បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular Economy) នៅក្នុងឧស្សាហកម្មប្លាស្ទិកនៅប្រទេសវៀតណាម ដែលជាវិស័យមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការបង្កការបំពុលបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរដើម្បីវាយតម្លៃក្រុមហ៊ុនផលិតនិងកែច្នៃប្លាស្ទិក ដោយផ្អែកលើការអនុវត្តចំនួន៤០ ក្នុងសកម្មភាពទាំង៦ នៃក្របខ័ណ្ឌវិភាគ ReSOLVE។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Optimize (ReSOLVE Framework) សកម្មភាព 'Optimize' (ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនផលិតកម្ម ជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើម កាត់បន្ថយការខាតបង់ធនធាន និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម។ | ភាគច្រើនផ្តោតលើផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួនជាជាងគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពរួម ហើយការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់អតិថិជននៅមានកម្រិត។ | ទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់ជាងគេគឺ ៣,៥ លើ ១០ ដោយមានការអនុវត្តច្រើនលើការប្រើប្រាស់ទឹកវិលជុំ។ |
| Loop (ReSOLVE Framework) សកម្មភាព 'Loop' (ការកែច្នៃវិលជុំ) |
ជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើវត្ថុធាតុដើមថ្មី និងលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់សម្ភារៈនិងផលិតផលកែច្នៃ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកឡើងវិញ)។ | ការរចនាផលិតផលដោយគិតគូរដល់ការកែច្នៃឡើងវិញនៅតែកម្រិតទាបនៅឡើយ ហើយបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃនៅមានកម្រិត។ | ទទួលបានពិន្ទុ ៣,៤ លើ ១០ ដែលត្រូវបានជំរុញដោយគោលដៅសន្សំសំចៃវត្ថុធាតុដើម។ |
| Share (ReSOLVE Framework) សកម្មភាព 'Share' (ការចែករំលែក) |
អាចជួយកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយតាមរយៈការប្រើប្រាស់រួមគ្នានូវធនធាន សម្ភារៈ និងឧបករណ៍រវាងអង្គភាពផ្សេងៗ។ | ពិបាកអនុវត្តខ្លាំងដោយសារបរិយាកាសប្រកួតប្រជែង កង្វះទំនុកចិត្តរវាងសហគ្រាស និងកិច្ចសន្យាអតិថិជន។ | ទទួលបានពិន្ទុទាបបំផុតត្រឹមតែ ១,៩ លើ ១០ ប៉ុណ្ណោះ ដែលបង្ហាញពីកង្វះការយកចិត្តទុកដាក់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកលើការស្ទង់មតិ ដូច្នេះការចំណាយចម្បងគឺលើពេលវេលាប្រមូលទិន្នន័យ ចំណែកឯការអនុវត្តជាក់ស្តែងទាមទារដើមទុនហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើសហគ្រាសផលិត និងកែច្នៃប្លាស្ទិកដែលភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅភាគខាងត្បូងនិងខាងជើង។ ដោយសារវៀតណាមមានឧស្សាហកម្មប្លាស្ទិកខ្នាតធំជាងកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសហគ្រាសធុនមធ្យមនិងធំច្រើន ប៉ុន្តែបញ្ហានៃការយកអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាធំជាងបរិស្ថាន គឺជារឿងដែលស្រដៀងគ្នានឹងបរិបទកម្ពុជា។
ក្របខ័ណ្ឌ ReSOLVE និងរបកគំហើញពីការសិក្សានេះ អាចយកមកអនុវត្តជាគំរូដ៏ល្អដើម្បីវាយតម្លៃ និងកែលម្អវិស័យគ្រប់គ្រងសំណល់ឧស្សាហកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការជំរុញសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនៅកម្ពុជានឹងទទួលបានជោគជ័យ ប្រសិនបើគម្រោងនោះអាចបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុជាក់ស្តែងដល់ម្ចាស់អាជីវកម្ម ព្រមជាមួយនឹងការគាំទ្របច្ចេកទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| ReSOLVE Framework | ជាក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃមួយបង្កើតឡើងដោយមូលនិធិ Ellen MacArthur ដែលមាន៦សកម្មភាព (Regenerate, Share, Optimize, Loop, Virtualize, Exchange) ដើម្បីជួយសហគ្រាសក្នុងការតម្រង់ទិស និងផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចឯកទិស (យក-ប្រើ-បោះចោល) ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ។ | ដូចជាបញ្ជីត្រួតពិនិត្យសុខភាព (Checklist) ចំនួន៦ចំណុច ដែលអ្នកជំនាញប្រើដើម្បីពិនិត្យថាតើរោងចក្រមួយចេះកែច្នៃ និងសន្សំសំចៃធនធានបានកម្រិតណា។ |
