បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកំណត់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទរុក្ខជាតិពិតប្រាកដនៅក្នុងសហគមន៍ព្រៃឈើ ដោយសារតែការធ្វើជំរឿនទាំងស្រុងជារឿយៗមិនអាចអនុវត្តបាន។ វាធ្វើការប្រៀបធៀបភាពត្រឹមត្រូវនៃសន្ទស្សន៍ជីវចម្រុះចំនួនបួនផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើមួយណាផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រៀបធៀបទិន្នន័យជំរឿនទាំងស្រុងពីឡូត៍ដីទំហំ 40m x 40m ជាមួយនឹងទិន្នន័យដែលទទួលបានពីវិធីសាស្ត្រគំរូនៅក្នុងប្រភេទព្រៃឈើចំនួនបី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| McIntosh's MC2 Index សន្ទស្សន៍ MC2 របស់ McIntosh |
វាផ្តល់តម្លៃប៉ាន់ប្រមាណដែលកៀកទៅនឹងភាពចម្រុះពិតប្រាកដ (actual diversity) បំផុត ទោះបីជាប្រើវិធីសាស្ត្រទាញយកគំរូក៏ដោយ។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅពេលទំហំសំណាកមានកម្រិតថេរ។ | វាមិនសូវមានប្រជាប្រិយភាព និងប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយដូចសន្ទស្សន៍ Shannon ឬ Simpson នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវទូទៅឡើយ។ | ផ្តល់តម្លៃប្រហាក់ប្រហែលបំផុតទៅនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងក្នុងប្រភេទព្រៃទាំងបី (ឧទាហរណ៍ 0.796 ធៀបនឹង 0.790 ក្នុងព្រៃស្រោងស្ងួត)។ |
| Shannon-Wiener's H' Index សន្ទស្សន៍ H' របស់ Shannon-Wiener |
ជារង្វាស់ទូទៅដែលត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ ដែលវាស់វែងទាំងចំនួនប្រភេទសរុប (species richness) និងភាពស្មើគ្នានៃប្រភេទ (evenness)។ | មាននិន្នាការវាយតម្លៃខ្ពស់ពេក (overestimate) នូវភាពចម្រុះពិតប្រាកដ ជាពិសេសនៅពេលប្រើជាមួយវិធីសាស្ត្រគំរូ Point-centered quarter។ | តម្លៃដែលបានប៉ាន់ស្មានគឺខ្ពស់ជាងទិន្នន័យជាក់ស្តែងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ (ឧទាហរណ៍ 5.017 ធៀបនឹង 4.833 ក្នុងព្រៃស្រោងស្ងួត)។ |
| Simpson's D Index សន្ទស្សន៍ D របស់ Simpson |
ងាយស្រួលគណនា និងផ្តល់ទម្ងន់ច្រើនដល់ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានវត្តមានច្រើន (common species) ដែលជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលពីប្រភេទកម្រ។ | ដូចទៅនឹង Shannon-Wiener ដែរ វាវាយតម្លៃលើសពីការពិតនៅពេលប្រើវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសគំរូ និងអាចរងឥទ្ធិពលពីភាពវៀចនៃទិន្នន័យ (negative kurtosis)។ | ប៉ាន់ប្រមាណខ្ពស់ជាងភាពចម្រុះជាក់ស្តែងបន្តិច (ឧទាហរណ៍ 0.976 ធៀបនឹង 0.962)។ |
| McIntosh's MC1 Index សន្ទស្សន៍ MC1 របស់ McIntosh |
