បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈមនៃការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថាន និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចដែលសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរ Ban Tha Khao (កោះ Yao Noi ប្រទេសថៃ) កំពុងជួបប្រទះក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ គម្រោងស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចូលរួមពីសហគមន៍ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រថតរូបបញ្ចេញមតិ និងការសម្ភាសន៍។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅនៅក្នុងសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរ Ban Tha Khao ដោយផ្តោតលើការធ្លាក់ចុះនៃធនធានជលផល ការកើនឡើងនូវបញ្ហាសំណល់ប្លាស្ទិក និងការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមពីការនេសាទបែបប្រពៃណីទៅជាវិស័យទេសចរណ៍ និងកសិកម្មដាំកៅស៊ូ។ ទន្ទឹមនឹងបញ្ហាប្រឈម សហគមន៍ក៏បានបង្ហាញពីភាពជោគជ័យក្នុងការផ្តួចផ្តើមគម្រោងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិផងដែរ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការធ្លាក់ចុះធនធានមច្ឆាជាតិ (Decline in Fish Stocks) | បរិមាណត្រីសមុទ្រ និងប្រភេទត្រីមួយចំនួនបានបាត់បង់ ឬធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដែលបណ្តាលមកពីកំណើននៃចំនួនអ្នកនេសាទ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទទំនើប និងការទន្ទ្រានពីទូកនេសាទពាណិជ្ជកម្មខ្នាតធំ។ | ទិន្នផលនេសាទក្នុងមួយទូករបស់អ្នកភូមិបានធ្លាក់ចុះពី ៣០០-៤០០ គ.ក្រ មកត្រឹម ១០០ គ.ក្រ ខណៈទូកពាណិជ្ជកម្មខ្នាតធំអាចចាប់ត្រីបានដល់ទៅ ៨,០០០ គ.ក្រ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ២ ម៉ោង។ |
| ការផ្លាស់ប្តូរមុខរបរ និងការកើនឡើងតម្លៃទីផ្សារ (Livelihood Shift and Price Increases) | ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍បានបង្វែរមុខរបរពីការនេសាទទៅធ្វើចម្ការកៅស៊ូ និងបម្រើសេវាកម្មទេសចរណ៍ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណូលកើនឡើង តែក៏ធ្វើឱ្យការចំណាយប្រចាំថ្ងៃ និងតម្លៃទំនិញគ្រឿងសមុទ្រកើនឡើងខ្ពស់ផងដែរ។ | តម្លៃក្តាមសេះបានកើនឡើងពី ២០-៥០ បាត ដល់ ១៥០ បាត/គ.ក្រ ដោយសារតម្រូវការទេសចរណ៍ ហើយតម្លៃជ័រកៅស៊ូបានកើនដល់ ៧៣ បាត/គ.ក្រ ធៀបនឹងពីមុនដែលមានតម្លៃត្រឹម ២០-៣០ បាត។ |
| បញ្ហាសំណល់ និងការរិចរិលបរិស្ថាន (Waste and Environmental Degradation) | កំណើននៃវិស័យទេសចរណ៍បានបន្សល់ទុកនូវសំណល់ប្លាស្ទិកយ៉ាងច្រើននៅតាមឆ្នេរ និងក្នុងសមុទ្រ រួមផ្សំជាមួយនឹងការងាប់ផ្កាថ្ម សំណឹកឆ្នេរ និងផលវិបាកនៃការទម្លាក់ផ្កាថ្មសិប្បនិម្មិតដែលធ្វើឱ្យខូចខាតឧបករណ៍នេសាទ។ | អ្នកនេសាទត្រូវខាតបង់អួនរាប់ពាន់បាត (បាត់បង់អួន ៧ ផ្ទាំង តម្លៃរាប់ពាន់បាត) ដោយសារជាប់នឹងផ្កាថ្មសិប្បនិម្មិត និងបញ្ហាសំរាមថង់ផ្លាស្ទិកពណ៌ខ្មៅដែលត្រូវគេបោះចោលពីទូកទេសចរណ៍។ |
