បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីភាពចាំបាច់ក្នុងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពយុទ្ធសាស្ត្រ និងផែនការសកម្មភាពជីវចម្រុះជាតិ (NBSAP) របស់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗ និងបញ្ចូលការអភិរក្សទៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះសង្ខេបអំពីដំណើរការ និងសមាសធាតុសំខាន់ៗនៃលិខិតូបករណ៍គោលនយោបាយ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមរយៈការពិគ្រោះយោបល់អន្តរក្រសួង និងអ្នកជំនាញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 2002 National Biodiversity Strategy & Action Plan (Baseline) យុទ្ធសាស្ត្រ និងផែនការសកម្មភាពជីវចម្រុះជាតិឆ្នាំ ២០០២ |
ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តអនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិស្តីពីជីវចម្រុះ (CBD) នៅកម្ពុជា និងការកសាងសមត្ថភាពបឋម។ | ខ្វះការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិថ្មីៗ ហើយមិនសូវមានការធ្វើសមាហរណកម្មទូលំទូលាយជាមួយវិស័យសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗក្នុងបរិបទដែលសេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើន។ | បានបង្កើតជាឯកសារគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិដំបូងតាំងពីឆ្នាំ ២០០២។ |
| 2016 Updated NBSAP (Integrated Policy Framework) យុទ្ធសាស្ត្រ និងផែនការសកម្មភាពជីវចម្រុះជាតិឆ្នាំ ២០១៦ (ក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយចម្រុះ) |
រួមបញ្ចូលការអភិរក្សទៅក្នុងការសម្រេចចិត្តគ្រប់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចជាតិ មានប្រធានបទគ្របដណ្តប់ច្រើន (២៤ ប្រធានបទ) និងមានការរៀបចំយន្តការត្រួតពិនិត្យអន្តរក្រសួងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការតាមដាន និងវាយតម្លៃញឹកញាប់ (រៀងរាល់ពីរឆ្នាំម្តង) ហើយត្រូវការធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់ដើម្បីប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យពីគ្រប់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។ | កត់ត្រាប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិសរុប ៦,១៤៩ ប្រភេទ និងបង្កើតយន្តការសម្របសម្រួលគណៈកម្មាធិការដឹកនាំជីវចម្រុះអន្តរក្រសួង (IBSC)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានការកសាងសមត្ថភាពធនធានមនុស្ស និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យច្បាស់លាស់ពីសំណាក់ស្ថាប័នរដ្ឋ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍។
ឯកសារនេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីរបាយការណ៍ស្ថានភាពជីវចម្រុះជាតិឆ្នាំ ២០១៦ ដែលប្រមូលផ្តុំពីការស្រាវជ្រាវនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យមូលដ្ឋាននេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី និងការកែទម្រង់តំបន់ការពារធម្មជាតិថ្មីៗ អាចធ្វើឱ្យស្ថានភាពជីវចម្រុះជាក់ស្តែងប្រែប្រួលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលតម្រូវឱ្យមានការសិក្សាជាប្រចាំ។