| Circular Economy | ជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយសំណល់ និងការប្រើប្រាស់ធនធានឱ្យអស់សក្តានុពលតាមរយៈការកែច្នៃ ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងការជួសជុល ដើម្បីរក្សាតម្លៃផលិតផល និងវត្ថុធាតុដើមនៅក្នុងវដ្តសេដ្ឋកិច្ចឱ្យបានយូរតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ | ដូចជាការប្រមូលយកដបទឹកសុទ្ធចាស់ៗ ទៅកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះសម្រាប់ដេរខោអាវ ជាជាងការបោះវាចោលទៅក្នុងគំនរសំរាម។ |
| Linear Economy | ជាទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណីដែលដំណើរការតាមគំរូ "ទាញយក-ផលិត-ប្រើប្រាស់-បោះចោល" (Take-Make-Dispose) ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខ្ជះខ្ជាយធនធានធម្មជាតិ និងបង្កើតសំណល់យ៉ាងច្រើនទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការទិញទូរស័ព្ទថ្មីមកប្រើប្រាស់ ហើយពេលខូចក៏បោះវាចូលធុងសំរាមភ្លាមៗ ដោយមិនបានយកទៅជួសជុល ឬដកយកគ្រឿងបន្លាស់មកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ។ |
| Upstream / Downstream | នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់តម្លៃនៃឧស្សាហកម្ម Upstream (ផ្នែកខាងលើ) សំដៅលើសកម្មភាពចម្រាញ់ និងបង្កើតវត្ថុធាតុដើម (ឧ. ចម្រាញ់ប្រេងទៅជាគ្រាប់ប្លាស្ទិក) ចំណែកឯ Downstream (ផ្នែកខាងក្រោម) សំដៅលើការយកវត្ថុធាតុដើមនោះមកកែច្នៃផលិតជាផលិតផលសម្រេចសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ (ឧ. ផលិតថង់ប្លាស្ទិក)។ | Upstream ដូចជាអ្នកដាំស្រូវ និងអ្នកកិនស្រូវ រីឯ Downstream ដូចជាអ្នកយកអង្ករនោះទៅធ្វើជានំបញ្ចុកដើម្បីលក់ឱ្យអ្នកហូប។ |
| Optimize | នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ ReSOLVE វាគឺជាសកម្មភាពនៃការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម កាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយធនធាន (ដូចជាទឹក និងថាមពល) និងការកាត់បន្ថយសំណល់នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម ដោយមិនចាំបាច់ផ្លាស់ប្តូរការរចនាផលិតផលនោះទេ។ | ដូចជាការកែសម្រួលម៉ាស៊ីនត្រជាក់រោងចក្រឱ្យស៊ីភ្លើងតិចជាងមុន ប៉ុន្តែនៅតែផ្តល់ភាពត្រជាក់បានល្អដដែល។ |
| Loop | ជាសកម្មភាពនៃការរក្សាផលិតផល និងសម្ភារៈឱ្យវិលជុំនៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបន្តទៀត តាមរយៈការកែច្នៃ (Recycling) ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ (Reuse) និងការផលិតឡើងវិញ (Remanufacturing) ដើម្បីកាត់បន្ថយតម្រូវការទាញយកវត្ថុធាតុដើមថ្មីៗ។ | ដូចជាការប្រមូលសំបកកំប៉ុងទឹកក្រូចចាស់ៗ យកទៅរំលាយធ្វើជាសំបកកំប៉ុងថ្មីវិលចុះវិលឡើងមិនចេះចប់។ |
| Virtualize | ការផ្លាស់ប្តូរការផ្តល់សេវាកម្ម ឬការប្រើប្រាស់សម្ភារៈពីរូបវន្ត (Physical) ទៅជាទម្រង់ឌីជីថល (Digital) ឬអនឡាញ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ និងសម្ភារៈក្នុងការិយាល័យ។ | ដូចជាការស្តាប់ចម្រៀងតាម YouTube ឬ Spotify ជាជាងការទិញថាស CD ជ័រមកចាក់ស្តាប់។ |
| Reverse Logistics | ដំណើរការគ្រប់គ្រងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់បញ្ច្រាស ដែលផ្តោតលើការប្រមូលយកផលិតផលដែលខូច ឬប្រើប្រាស់រួចពីអតិថិជន ត្រលប់មករោងចក្រវិញដើម្បីធ្វើការជួសជុល ឬកែច្នៃយកវត្ថុធាតុដើម។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនលក់ទូរទឹកកក យល់ព្រមទៅដឹកយកទូរទឹកកកចាស់ៗពីផ្ទះអ្នកទិញត្រលប់មករោងចក្រវិញ នៅពេលអ្នកទិញនោះទិញទូរទឹកកកថ្មី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
