បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (ព្រៃធម្មជាតិ ការដាំព្រៃឡើងវិញ និងចម្ការកសិកម្ម) ទៅលើបរិមាណសន្និធិកាបូន និងការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) នៅក្នុងដីតំបន់ខ្ពង់រាបនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការវាស់ស្ទង់បរិមាណកាបូនក្នុងដី និងការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅទីតាំងចំនួនបីផ្សេងគ្នាក្នុងខេត្ត Nakhon Ratchasima ចន្លោះខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៣ ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Dry Evergreen Forest (DEF) ព្រៃស្រោងធម្មជាតិ (DEF) |
មានបរិមាណសន្និធិកាបូនសរុប និងក្នុងដីខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដែលជួយកាត់បន្ថយកាបូនក្នុងបរិយាកាសបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការបង្កើតជាព្រៃស្រោង និងទាមទារការការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីការកាប់បំផ្លាញ។ | សន្និធិកាបូនសរុប ៤១៨ តោន/ហិកតា និងសន្និធិកាបូនក្នុងដីជម្រៅ ៥០សង់ទីម៉ែត្រ មាន ១១៨ តោន/ហិកតា។ |
| Reforestation (Acacia mangium) (AC) ការដាំព្រៃឈើឡើងវិញប្រភេទ Acacia mangium វ័យ១៦ឆ្នាំ (AC) |
អាចជួយស្តារកាបូនក្នុងដីបាន ១៤% ធៀបនឹងដីកសិកម្មក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១៦ឆ្នាំ និងផ្តល់ជីវម៉ាសរុក្ខជាតិក្នុងអត្រាខ្ពស់។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 ពីដីមានកម្រិតខ្ពស់បន្តិចដោយសារបរិមាណធ្លាក់ស្លឹកច្រើន និងរំហូរដង្ហើមរបស់ឫសឈើលូតលាស់លឿន។ | សន្និធិកាបូនសរុប ១៦៤ តោន/ហិកតា និងសន្និធិកាបូនក្នុងដីមាន ៦៦ តោន/ហិកតា។ |
| Corn Cultivation (CF) ការដាំដុះដំណាំពោត ឬដីកសិកម្ម (CF) |
ផ្តល់ទិន្នផលកសិកម្មសម្រាប់ការរស់នៅ និងអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលខ្លី។ | ធ្វើឱ្យបាត់បង់សន្និធិកាបូនទាំងក្នុងជីវម៉ាស និងក្នុងដីរហូតដល់ប្រមាណ ៥០% បើធៀបនឹងព្រៃធម្មជាតិ និងធ្វើឱ្យដីឆាប់រេចរឹល។ | សន្និធិកាបូនសរុបមានត្រឹមតែ ៦០ តោន/ហិកតា និងសន្និធិកាបូនក្នុងដីមាន ៥៧ តោន/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិភាគបន្ទប់ពិសោធន៍ទំនើបៗ ក៏ដូចជាការចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាលជាប្រចាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ (Sakaerat Environmental Research Station) ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ជាច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាផ្តោតតែលើប្រភេទដីព្រៃស្រោងធម្មជាតិ ព្រៃដាំ Acacia mangium និងចម្ការពោត ដែលប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីប្រព័ន្ធកសិកម្មផ្សេងៗទៀត (ដូចជាស្រូវ ឬកៅស៊ូ) និងប្រភេទដីទំនាបនោះទេ។ ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាដើម្បីស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់នៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងអត្ថប្រយោជន៍នៃការដាំព្រៃឈើឡើងវិញក្នុងការវាយតម្លៃឥណទានកាបូន។
របកគំហើញពីការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ដី និងគម្រោងអភិរក្សព្រៃឈើនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការយល់ដឹងអំពីឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ដីទៅលើកាបូនក្នុងដី គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅរកការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការអភិវឌ្ឍវិស័យព្រៃឈើនិងកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon stock (សន្និធិកាបូន) | បរិមាណសរុបនៃធាតុអំបូរទី១៤ (កាបូន) ដែលត្រូវបានស្តុកទុកនៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដូចជាក្នុងដើមឈើ ស្លឹកឈើ (ជីវម៉ាស) និងនៅក្នុងស្រទាប់ដី។ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើធ្វើឱ្យបាត់បង់សន្និធិនេះ។ | ដូចជាគណនីសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារ ដែលក្នុងករណីនេះគឺការសន្សំកាបូនទុកក្នុងធម្មជាតិដើម្បីកុំឱ្យវាហើរចូលក្នុងបរិយាកាសបង្កជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ |
