បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតវិធីសាស្ត្ររួមមួយច្បាស់លាស់ក្នុងការគណនាស្នាមជើងកាបូន (Carbon footprint) របស់កសិដ្ឋាន ដើម្បីជួយដល់ការបង្កើតគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះធ្វើការវាយតម្លៃលើវិធីសាស្ត្រគណនាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដោយផ្អែកលើការសម្របតាមគោលការណ៍ណែនាំរបស់ IPCC (IPCC Methodology) សម្រាប់ការប្រើប្រាស់នៅកម្រិតកសិដ្ឋានផ្ទាល់។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការវាយតម្លៃវិធីសាស្ត្រគណនាការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ក្នុងកម្រិតកសិដ្ឋាន ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃការកំណត់ព្រំដែនគណនាជុំវិញកសិដ្ឋាន ការរាប់បញ្ចូលកាបូនវិលជុំ និងឥទ្ធិពលដ៏យូរអង្វែងនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីមកលើកាបូនក្នុងដី។ ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិរបស់ IPCC តែមួយមុខមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងនៅកម្រិតកសិដ្ឋានផ្ទាល់នោះទេ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ព្រំដែនកសិដ្ឋាន និងការបញ្ចេញដោយប្រយោល (Farm-gate boundary & Indirect emissions) | ការនាំចូលធាតុចូលកសិកម្មដូចជាចំណីសត្វ និងជី ចូលមកក្នុងកសិដ្ឋាន គឺជាប្រភពនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នដោយប្រយោលដ៏ធំមួយ ដែលទាមទារឲ្យមានការកំណត់ព្រំដែននៃការគណនាឲ្យបានច្បាស់លាស់។ | ការសិក្សានៅអៀរឡង់លើកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោសាច់ចំនួន ៥ បង្ហាញថាការនាំចូលចំណីសត្វរួមចំណែកពី 5-15% នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នសរុបរបស់កសិដ្ឋាន ដែលមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលនឹងការបញ្ចេញឧស្ម័នពីការគ្រប់គ្រងលាមកសត្វដែរ។ |
| ការទូទាត់កាបូនវិលជុំ (Cyclic carbon offsetting) | កាបូនដែលស្រូបយកដោយដំណាំ ឬវាលស្មៅ (តាមរយៈរស្មីសំយោគ) គួរតែត្រូវបានកត់ត្រាជាឥណទាន (Credit) ដើម្បីទូទាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នសរុបរបស់កសិដ្ឋាន ជៀសវាងការគណនាតែផ្នែកដែលបញ្ចេញ។ | កសិដ្ឋានមួយដែលផលិតស្រូវសាលីបាន 116 តោន អាចស្រូបកាបូនពីបរិយាកាសបានប្រមាណ 43.3 តោន ដែលស្មើនឹង 16% នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបរបស់កសិដ្ឋាននោះ។ |
| ឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (Land Use Change impacts) | ការបំប្លែងវាលស្មៅ ឬព្រៃឈើទៅជាដីកសិកម្ម ធ្វើឲ្យបាត់បង់កាបូនក្នុងដីក្នុងអត្រាមួយលឿនជាងការស្តារកាបូននោះត្រឡប់មកវិញតាមរយៈការដាំដុះស្តារព្រៃ ឬវាលស្មៅ។ | តាមការប៉ាន់ស្មានរយៈពេល 60 ឆ្នាំ ការបំប្លែងវាលស្មៅទៅជាដីដាំដុះធ្វើឲ្យបាត់បង់កាបូនរហូតដល់ 230 kt CO2 eq ក្នុងមួយហិកតា ចំណែកឯការបំប្លែងពីដីដាំដុះទៅជាវាលស្មៅវិញ ទទួលបានកាបូនមកវិញត្រឹមតែ 120 kt CO2 eq ប៉ុណ្ណោះ។ |
| តួនាទីរបស់ព្រៃឈើក្នុងកសិដ្ឋាន (Farm woodland contribution) | ការធ្វើសមាហរណកម្មដើមឈើទៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិដ្ឋាន (Agroforestry) ឬការរក្សាទុកព្រៃឈើក្នុងព្រំដែនកសិដ្ឋាន អាចជួយកាត់បន្ថយស្នាមជើងកាបូន (Carbon footprint) យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | ទិន្នន័យពីកសិដ្ឋានចម្រុះចំនួន ៧ បង្ហាញថា កសិដ្ឋានដែលមានផ្ទៃដីព្រៃឈើចន្លោះពី 0.2% ទៅ 18% អាចទូទាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបរបស់ខ្លួនបានពី 5% ទៅ 113%។ |