ផ្អែកលើគំនិតនៃ 'ចម្ងាយ' (distance) រវាងសហគមន៍ប្រភេទសត្វ/រុក្ខជាតិ និងចំនុចដើមនៅក្នុងលំហពហុវិមាត្រ ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការសិក្សាអេកូឡូស៊ី។ | មាននិន្នាការវាយតម្លៃខ្ពស់ជាងតម្លៃពិតប្រាកដនៅពេលប្រើការទាញយកគំរូ ដែលស្រដៀងទៅនឹង H' និង D ដែរ។ | ផ្តល់តម្លៃប៉ាន់ស្មានខ្ពស់ជាងទិន្នន័យជាក់ស្តែង (ឧទាហរណ៍ 0.921 ធៀបនឹង 0.855)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការងារចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីតាំងព្រៃឈើ និងចំណេះដឹងផ្នែករុក្ខសាស្ត្រស៊ីជម្រៅសម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទឈើ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រភេទព្រៃចំនួនបីនៅអាងទន្លេ Namprom ខេត្ត Chaiyaphum ប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ ១៩៨៨។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានប្រភេទព្រៃឈើស្រដៀងគ្នានៅតំបន់ឥណ្ឌូចិន លទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបាន ប៉ុន្តែវាអាចមានការប្រែប្រួលដោយសារលក្ខខណ្ឌដី អាកាសធាតុបច្ចុប្បន្ន និងកម្រិតនៃការរំខានពីមនុស្សនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនិងការជ្រើសរើសសន្ទស្សន៍ដ៏ត្រឹមត្រូវនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការវាយតម្លៃជីវចម្រុះព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីដែនកំណត់នៃសន្ទស្សន៍នីមួយៗ និងការជ្រើសរើសសន្ទស្សន៍ MC2 នឹងផ្តល់នូវទិន្នន័យជីវចម្រុះដែលគួរឱ្យទុកចិត្តជាងមុនសម្រាប់ការអភិរក្សព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Species Diversity (ភាពចម្រុះនៃប្រភេទរុក្ខជាតិ) | រង្វាស់ដែលរួមបញ្ចូលទាំងចំនួននៃប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នា (Species Richness) និងរបៀបដែលចំនួនឯកត្តជនត្រូវបានបែងចែកស្មើៗគ្នាក្នុងចំណោមប្រភេទទាំងនោះ (Evenness) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ។ | ដូចជាកញ្ចប់ស្ករគ្រាប់ចម្រុះពណ៌ ដែលមិនត្រឹមតែមានពណ៌ច្រើនមុខទេ ថែមទាំងមានចំនួនស្ករគ្រាប់ពណ៌នីមួយៗប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទៀតផង។ |
| Point-centered quarter method (វិធីសាស្ត្រគំរូចែកជាបួនចំណុចកណ្តាល) | វិធីសាស្ត្រទាញយកសំណាកដោយមិនបាច់វាស់កំណត់ព្រំដែនឡូត៍ (Plotless sampling) ដោយជ្រើសរើសចំណុចមួយ ចែកតំបន់ជុំវិញជាបួនផ្នែក រួចវាស់ចម្ងាយទៅរកដើមឈើដែលនៅជិតបំផុតក្នុងផ្នែកនីមួយៗ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានដង់ស៊ីតេ និងភាពចម្រុះ។ | ដូចជាការឈរនៅកណ្តាលផ្លូវបំបែកជាបួន រួចវាស់ចម្ងាយទៅរកមនុស្សដែលឈរជិតបំផុតនៅតាមផ្លូវនីមួយៗ ដើម្បីទស្សន៍ទាយថានៅតំបន់នោះមានមនុស្សច្រើនកម្រិតណា។ |