| ភាពជោគជ័យនៃការអភិរក្សសហគមន៍ (Community Conservation Success) | សហគមន៍បានផ្តួចផ្តើមរៀបចំតំបន់ព្រៃសហគមន៍ និងអនុវត្តច្បាប់ហាមឃាត់ការកាប់ឈើ ដែលជួយស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាងឡើងវិញ និងទាក់ទាញពពួកសត្វសមុទ្រឱ្យត្រលប់មកវិញ។ | សហគមន៍បានដាំដើមកោងកាងជាង ១០,០០០ ដើម លើផ្ទៃដី ៣០០ រ៉ៃ ដែលធ្វើឱ្យប្រភេទសត្វខ្យង ក្តាម និងជីវចម្រុះផ្សេងៗត្រលប់មករស់នៅកាន់តែច្រើនឡើងវិញ។ |
ផ្អែកលើការរកឃើញពីការសិក្សានេះ របាយការណ៍បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួនដើម្បីធានាដល់និរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរ ដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងអាជ្ញាធរជលផល (Government and Fisheries Authority) | បង្កើតតំបន់ហាមឃាត់ (Zoning) យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដើម្បីការពារកុំឱ្យទូកនេសាទពាណិជ្ជកម្មខ្នាតធំចូលមកនេសាទដណ្តើមផលប្រយោជន៍ និងបំផ្លាញធនធានក្នុងតំបន់ឆ្នេររាក់របស់សហគមន៍។ | ខ្ពស់ (High) |
| អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន (Local Authorities) | រៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ជាបន្ទាន់ ដោយរួមបញ្ជូលទាំងការសាងសង់ឡដុតសំរាមស្តង់ដារ និងការអប់រំសហគមន៍ឱ្យចេះបែងចែកប្រភេទសំរាមឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) | ផ្តល់ការគាំទ្របច្ចេកទេស និងថវិកាសម្រាប់ការដាំស្តារព្រៃកោងកាង និងបន្តបង្កើតកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលមុខរបរជំនួសសម្រាប់ស្ត្រី (ឧ. ការធ្វើសិប្បកម្ម ធ្វើនំ ការបង្រៀនភាសាអង់គ្លេស)។ | មធ្យម (Medium) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ប្រតិបត្តិករទេសចរណ៍ត្រូវចូលរួមរក្សាបរិស្ថានដោយបញ្ឈប់ការចោលសំរាមចូលសមុទ្រ ព្រមទាំងផ្តល់អាទិភាពក្នុងការជួលកម្លាំងពលកម្មពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានតម្លៃ និងពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តតំបន់ឆ្នេររបស់យើងកំពុងឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍យ៉ាងរហ័ស និងជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងគ្នា ដូចជាការថយចុះធនធានសមុទ្រ បញ្ហាសំរាមប្លាស្ទិក និងការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់សហគមន៍នេសាទ។
មេរៀនពី Ban Tha Khao បង្ហាញថាកម្ពុជាត្រូវតែមានតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដែលជំរុញដោយទេសចរណ៍និងកសិកម្ម ជាមួយនឹងការការពារធនធានធម្មជាតិ និងការផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានទាំងនោះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Photovoice process | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបចូលរួមដែលអនុញ្ញាតឱ្យសមាជិកសហគមន៍ប្រើប្រាស់កាមេរ៉ាថតរូបដើម្បីចងក្រងរឿងរ៉ាវ បង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈម និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកគេ ដើម្បីទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកធ្វើគោលនយោបាយក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា។ | ដូចជាការផ្តល់ម៉ៃក្រូហ្វូនដល់អ្នកភូមិ តែប្តូរមកជាការប្រើរូបថតដើម្បីនិយាយជំនួសពាក្យសម្តីប្រាប់ពីរឿងរ៉ាវ និងកង្វល់ពិតប្រាកដរបស់ពួកគេទៅកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំ។ |