ដើម្បីធានាបាននូវការវាយតម្លៃអាកាសធាតុប្រកបដោយយុត្តិធម៌ និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗសម្រាប់ភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងការគណនាស្នាមជើងកាបូន៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | គួរប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគណនាដែលមានព្រំដែនកម្រិតកសិដ្ឋាន (Farm-gate boundaries) ជំនួសឲ្យទិន្នន័យមធ្យមភាគថ្នាក់ជាតិ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឲ្យកសិករមានភាពម្ចាស់ការលើអ្វីដែលពួកគេអាចគ្រប់គ្រងបានផ្ទាល់។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | អ្នកគ្រប់គ្រងកសិដ្ឋានគួរតែរៀបចំរបាយការណ៍ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់របស់ខ្លួន ដោយរួមបញ្ចូលការកត់ត្រាទុកនូវកាបូនវិលជុំ (Cyclic carbon) និងបរិមាណកាបូនដែលរក្សាទុកក្នុងដី និងព្រៃឈើកសិដ្ឋាន។ | មធ្យម (Medium) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវបែងចែកឲ្យដាច់រវាងការបញ្ចេញឧស្ម័នដោយសារប្រតិបត្តិការគ្រប់គ្រងបច្ចុប្បន្ន និងការបញ្ចេញដោយសារគោលនយោបាយបំប្លែងដីធ្លីកាលពីអតីតកាល ដើម្បីកុំឲ្យពិន័យកសិករខុសការពិត។ | ខ្ពស់ (High) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (NGOs & Research Institutions) | គួរសិក្សាផ្តោតលើជម្រើសនៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលមានតម្លៃសមរម្យ (Cost-effective) ដោយប្រកាន់យកវិធីសាស្ត្ររួម (Holistic approach) ដែលគិតគូរដល់សន្តិសុខស្បៀងជាតិ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលវិស័យកសិកម្មជាឆ្អឹងខ្នងនៃសេដ្ឋកិច្ច និងជាប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដ៏ធំមួយ។ ការយល់ដឹងអំពីរបៀបគណនាឧស្ម័នក្នុងកម្រិតកសិដ្ឋាន នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មឆ្លាតវៃ ទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុ (Climate Finance) និងអនុវត្តការប្តេជ្ញាចិត្តថ្នាក់ជាតិ (NDC) របស់ខ្លួនឲ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ការបំពាក់បំប៉នកសិករ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធនូវចំណេះដឹង និងឧបករណ៍គណនាកាបូនកម្រិតកសិដ្ឋាន មិនត្រឹមតែជួយកម្ពុជាចូលរួមកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយបង្កើនតម្លៃ និងឧត្តមភាពប្រកួតប្រជែងសម្រាប់កសិផលកម្ពុជានៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) | ជាស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិដែលបង្កើតគោលការណ៍ណែនាំ និងវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារសម្រាប់វាស់វែងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ថ្នាក់ជាតិ ដែលរបាយការណ៍នេះបានស្នើឱ្យសម្របតាមទិន្នន័យជាក់ស្តែងដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងកម្រិតកសិដ្ឋាន។ | ដូចជាក្រុមគ្រូពេទ្យពិភពលោកដែលចេញសៀវភៅណែនាំពីរបៀបពិនិត្យសុខភាព (ការបញ្ចេញឧស្ម័ន) សម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗអនុវត្តតាម។ |