| Net CO2 flux (រំហូរឧស្ម័នកាបូនិចសុទ្ធ) | អត្រានៃការបញ្ចេញ ឬបំភាយឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ពីផ្ទៃដីទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលកើតចេញពីការដកដង្ហើមរបស់ឫសរុក្ខជាតិ និងសកម្មភាពបំបែកសារធាតុសរីរាង្គដោយពពួកអតិសុខុមប្រាណក្នុងដី ទូទាត់ជាមួយកាបូនដែលដីស្រូបយកវិញ។ | ដូចជាចង្វាក់ដង្ហើមរបស់ផ្ទៃដី ដែលស្រូបយកខ្យល់និងដកដង្ហើមបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិចទៅលើអាកាស។ |
| Bulk density (កំហាប់ដី) | រង្វាស់នៃម៉ាសរបស់ដីស្ងួតក្នុងមួយឯកតាមាត្រ (ទម្ងន់ធៀបនឹងទំហំ)។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃភាពហាប់ណែនរបស់ដី និងជួយក្នុងការគណនាបំប្លែងបរិមាណកាបូនសរុបដែលមានក្នុងស្រទាប់ដីនីមួយៗជាតោនក្នុងមួយហិកតា។ | ដូចជាការថ្លឹងមើលថាតើអេប៉ុងមួយដុំមានទម្ងន់ប៉ុន្មានបើធៀបនឹងទំហំរបស់វា បើវាកាន់តែហាប់ណែន វាមានទម្ងន់កាន់តែធ្ងន់។ |
| Closed chamber method (វិធីសាស្ត្របន្ទប់បិទជិត) | បច្ចេកទេសសម្រាប់វាស់ស្ទង់ការបញ្ចេញឧស្ម័នពីផ្ទៃដី ដោយប្រើប្រអប់បិទជិតមួយគ្របពីលើដី រួចបូមយកសំណាកខ្យល់ក្នុងប្រអប់នោះតាមចន្លោះពេលកំណត់ណាមួយទៅវិភាគរកកំហាប់ឧស្ម័នដែលកើនឡើង។ | ដូចជាការយកកែវមួយទៅគ្របពីលើទៀនដែលកំពុងឆេះ រួចចាប់ម៉ោងដើម្បីមើលថាតើវាបញ្ចេញផ្សែងប្រមូលផ្តុំក្នុងកែវនោះលឿនប៉ុណ្ណា។ |
| Aboveground biomass (ជីវម៉ាសលើដី) | ទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់រុក្ខជាតិដែលមានជីវិតរស់នៅខាងលើផ្ទៃដី ដូចជា ដើម មែក និងស្លឹក ដែលជាកន្លែងស្តុកទុកកាបូនដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកខាងលើដីទាំងអស់របស់ដើមឈើ ដោយកាត់ចោលនូវផ្នែកឫសដែលនៅក្រោមដី។ |
| Litter fall (ការធ្លាក់ជ្រុះស្លឹក) | បរិមាណនៃកាកសំណល់រុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក មែកឈើ ផ្លែ ឬផ្កា) ដែលបានជ្រុះធ្លាក់មកលើផ្ទៃដី ដែលជាប្រភពចម្បងក្នុងការផ្តល់សារធាតុសរីរាង្គ និងកាបូនត្រឡប់ចូលទៅក្នុងដីវិញ។ | ដូចជាការរៀបចំដាក់ជីកំប៉ុសធម្មជាតិឱ្យដី តាមរយៈស្លឹកឈើដែលជ្រុះមកលើដី រួចរលួយកា្លយជាជីជាតិ និងជាកាបូន។ |
| Gas chromatography (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វ៊ីឧស្ម័ន) | បច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់បំបែក និងវាស់វែងបរិមាណ ឬកំហាប់នៃប្រភេទឧស្ម័នផ្សេងៗដែលមាននៅក្នុងសំណាកខ្យល់ណាមួយ (នៅក្នុងការសិក្សានេះគឺវាស់បរិមាណ CO2)។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបែងចែកកាក់ ដែលជួយញែកកាក់ដែលលាយឡំគ្នា (ខ្យល់) រួចរាប់ចំនួនកាក់តាមប្រភេទនីមួយៗ (ប្រភេទឧស្ម័ន) ឱ្យដាច់ពីគ្នា។ |
| Radiative forcing (កម្លាំងរុញច្រានវិទ្យុសកម្ម) | ភាពខុសគ្នារវាងថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលស្រូបយកដោយផែនដី និងថាមពលដែលជះត្រលប់ទៅទីអវកាសវិញ។ ការកើនឡើងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ធ្វើឱ្យកម្លាំងនេះមានតម្លៃវិជ្ជមាន ដែលបណ្តាលឱ្យសីតុណ្ហភាពផែនដីកើនឡើងកម្តៅ។ | ដូចជាការដណ្ដប់ភួយក្រាស់ៗដែលធ្វើឱ្យកម្តៅពីរាងកាយមិនអាចភាយចេញទៅក្រៅបាន ធ្វើឱ្យរាងកាយយើងកាន់តែក្តៅឡើងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