| Artificial reefs | រចនាសម្ព័ន្ធដែលមនុស្សបង្កើតឡើង ហើយទម្លាក់ចូលទៅក្នុងបាតសមុទ្រដើម្បីបង្កើតជាជម្រកសិប្បនិម្មិតសម្រាប់ត្រី និងជីវចម្រុះសមុទ្រផ្សេងៗទាក់ទាញឱ្យមកពងកូន ក៏ប៉ុន្តែក្នុងបរិបទអនុវត្តជាក់ស្តែង វាអាចបង្កបញ្ហាដល់ការជាប់ដាច់អួនរបស់អ្នកនេសាទខ្នាតតូចប្រសិនបើគ្មានការកំណត់តំបន់ច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការសាងសង់ខុនដូក្រោមសមុទ្រដើម្បីឱ្យត្រីមានកន្លែងរស់នៅ និងពួនសុវត្ថិភាព តែវាអាចក្លាយជាអន្ទាក់ធ្វើឱ្យខូចខាតសំណាញ់អ្នកនេសាទដែលមិនដឹងទីតាំង។ |
| Commercial boats | ទូកនេសាទខ្នាតធំដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍ទំនើបៗ (ដូចជាសូណាស្វែងរកត្រី និងភ្លើងហ្វា) សម្រាប់ចាប់ត្រីក្នុងបរិមាណច្រើនក្នុងគោលដៅពាណិជ្ជកម្ម ដែលទាមទារឱ្យមានការអនុវត្តច្បាប់បែងចែកតំបន់នេសាទ (Zoning) យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដើម្បីកុំឱ្យទន្ទ្រានផលប្រយោជន៍សហគមន៍នេសាទខ្នាតតូច។ | ដូចជារោងចក្រចល័តលើផ្ទៃសមុទ្រ ដែលបូមយកធនធានត្រីស្ទើរតែទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកនេសាទលក្ខណៈគ្រួសារតូចតាចបាត់បង់ប្រភពចំណូល។ |
| Community forest | តំបន់ព្រៃឈើ (ដូចជាព្រៃកោងកាង) ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រគល់សិទ្ធិឱ្យសហគមន៍មូលដ្ឋានជាអ្នកគ្រប់គ្រង ការពារ និងប្រើប្រាស់ដោយនិរន្តរភាព តាមរយៈការបង្កើតបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងសហគមន៍ហាមឃាត់ការកាប់បំផ្លាញដើម្បីធានាការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាធនាគាររួមរបស់ភូមិ ដែលអ្នកភូមិគ្រប់គ្នាមានតួនាទីយាមកាមមិនឱ្យមានចោរមកលួចដើមទុន (ដើមឈើ) ហើយអាចដកយកតែការប្រាក់ (ផលអនុផលព្រៃឈើ និងមច្ឆាជាតិ) មកប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Supplementary livelihood | មុខរបរបន្ថែម ឬសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចបន្ទាប់បន្សំដែលប្រជាពលរដ្ឋត្រូវធ្វើដើម្បីរកប្រាក់ចំណូលបន្ថែម ក្រៅពីមុខរបរចម្បង ក្នុងគោលដៅពង្រឹងភាពធន់របស់សហគមន៍នៅពេលដែលធនធានធម្មជាតិ (ដូចជាត្រី) ធ្លាក់ចុះ និងចំណាយក្នុងជីវភាពកើនឡើង។ | ដូចជាការមានកង់បន្លាស់មួយទៀតនៅក្នុងឡាន ដើម្បីធានាថាទោះបីជាបែកកង់ធំ (បាត់បង់ចំណូលនេសាទ) ក៏នៅមានកង់មួយទៀតអាចបន្តធ្វើដំណើរទៅមុខបាន។ |
| TAO | តំណាងឱ្យពាក្យ Tambon Administration Office ដែលជាអង្គភាពរដ្ឋបាលថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់នៅប្រទេសថៃ មានអំណាចវិមជ្ឈការក្នុងការប្រមូលពន្ធ រៀបចំថវិកា និងផ្តល់សេវាសាធារណៈដោយផ្ទាល់ដល់មូលដ្ឋាន ដូចជាការគ្រប់គ្រងសំរាមជាដើម។ | គឺស្រដៀងគ្នានឹងសាលាឃុំ/សង្កាត់នៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលកៀកនឹងប្រជាពលរដ្ឋបំផុត ទទួលបន្ទុកយកពន្ធ និងអភិវឌ្ឍន៍ភូមិដោយផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
