បញ្ហា (The Problem)៖ ការកើនឡើងនូវសម្ពាធនៃការនេសាទ ជាពិសេសការនេសាទដោយអូសសំណាញ់បាត (trawling) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា កំពុងបំផ្លាញជម្រកបាតសមុទ្រ និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវចម្រុះ។ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីជីវចម្រុះត្រី សិប្បីសត្វ និងសក្ដានុពលនៃកករ រវាងជម្រកផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីគាំទ្រដល់ការស្តារជម្រកអេកូឡូស៊ីឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការស្ទង់មតិដោយការមុជទឹក (Scuba diving surveys) នៅតំបន់ប្រជុំកោះកែប ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រភេទជម្រកចំនួនបីផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fishery Production Structures (FPS) Deployment ការដាក់ពង្រាយរចនាសម្ព័ន្ធជលផលសិប្បនិម្មិត (FPS) |
មានភាពស្មុគស្មាញនៃរចនាសម្ព័ន្ធខ្ពស់ (៣វិមាត្រ) ដែលជួយគាំទ្រដល់ជីវចម្រុះ និងដង់ស៊ីតេត្រីខ្ពស់ ជាពិសេសពពួកត្រីតាមថ្មប៉ប្រះទឹកដូចជា Neopomacentrus spp. ព្រមទាំងជួយទប់ស្កាត់ការអូសសំណាញ់បាត។ | មិនមែនជាការចម្លងតាមប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីថ្មប៉ប្រះទឹកធម្មជាតិទាំងស្រុងនោះទេ ហើយមានដង់ស៊ីតេសិប្បីសត្វទាបជាងជម្រកធម្មជាតិ។ | មានដង់ស៊ីតេត្រីខ្ពស់បំផុត (១៥២.៨ ± ៨៩.០ ក្បាល/ស្ថានីយ) និងសន្ទស្សន៍ចម្រុះខ្ពស់ (H'=១០.៧៥)។ |
| Natural Bivalve Beds (BB) Conservation ការអភិរក្សជម្រកសិប្បីសត្វធម្មជាតិ (BB) |
ជាជម្រកដែលមានដង់ស៊ីតេសិប្បីសត្វខ្ពស់បំផុត ដែលជួយរក្សាស្ថិរភាពកករ និងគាំទ្រដល់ពពួកត្រីរកស៊ីបាតសមុទ្រដូចជា Pentapodus paradiseus។ | ងាយរងគ្រោះពីការនេសាទប្រចាំថ្ងៃ (ការមុជទឹកចាប់ និងការដាក់មង) និងមានរចនាសម្ព័ន្ធជម្រក (៣វិមាត្រ) ទាបជាងរចនាសម្ព័ន្ធសិប្បនិម្មិត។ | មានដង់ស៊ីតេសិប្បីសត្វខ្ពស់បំផុត (១៨.២៤ ± ២៣.១២ ក្បាល/ម²)។ |
| Impacted Sites (IS) - Control តំបន់រងផលប៉ះពាល់ពីការអូសសំណាញ់បាត (IS) - តំបន់ត្រួតពិនិត្យ |
គ្មាន (វាដើរតួជាតំបន់ត្រួតពិនិត្យសម្រាប់ការប្រៀបធៀបដើម្បីបង្ហាញពីការបាត់បង់ជីវចម្រុះដោយសារការនេសាទខុសច្បាប់)។ | ជម្រកបាតសមុទ្រត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងដំណំដោយការអូសសំណាញ់បាត ដែលបណ្តាលឱ្យមានតែខ្សាច់ និងគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់សត្វជ្រកកោន។ | សឹងតែគ្មានវត្តមានត្រី (៨.៧៥ ± ១៧.៥ ក្បាល/ស្ថានីយ) និងគ្មានវត្តមានសិប្បីសត្វទាល់តែសោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានឧបករណ៍មុជទឹក ម៉ាស៊ីនថតវីដេអូ និងចំណេះដឹងផ្នែកវាយតម្លៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ ដើម្បីប្រមូលនិងវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតសំខាន់តែនៅក្នុងតំបន់ទឹករាក់នៃប្រជុំកោះកែប (Kep Archipelago) ប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយនឹងចំនួនសំណាក (Replication) និងរយៈពេលត្រួតពិនិត្យនៅមានកម្រិត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងស្តីពីជីវចម្រុះសមុទ្រ និងបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងនៃការនេសាទដោយអូសសំណាញ់បាត ព្រមទាំងសក្តានុពលនៃការស្តារជម្រកឡើងវិញ។
ការរកឃើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេង និងអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់សម្រាប់ការអភិរក្ស និងការគ្រប់គ្រងធនធានជលផលសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការការពារជម្រកធម្មជាតិ និងការដាក់ពង្រាយរចនាសម្ព័ន្ធសិប្បនិម្មិត គឺជាយុទ្ធសាស្រ្តដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ecosystem engineers (វិស្វករប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | ពួកវាមានតួនាទីក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ និងបង្កើតជម្រកថ្មីតាមរយៈការប្រែប្រួលទម្រង់រូបវន្តនៃបរិស្ថាន ដូចជាសិប្បីសត្វដែលបង្កើតជាស្រទាប់សម្បករឹងៗនៅបាតសមុទ្រ ដើម្បីឱ្យសត្វផ្សេងៗទៀតអាចពឹងផ្អែក និងតោងរស់នៅបាន។ | វាប្រៀបដូចជាជាងសំណង់ដែលសាងសង់អគារបេតុងដ៏រឹងមាំមួយ ដើម្បីឱ្យមនុស្សទូទៅអាចចូលមកជ្រកកោន និងរស់នៅបានយ៉ាងសុវត្ថិភាព។ |
| Bioturbation (ការកូរច្របល់កករដោយភាវៈរស់) | គឺជាដំណើរការដែលសត្វសមុទ្រ (ដូចជាត្រីរកស៊ីបាត ឬដង្កូវ) កាយ ជីកកកាយ ឬកូរដីខ្សាច់នៅបាតសមុទ្រ ដែលសកម្មភាពនេះជួយបញ្ចូលអុកស៊ីសែន និងលាយឡំសារធាតុចិញ្ចឹមចូលទៅក្នុងស្រទាប់ដីបានយ៉ាងល្អ។ | វាមានលក្ខណៈដូចជានង្គ័លដែលភ្ជួររាស់ដីចម្ការ ដើម្បីធ្វើឱ្យដីធូរ និងជួយឱ្យដំណាំលូតលាស់បានល្អ។ |
| PERMANOVA (ការវិភាគភាពប្រែប្រួលពហុអថេរ) | វាគឺជាវិធីសាស្រ្តវិភាគស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើក្រុមនៃទិន្នន័យ (ដូចជាប្រភេទត្រីរស់នៅតាមទីតាំងជម្រកផ្សេងៗគ្នា) ពិតជាមានភាពខុសគ្នាដាច់ពីគ្នាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ឬក៏គ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | វាប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនដែលបញ្ជាក់ប្រាប់យើងថា កន្ត្រកផ្លែឈើពីរពិតជាមានសមាសភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ មិនមែនកើតឡើងដោយការច្របូកច្របល់ចៃដន្យឡើយ។ |
| SIMPER (ការវិភាគភាគរយភាពស្រដៀងគ្នា) | ជាឧបករណ៍វិភាគស្ថិតិដែលជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបញ្ជាក់ថាតើប្រភេទសត្វមួយណា (ឧទាហរណ៍ ត្រីប្រភេទណាខ្លះ) ដែលដើរតួនាទីជាកត្តាចម្បងបំផុត ក្នុងការធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីរមានភាពខុសគ្នា។ | បន្ទាប់ពីដឹងថាកន្ត្រកផ្លែឈើពីរខុសគ្នា ឧបករណ៍នេះដើរតួជាអ្នកប្រាប់យើងច្បាស់ៗថា ភាពខុសគ្នានោះគឺបណ្ដាលមកពី "ផ្លែប៉ោម" ច្រើនជាងគេ។ |
| Benthic-pelagic linkages (ទំនាក់ទំនងរវាងបាតសមុទ្រនិងផ្ទៃទឹក) | គឺជាដំណើរការផ្លាស់ប្តូរ និងបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម ព្រមទាំងថាមពល រវាងសត្វដែលរស់នៅជាប់បាតសមុទ្រ (ដូចជាសិប្បីសត្វទាញយកចំណីពីទឹក) និងសត្វដែលហែលនៅក្នុងផ្ទៃទឹកខាងលើ។ | វាប្រៀបដូចជាប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មនាំចេញនាំចូលដែលផ្លាស់ប្តូរទំនិញរវាងទីក្រុងដែលនៅតាមតំបន់ភ្នំ និងទីក្រុងនៅតំបន់ទំនាប។ |
| Visual census transect (ការស្ទង់មតិរាប់ចំនួនតាមខ្សែបន្ទាត់) | ជាបច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវដែលអ្នកមុជទឹកត្រូវហែលយឺតៗតាមខ្សែបន្ទាត់ប្រវែងមួយដែលបានកំណត់ទំហំច្បាស់លាស់ រួចកត់ត្រា និងរាប់ចំនួនសត្វរស់នៅដែលឆ្លងកាត់តំបន់នោះ ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យតាមស្តង់ដាររួមមួយ។ | វាដូចជាអ្នកយាមដើរល្បាតតាមច្រករបៀងមួយជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីរាប់ចំនួនមនុស្សដែលដើរឆ្លងកាត់តែក្នុងគម្លាតដែលគាត់អាចមើលឃើញច្បាស់។ |
| Non-metric multidimensional scaling (NMDS) (ការធ្វើមាត្រដ្ឋានពហុវិមាត្រមិនតាមខ្នាត) | ជាបច្ចេកទេសបង្កើតគំនូសតាងដើម្បីសង្ខេប និងបង្ហាញពីភាពស្រដៀងគ្នានៃទិន្នន័យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្មុគស្មាញ ដែលចំណុចកាន់តែនៅជិតគ្នានៅលើប្លង់ មានន័យថាជម្រកទាំងនោះកាន់តែមានប្រភេទសត្វដូចគ្នា។ | វាប្រៀបដូចជាការគូរផែនទីចំណងមិត្តភាព ដោយតម្រូវឱ្យអ្នកដែលមានចំណង់ចំណូលចិត្តដូចគ្នា ត្រូវឈរនៅកៀកជិតគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
