បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះលើកឡើងពីប្រវត្តិ ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ (ច្បាប់ស្តីពីរុក្ខជាតិឆ្នាំ១៩៩២) និងយន្តការអនុវត្តសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនៃប្រភេទរុក្ខជាតិជិតផុតពូជនៅក្នុងប្រទេសថៃ ក្រោមអនុសញ្ញា CITES។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះរៀបរាប់ពីការវិភាគលើគោលការណ៍ច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ និងវិធានការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការអភិរក្សរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pre-1992 General Flora Regulation ការគ្រប់គ្រងរុក្ខជាតិទូទៅមុនឆ្នាំ១៩៩២ (គ្មានច្បាប់ CITES ជាក់លាក់) |
មានភាពសាមញ្ញក្នុងការអនុវត្ត និងមិនទាមទារការបង្កើតស្ថាប័នថ្មីច្រើន ឬនីតិវិធីស្មុគស្មាញ។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបញ្ឈប់ការជួញដូររុក្ខជាតិជិតផុតពូជ ដែលធ្វើឱ្យគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍ CITES គំរាមហាមឃាត់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសថៃ។ | ខ្វះមូលដ្ឋានច្បាប់ក្នុងការរឹបអូស ឬផ្តន្ទាទោសអ្នករត់ពន្ធរុក្ខជាតិអភិរក្ស។ |
| Post-1992 Plant Act (CITES Implementation) ការអនុវត្តច្បាប់ស្តីពីរុក្ខជាតិឆ្នាំ១៩៩២ (ការអនុលោមតាម CITES) |
មានយន្តការច្បាប់ច្បាស់លាស់ មានការបង្កើតអាជ្ញាធរគ្រប់គ្រង និងអាចផ្តន្ទាទោសជនល្មើសបានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ | ទាមទារធនធានមនុស្សច្រើន ការបណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីជំនាញ និងការសម្របសម្រួលខ្ពស់រវាងក្រសួងកសិកម្ម គយ និងប៉ូលីស។ | អាចចាប់ខ្លួន ផាកពិន័យ និងរឹបអូសការរត់ពន្ធរុក្ខជាតិកម្រ (ដូចជា Paphiopedilum ចំនួន ៧៦២ ដើម) បានជោគជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិ CITES នេះទាមទារការវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើធនធានស្ថាប័ន មន្ត្រីជំនាញ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរក្រសួងដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើបរិបទច្បាប់ និងការអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដោយមិនមានការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិធំដុំនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីសារៈសំខាន់នៃការមានច្បាប់ជាតិរឹងមាំដើម្បីគាំទ្រអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានព្រំដែនជាប់ថៃ និងប្រឈមនឹងការលួចជួញដូររុក្ខជាតិព្រៃស្រដៀងគ្នា បទពិសោធន៍នេះមានតម្លៃណាស់ក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយ។
គំរូនៃការរៀបចំស្ថាប័ន និងការអនុវត្តច្បាប់ CITES របស់ប្រទេសថៃនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុម័ត និងអនុវត្តយន្តការច្បាប់ស្រដៀងគ្នានេះ នឹងជួយកម្ពុជាទប់ស្កាត់ការជួញដូររុក្ខជាតិកម្រខុសច្បាប់ ព្រមទាំងបញ្ចៀសទណ្ឌកម្មពាណិជ្ជកម្មពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CITES (អនុសញ្ញាស្តីពីពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនៃប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិព្រៃដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់) | កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសនានាចូលរួម និងសហការគ្នាដើម្បីត្រួតពិនិត្យ និងគ្រប់គ្រងការទិញលក់សត្វ ឬរុក្ខជាតិព្រៃឆ្លងដែន ដើម្បីធានាថាសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មទាំងនេះមិនធ្វើឱ្យពួកវាប្រឈមនឹងការផុតពូជ។ | ដូចជាច្បាប់ចរាចរណ៍អន្តរជាតិមួយដែលជួយការពារសត្វនិងរុក្ខជាតិកម្រមិនឱ្យត្រូវគេចាប់លក់រហូតដល់ផុតពូជ។ |