| Global Warming Potential (GWP) | សន្ទស្សន៍ដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការកម្ដៅបរិយាកាសរបស់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នីមួយៗ (ដូចជាមេតាន ឬនីត្រាតអុកស៊ីត) ធៀបទៅនឹងកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ (ជាទូទៅ១០០ឆ្នាំ) ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើរបាយការណ៍រួម។ | រង្វាស់សម្រាប់ប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលឧស្ម័ន ដូចជាការប្តូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ (ឧស្ម័នផ្សេងៗ) មកជាលុយដុល្លារតែមួយ (CO2) ដើម្បីងាយស្រួលគិតលេខ។ |
| Farm-gate boundary | វិធីសាស្ត្រគណនាស្នាមជើងកាបូនដែលកំណត់វិសាលភាពត្រឹមតែសកម្មភាព និងការបញ្ចេញឧស្ម័នណាដែលកើតឡើងក្នុងព្រំដែនកសិដ្ឋាន ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់អ្នកកសិកម្ម ដោយមិនបូកបញ្ចូលការបញ្ចេញពីការផលិតជីនៅរោងចក្រ ឬការដឹកជញ្ជូនបន្ត។ | ដូចជាការបង់ថ្លៃទឹកភ្លើងតែលើអ្វីដែលយើងប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះរបស់យើងផ្ទាល់ ដោយមិនខ្វល់ពីអ្វីដែលកើតឡើងនៅខាងក្រៅរបងផ្ទះ។ |
| Cyclic carbon | កាបូនដែលស្រូបដោយរុក្ខជាតិ ឬដំណាំពីបរិយាកាស រួចបញ្ចេញមកវិញតាមរយៈការដកដង្ហើមរបស់សត្វ ឬការរលួយ។ ក្នុងគោលនយោបាយកសិកម្ម ការរាប់បញ្ចូលកាបូននេះអាចជួយជាឥណទានទូទាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នសរុបរបស់កសិដ្ឋាន។ | ដូចជាលុយដែលអ្នករកបាន (ស្រូបកាបូន) ហើយចាយទៅវិញ (បញ្ចេញកាបូន) វិលជុំនៅក្នុងគណនីធនាគារផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកដោយមិនមែនជាបំណុលថ្មី។ |
| Embedded carbon | បរិមាណកាបូនដែលត្រូវបានស្រូបយក និងរក្សាទុកនៅក្នុងផលិតផលកសិកម្ម (ដូចជា សាច់ ទឹកដោះគោ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ) ដែលត្រូវបាននាំចេញទៅលក់នៅក្រៅកសិដ្ឋាន ដែលទាមទារឱ្យមានការព្រមព្រៀងថាតើអ្នកណា (កសិករ ឬអ្នកទិញ) ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើគណនីកាបូននេះ។ | ដូចជាការគិតបញ្ចូលថ្លៃដើមពលកម្ម និងវត្ថុធាតុដើមទាំងអស់ដែលបង្កប់នៅក្នុងអាវមួយដែលអ្នកបានទិញ។ |
| Land Use Change | ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីពីទម្រង់មួយទៅទម្រង់មួយទៀត ឧទាហរណ៍ពីព្រៃឈើ ឬវាលស្មៅទៅជាដីបង្កបង្កើនផល ដែលសកម្មភាពនេះបណ្តាលឱ្យមានការបញ្ចេញកាបូនពីដីយ៉ាងច្រើន និងមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែងដល់គោលដៅកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការវាយកម្ទេចឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញ (ដីព្រៃស្តុកកាបូន) ដើម្បីសាងសង់រោងចក្រ ដែលធ្វើឱ្យទំនិញ (កាបូន) រាយប៉ាយចេញមកក្រៅ។ |
| Soil carbon | បរិមាណកាបូនដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងដីតាមរយៈការរលួយនៃរុក្ខជាតិ និងឫស ដែលការអនុវត្តកសិកម្មល្អអាចជួយបង្កើនបរិមាណនេះ ដើម្បីកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងបរិយាកាស និងបង្កើនគុណភាពដីកសិកម្ម។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំដែលយើងយកទៅផ្ញើលាក់ទុកក្នុងធនាគារក្រោមដី ដើម្បីកុំឱ្យវាហើររាយប៉ាយនៅខាងក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