ក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយ NBSAP ឆ្នាំ ២០១៦ នេះមានភាពចាំបាច់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីធានាថាការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដើរស្របគ្នានឹងការការពារបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ភាពជោគជ័យនៃយុទ្ធសាស្ត្រនេះអាស្រ័យលើការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីគ្រប់វិស័យ រាប់ចាប់ពីប្រជាពលរដ្ឋ សហគមន៍ រហូតដល់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| National Biodiversity Strategy & Action Plan (NBSAP) | ឯកសារគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិដែលកំណត់ពីចក្ខុវិស័យ គោលដៅ និងសកម្មភាពជាក់លាក់ ដើម្បីបញ្ជ្រាបការការពារ និងការប្រើប្រាស់ធនធានជីវចម្រុះប្រកបដោយនិរន្តរភាពទៅក្នុងគ្រប់វិស័យនៃការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល។ | ដូចជាប្លង់មេ (Master Plan) មួយសម្រាប់ប្រទេសទាំងមូលដើម្បីថែរក្សាព្រៃឈើ សត្វព្រៃ និងធម្មជាតិ កុំឱ្យបាត់បង់សម្រាប់ក្មេងជំនាន់ក្រោយ។ |
| Convention on Biological Diversity (CBD) | អនុសញ្ញាអន្តរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដល់ប្រទេសហត្ថលេខីក្នុងការអភិរក្សជីវចម្រុះ ការប្រើប្រាស់ដោយចីរភាព និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ពីធនធានសេនេទិចដោយស្មើភាព។ | ដូចជាកិច្ចសន្យាពិភពលោកមួយដែលប្រទេសនានាព្រមព្រៀងគ្នារួមដៃការពារធម្មជាតិនៅលើផែនដី និងចែករំលែកផលប្រយោជន៍គ្នាទៅវិញទៅមកប្រកបដោយយុត្តិធម៌។ |
| Clearing House Mechanism | ប្រព័ន្ធបណ្តាញព័ត៌មានដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីប្រមូល ចែករំលែក និងសម្របសម្រួលទិន្នន័យផ្នែកជីវចម្រុះ រវាងអ្នកស្រាវជ្រាវ ស្ថាប័នរដ្ឋ និងសាធារណជន ដើម្បីជួយគាំទ្រដល់ការតាមដាននិងវាយតម្លៃការអនុវត្ត NBSAP។ | ដូចជាបណ្ណាល័យឌីជីថលកណ្តាលមួយដែលប្រមូលផ្តុំរាល់ឯកសារ និងទិន្នន័យទាក់ទងនឹងសត្វនិងរុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យអ្នកពាក់ព័ន្ធអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់បានងាយស្រួល។ |
| Ex situ Conservation | ការអភិរក្សប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដោយយកពួកវាចេញពីទីជម្រកធម្មជាតិដើម មកថែរក្សានៅកន្លែងមួយផ្សេងទៀតដូចជានៅក្នុងសួនសត្វ សួនរុក្ខជាតិ ឬធនាគាររក្សាគ្រាប់ពូជ ដើម្បីការពារពួកវាពីការផុតពូជ។ | ដូចជាការយកសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជនៅព្រៃ មកចិញ្ចឹមថែរក្សានៅកន្លែងសុវត្ថិភាពមួយ (ឧទាហរណ៍៖ សួនសត្វ ឬកន្លែងបង្កាត់ពូជ)។ |
| Aichi Biodiversity Targets | សំណុំនៃគោលដៅអន្តរជាតិចំនួន ២០ ដែលត្រូវបានអនុម័តក្រោមអនុសញ្ញា CBD ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃការកាត់បន្ថយសម្ពាធលើជីវចម្រុះ និងការលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ធនធានប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅត្រឹមឆ្នាំ ២០២០។ | ដូចជាបញ្ជីការងារផ្ទះចំនួន ២០ ចំណុចដែលពិភពលោកត្រូវធ្វើឱ្យសម្រេច ដើម្បីសង្គ្រោះបរិស្ថានពីការវិនាសហិនហោច។ |
| Genetic resources | សម្ភារៈហ្សែន (DNA) របស់រុក្ខជាតិ សត្វ ឬអតិសុខុមប្រាណ ដែលមានតម្លៃជាក់ស្តែង ឬមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការស្រាវជ្រាវ កសិកម្ម ការបង្កាត់ពូជ ឬការផលិតឱសថ។ | ដូចជាកូដសម្ងាត់ដែលផ្ទុកព័ត៌មានពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ភាវៈរស់ ហើយមនុស្សអាចយកវាមកសិក្សាដើម្បីបង្កើតពូជដំណាំថ្មីៗដែលធន់នឹងអាកាសធាតុ ឬធ្វើថ្នាំពេទ្យ។ |
| Cross-sectoral programmes | ការធ្វើសមាហរណកម្មគោលនយោបាយ និងសកម្មភាពផែនការដែលទាមទារឱ្យមានការសហការគ្នារវាងស្ថាប័ន ឬក្រសួងច្រើន (ដូចជា កសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងបរិស្ថាន) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ និងសម្រេចគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍រួម។ | ដូចជាការធ្វើការងារជាក្រុមដោយតម្រូវឱ្យអ្នកជំនាញពីផ្នែកផ្សេងៗគ្នា ត្រូវរួមដៃគ្នាធ្វើផែនការតែមួយ ជាជាងការធ្វើការដាច់ដោយឡែកពីគ្នារៀងៗខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
