បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តិកម្មទឹកកខ្វក់ដែលមិនទាន់បានបញ្ចូលបច្ចេកវិទ្យាទាញយកថាមពលមកវិញ ដោយធ្វើការវាយតម្លៃលើលទ្ធភាពនៃការបង្កើតអគ្គិសនីពីទឹកកខ្វក់ក្នុងអន្តេវាសិកដ្ឋាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ប្រភេទបាច់ (Batch experiment) នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានខ្យល់អុកស៊ីសែន ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកោសិកាឥន្ធនៈមីក្រុប (Microbial fuel cell - MFC) ដែលមានពីរថត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| CT0 - Control (No addition of microbe) ការពិសោធន៍ត្រួតពិនិត្យ (មិនបន្ថែមបាក់តេរី) |
ងាយស្រួលរៀបចំ និងមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការបណ្តុះមេរោគ។ | មិនអាចបង្កើតថាមពលអគ្គិសនីបាន និងមានប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការកម្ចាត់សារធាតុសរីរាង្គពុលនៅក្នុងទឹកកខ្វក់។ | តង់ស្យុងអគ្គិសនីធ្លាក់ចុះជិតសូន្យ ហើយអាចកម្ចាត់កម្រិត BOD5 បានត្រឹមតែ ៣៤% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| CT1 - 1.0% (v/v) Bacillus subtilis ការបន្ថែមបាក់តេរី Bacillus subtilis កម្រិត ១,០% |
អាចបង្កើតថាមពលអគ្គិសនីបានមួយផ្នែក និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបន្សុតទឹកកខ្វក់បានប្រសើរជាងមុន។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ (ប្រហែល ៣០ ទៅ ៥៤ ម៉ោង) ទើបប្រព័ន្ធចាប់ផ្តើមផលិតតង់ស្យុងអគ្គិសនីបាន។ | ផលិតតង់ស្យុងអតិបរមា ០,៤៤ វ៉ុល នៅម៉ោងទី ៧៨ និងកម្ចាត់កម្រិត BOD5 បាន ៤៩%។ |
| CT2 - 1.5% (v/v) Bacillus subtilis ការបន្ថែមបាក់តេរី Bacillus subtilis កម្រិត ១,៥% |
ចាប់ផ្តើមផលិតថាមពលអគ្គិសនីបានលឿន (ត្រឹម ៦ ម៉ោង) រក្សាតង់ស្យុងបានយូរ និងមានប្រសិទ្ធភាពកម្ចាត់មេរោគខ្ពស់បំផុត។ | ត្រូវការបរិមាណបាក់តេរីច្រើនជាងមុន ដែលអាចទាមទារការចំណាយពេលនិងធនធានបណ្តុះបន្ថែមបន្តិចបន្តួច។ | រក្សាតង់ស្យុងចន្លោះ ០,៣ ទៅ ០,៤៥ វ៉ុល ក្នុងរយៈពេល ១៦៨ ម៉ោង និងកម្ចាត់កម្រិត BOD5 បាន ៥៦% ព្រមទាំង COD បាន ៦៣%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការរៀបចំប្រព័ន្ធកោសិកាឥន្ធនៈមីក្រុប (MFC) នេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់បណ្តុះបាក់តេរី ដែលមានតម្លៃសមរម្យសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវខ្នាតតូច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទឹកកខ្វក់ពីអន្តេវាសិកដ្ឋាននៃសាកលវិទ្យាល័យមួយនៅជាយក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដែលមាននិស្សិតស្នាក់នៅប្រមាណ ១០,០០០ នាក់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខណៈនៃទឹកកខ្វក់ក្នុងទីក្រុង និងរបៀបរស់នៅតាមអន្តេវាសិកដ្ឋាន ឬផ្ទះជួលក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍មានភាពស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឲ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
