន្ថយតួលេខនេះដើម្បីរកមធ្យមភាគពិតប្រាកដប្រចាំខេត្ត។ |
| Areal Flood Peak Reduction Factor (AFF) (កត្តាកាត់បន្ថយកម្ពស់ទឹកជំនន់អតិបរមាតាមតំបន់) | គឺជាមេគុណដែលប្រើសម្រាប់កែតម្រូវទំហំនៃបរិមាណទឹកជំនន់អតិបរមាដែលគណនាពីទឹកភ្លៀងនៅចំណុចជាក់លាក់ ទៅជាទំហំទឹកជំនន់រួមសម្រាប់អាងទន្លេធំៗ ដោយគិតបញ្ចូលពីការពន្យារពេលនៃលំហូរទឹកតាមដៃទន្លេនីមួយៗដែលមកដល់ច្រកចេញមិនព្រមគ្នា។ | ដូចជាការគិតថា មនុស្ស១០០នាក់រត់ចេញពីទីតាំងផ្សេងៗគ្នាមកកាន់ច្រកទ្វារតែមួយ ពួកគេមិនមកដល់ព្រមគ្នាក្នុងវិនាទីតែមួយទេ ដូច្នេះចំនួនមនុស្សកកស្ទះនៅច្រកទ្វារក្នុងពេលតែមួយគឺតិចជាង១០០នាក់។ |
| Return Period (រយៈពេលខួបត្រឡប់) | ជាការទស្សន៍ទាយតាមគោលការណ៍ស្ថិតិអំពីប្រេកង់នៃពេលវេលា (គិតជាឆ្នាំ) ដែលព្រឹត្តិការណ៍ធម្មជាតិធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាទឹកជំនន់ធំ ឬភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង មានប្រូបាប៊ីលីតេនឹងកើតឡើងម្តងទៀតក្នុងកម្រិតដដែល ឬធំជាងនេះ។ | ដូចជាការនិយមនិយាយថា "ព្យុះកម្រិតនេះ ១០ឆ្នាំទើបមានម្តង" ប៉ុន្តែវាក៏អាចកើតឡើងនៅឆ្នាំបន្ទាប់ដែរ គ្រាន់តែវាមានឱកាសកើតឡើងតិចតួចបំផុតប៉ុណ្ណោះ។ |
| Catchment Area (ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង / អាងទន្លេ) | ជាតំបន់ដីសរុបទាំងមូលដែលមានព្រំប្រទល់ច្បាស់លាស់ (ចែកដោយជួរភ្នំ ឬទីទួល) ដែលដើរតួជាកន្លែងត្រងទឹកភ្លៀង ហើយហូរនាំទឹកទាំងនោះតាមប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក ឆ្ពោះទៅកាន់ទីតាំងច្រកចេញរួមតែមួយ ដូចជាទន្លេធំ ឬទំនប់ទឹក។ | ដូចជាចានដែកធំមួយដែលត្រងទឹកភ្លៀង ហើយទឹកទាំងអស់ដែលធ្លាក់ចូលក្នុងចាននោះនឹងហូរប្រមូលផ្តុំទៅបាតចានតែមួយ។ |
| Thiessen Average / Thiessen Polygon (មធ្យមភាគ Thiessen / ពហុកោណ Thiessen) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាបរិមាណទឹកភ្លៀងមធ្យមនៅក្នុងតំបន់មួយ ដោយគូសពហុកោណបែងចែកផ្ទៃដី និងផ្តល់ទម្ងន់នៃការគណនាដល់ស្ថានីយវាស់ទឹកភ្លៀងនីមួយៗ ផ្អែកលើទំហំផ្ទៃដីដែលឋិតនៅជិតស្ថានីយនោះជាងគេ។ | ដូចជាការបែងចែកតំបន់គ្រប់គ្រងឱ្យមេភូមិម្នាក់ៗ អ្នកណាគ្រប់គ្រងភូមិធំជាងគេ របាយការណ៍របស់អ្នកនោះនឹងតំណាងឱ្យទិន្នន័យនៃតំបន់នោះច្រើនជាងគេ។ |
| Gumbel Distribution (របាយ Gumbel) | ជាទ្រឹស្តីស្ថិតិមួយប្រភេទដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រជលសាស្ត្រ ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទស្សន៍ទាយប្រូបាប៊ីលីតេនៃព្រឹត្តិការណ៍អតិបរមា (ដូចជាទឹកជំនន់ធំបំផុត) ដែលកម្រនឹងកើតមាន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កំណត់ត្រាពិន្ទុខ្ពស់បំផុតរបស់សិស្សឆ្នើមក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំកន្លងមក ដើម្បីទាយថាតើ១០០ឆ្នាំទៀតអាចនឹងមានសិស្សប្រលងបានពិន្ទុខ្ពស់បំផុតកម្រិតណា។ |
| Unit Hydrograph (ក្រាហ្វិចទឹកជំនន់ឯកតា) | គឺជាក្រាហ្វដែលបង្ហាញពីការឆ្លើយតបនៃបរិមាណលំហូរទឹកជាក់ស្តែងនៅច្រកចេញនៃអាងទន្លេ ចំពោះបរិមាណទឹកភ្លៀងលើស (Rainfall excess) ចំនួន ១ ឯកតា ដែលបានធ្លាក់សាយភាយស្មើគ្នានៅទូទាំងផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជារូបមន្តស្តង់ដារដែលបង្ហាញថា បើយើងចាក់ទឹកមួយកែវទៅលើដី ទឹកនោះនឹងហូរទៅដល់រន្ធបង្ហូរក្នុងល្បឿន និងបរិមាណប៉ុន្មាន ដើម្បីយកទៅទាយពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