| Conserved plant (រុក្ខជាតិអភិរក្ស) | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីក្នុងឧបសម្ព័ន្ធនៃអនុសញ្ញា CITES និងត្រូវបានការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយច្បាប់ជាតិ ដែលតម្រូវឱ្យមានការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការមុននឹងអាចធ្វើការដាំដុះ នាំចូល នាំចេញ ឬដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់បាន។ | ដូចជារបស់កេរ្តិ៍ដំណែលគ្រួសារដែលត្រូវមានការអនុញ្ញាតពីចាស់ទុំទើបអាចយកទៅលក់ ឬឱ្យគេបាន។ |
| Management Authority (អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រង) | ស្ថាប័នរដ្ឋដែលត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យមានអំណាច និងភារកិច្ចរដ្ឋបាលក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ព្រមទាំងពិនិត្យ និងចេញលិខិតអនុញ្ញាត ឬវិញ្ញាបនបត្រសម្រាប់ការនាំចូល នាំចេញ ឬឆ្លងកាត់ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង។ | ដូចជាការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយដែលមានសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យ និងចេញច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកបើកបរយានយន្តអញ្ចឹងដែរ។ |
| Scientific Authority (អាជ្ញាធរវិទ្យាសាស្ត្រ) | ក្រុមអ្នកជំនាញ ឬអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឯករាជ្យដែលសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងផ្តល់ដំបូន្មានបច្ចេកទេសដល់អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងថា តើការអនុញ្ញាតឱ្យនាំចេញរុក្ខជាតិណាមួយនឹងជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ការរស់រានមានជីវិតរបស់ប្រភេទនោះនៅក្នុងធម្មជាតិដែរឬទេ។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យជំនាញដែលផ្តល់យោបល់ថាតើអ្នកជំងឺគួរតែប្រើថ្នាំនេះឬអត់ មុនពេលឱសថស្ថានលក់ឱ្យ។ |
| Artificial propagation (ការបន្តពូជដោយសិប្បនិម្មិត) | ការបន្តពូជ ឬបណ្តុះរុក្ខជាតិដោយមនុស្សនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលគ្រប់គ្រងបាន (ដូចជាថ្នាលបណ្តុះកូនឈើ) មិនមែនជាការដកហូត ឬប្រមូលដោយផ្ទាល់ពីធម្មជាតិក្នុងព្រៃនោះទេ ដែលវិធីនេះជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធលើរុក្ខជាតិព្រៃ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងស្រះនៅផ្ទះ ដើម្បីយកទៅលក់ ជាជាងការទៅបន្តប្រមាញ់ចាប់ត្រីកម្រពីក្នុងទន្លេធម្មជាតិ។ |
| Plant Quarantine Station (ស្ថានីយចត្តាឡីស័ករុក្ខជាតិ) | ទីតាំងត្រួតពិនិត្យផ្លូវការនៅតាមព្រំដែន ឬព្រលានយន្តហោះ ដែលមន្ត្រីជំនាញធ្វើការត្រួតពិនិត្យរុក្ខជាតិនាំចូល ឬនាំចេញ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការឆ្លងសត្វល្អិតចង្រៃ ឬជំងឺ និងទប់ស្កាត់ការរត់ពន្ធរុក្ខជាតិខុសច្បាប់។ | ដូចជាកន្លែងឆែកសន្តិសុខនៅព្រលានយន្តហោះ ដែលមន្ត្រីស្កេនវ៉ាលីដើម្បីរកមើលរបស់ហាមឃាត់ និងទប់ស្កាត់ការរត់ពន្ធ។ |
| Appendices (ឧបសម្ព័ន្ធនៃ CITES) | បញ្ជីចំណាត់ថ្នាក់នៃប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិដែលបែងចែកជាបីកម្រិត (I, II, III) ទៅតាមកម្រិតនៃការគំរាមកំហែងដល់ការរស់រានមានជីវិត ដែលឧបសម្ព័ន្ធ I គឺហាមឃាត់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មទាំងស្រុង លើកលែងតែសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធភ្លើងស្តុបចរាចរណ៍ (ក្រហម លឿង បៃតង) ដើម្បីប្រាប់ពីកម្រិតគ្រោះថ្នាក់ និងបម្រាមលើការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