| Simpson's D (សន្ទស្សន៍ D របស់ Simpson) | សន្ទស្សន៍វាស់វែងភាពចម្រុះដោយផ្អែកលើប្រូបាប៊ីលីតេដែលឯកត្តជនពីរដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយចៃដន្យពីសហគមន៍មួយ គឺជាប្រភេទតែមួយ។ វាផ្តល់ទម្ងន់ច្រើនដល់ប្រភេទដែលមានវត្តមានច្រើនជាងគេ។ | ដូចជាការលូកដៃចាប់បាល់ពីរចេញពីប្រអប់ងងឹត បើមានភាគរយខ្ពស់ដែលអ្នកចាប់បានបាល់ពណ៌ដូចគ្នា នោះប្រអប់នោះមិនសូវមានភាពចម្រុះពណ៌ទេ។ |
| Shannon-Wiener's H' (សន្ទស្សន៍ H' របស់ Shannon-Wiener) | សន្ទស្សន៍គណនាភាពចម្រុះដោយផ្អែកលើទ្រឹស្តីព័ត៌មាន (Information Theory) ដែលវាស់វែងកម្រិតនៃភាពមិនប្រាកដប្រជា (Uncertainty) ក្នុងការទស្សន៍ទាយប្រភេទរបស់ឯកត្តជនណាមួយដែលត្រូវជ្រើសរើសដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការព្យាយាមទាយថាតើបទចម្រៀងបន្ទាប់នៅក្នុង Playlist គឺជាបទអ្វី បើ Playlist នោះមានចម្រៀងច្រើនប្រភេទនិងមានចំនួនស្មើៗគ្នា នោះអ្នកកាន់តែពិបាកទាយត្រូវ។ |
| McIntosh's MC2 (សន្ទស្សន៍ MC2 របស់ McIntosh) | រង្វាស់ភាពចម្រុះដែលប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តីចម្ងាយ Euclidean (Distance measure) ដើម្បីវាស់គម្លាតរវាងសហគមន៍ប្រភេទរុក្ខជាតិ និងចំណុចគោលសូន្យ នៅក្នុងលំហវិមាត្រច្រើន ដែលសាកសមបំផុតសម្រាប់ការទាញសំណាកដែលមានទំហំថេរ។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តពីតាហ្គ័រ (Pythagoras) ដើម្បីវាស់ចម្ងាយទីតាំងរបស់សហគមន៍រុក្ខជាតិនៅក្នុងប្លង់លំហ ដើម្បីដឹងពីការរាយប៉ាយនៃសហគមន៍នោះ។ |
| Complete census (ជំរឿនទាំងស្រុង) | ការចុះស្រាវជ្រាវដោយការរាប់ និងវាស់វែងដើមឈើគ្រប់ដើមទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងតំបន់កំណត់មួយ (ឧទាហរណ៍ ឡូត៍ដី 40m x 40m) ដោយមិនប្រើប្រាស់ការទាញយកសំណាកតំណាងឡើយ ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សម្នាក់ៗនៅក្នុងថ្នាក់រៀនដោយផ្ទាល់ ជាជាងការសួរអ្នកតំណាងថ្នាក់ដើម្បីស្មានចំនួនសិស្ស។ |
| Species richness (ភាពសម្បូរនៃប្រភេទ) | ចំនួនសរុបនៃប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វផ្សេងៗគ្នាដែលមាននៅក្នុងសហគមន៍ ឬតំបន់ណាមួយ ដោយមិនគិតពីចំនួនឯកត្តជនរបស់ប្រភេទនីមួយៗនោះទេ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមុខម្ហូបដែលមាននៅលើតុ ដោយមិនខ្វល់ថាម្ហូបនីមួយៗមានបរិមាណតិច ឬច្រើនប៉ុណ្ណានោះទេ។ |
| DBH - Diameter at Breast Height (អង្កត់ផ្ចិតត្រឹមទ្រូង) | វិធីសាស្ត្រស្តង់ដារក្នុងការវាស់ទំហំដើមឈើ ដោយវាស់អង្កត់ផ្ចិតនៃគល់ឈើនៅកម្ពស់ប្រហែល ១.៣ ឬ ១.៤ ម៉ែត្រពីដី ដែលជាទូទៅដើមតូចៗ (ឧ. ក្រោម 4.5 cm) មិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងការសិក្សានេះទេ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីវាយតម្លៃពីទំហំរាងកាយរបស់ពួកគេ ដោយវាស់នៅកម្ពស់ស្តង់ដារមួយដែលងាយស្រួល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