បច្ចេកវិទ្យាកោសិកាឥន្ធនៈមីក្រុប (MFC) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការបន្សុតទឹកកខ្វក់ស្របពេលជាមួយការទាញយកថាមពលអគ្គិសនីមកវិញ។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យានេះមិនទាន់អាចផលិតអគ្គិសនីទ្រង់ទ្រាយធំបាននៅឡើយទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាជំហានដំបូងដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការកាត់បន្ថយការបំពុលទឹក និងលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវថាមពលកកើតឡើងវិញប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Microbial fuel cell (កោសិកាឥន្ធនៈមីក្រុប) | ប្រព័ន្ធជីវអគ្គិសនីគីមីដែលប្រើប្រាស់បាក់តេរីដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹកកខ្វក់ ហើយបញ្ចេញអេឡិចត្រុង (e-) និងប្រូតុង (H+) ដើម្បីបង្កើតជាថាមពលអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់។ | ដូចជារោងចក្រអគ្គិសនីខ្នាតតូចមួយ ដែលប្រើប្រាស់មេរោគឱ្យស៊ីកាកសំណល់ក្នុងទឹក ដើម្បីបង្កើតជាចរន្តភ្លើង។ |
| Biochemical oxygen demand / BOD5 (តម្រូវការអុកស៊ីសែនជីវគីមី) | រង្វាស់នៃបរិមាណអុកស៊ីសែនដែលបាក់តេរីត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹកក្នុងរយៈពេល ៥ ថ្ងៃ។ វាជួយបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃការបំពុលសរីរាង្គនៅក្នុងទឹកដែលមេរោគអាចរំលាយបាន។ | ដូចជារង្វាស់ដែលប្រាប់យើងថា តើអតិសុខុមប្រាណត្រូវហូបខ្យល់ (អុកស៊ីសែន) ប៉ុន្មានទើបអាចស៊ីសំរាមក្នុងទឹកបានអស់។ |
| Chemical oxygen demand / COD (តម្រូវការអុកស៊ីសែនគីមី) | រង្វាស់សរុបនៃបរិមាណអុកស៊ីសែនដែលចាំបាច់សម្រាប់ធ្វើអុកស៊ីតកម្មសារធាតុគីមីទាំងអស់ (ទាំងសរីរាង្គ និងអសរីរាង្គ) នៅក្នុងទឹក។ កម្រិត COD ខ្ពស់បង្ហាញថាទឹកនោះមានកម្រិតបំពុល ឬជាតិពុលច្រើន។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតកខ្វក់សរុបនៅក្នុងទឹក ដែលបូកបញ្ចូលទាំងសំណល់ដែលមេរោគស៊ីបាន និងសំណល់រឹងរូសដែលមេរោគស៊ីមិនបាន។ |
| Bacillus subtilis (បាក់តេរី Bacillus subtilis) | ជាប្រភេទបាក់តេរីក្រាមវិជ្ជមាន (Gram-positive) ដែលអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន និងអាចបង្កើតជាស្រទាប់ជីវសាស្ត្រ (Biofilm) នៅក្នុងកោសិកាឥន្ធនៈមីក្រុប ដែលជួយជំរុញការផលិតអគ្គិសនីបានយូរ និងមានស្ថិរភាព។ | ដូចជាកម្មករជំនាញម្នាក់ដែលពូកែរស់ក្នុងទឹកស្អុយ ហើយពូកែស៊ីកាកសំណល់បញ្ចេញជាថាមពលអគ្គិសនីមកវិញយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Salt bridge (ស្ពានអំបិល) | បំពង់ដែលផ្ទុកសូលុយស្យុងអំបិល (ដូចជា KCl) ដែលភ្ជាប់រវាងថតអាណូត និងកាតូតក្នុងប្រព័ន្ធកោសិកា ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យប្រូតុង (H+) ឬអ៊ីយ៉ុងធ្វើចលនាឆ្លងកាត់ ដែលជួយរក្សាតុល្យភាពបន្ទុកអគ្គិសនីក្នុងប្រព័ន្ធ។ | ដូចជាស្ពានចម្លងផ្លូវមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យតែភាគល្អិតតូចៗ (អ៊ីយ៉ុង) ដើរឆ្លងកាត់ ដើម្បីឱ្យចរន្តអគ្គិសនីអាចរត់បានមួយជុំពេញ។ |
| Bio-electrochemical systems (ប្រព័ន្ធជីវអគ្គិសនីគីមី) | ជាប្រព័ន្ធដែលរួមបញ្ចូលសកម្មភាពជីវសាស្ត្ររបស់អតិសុខុមប្រាណ ជាមួយនឹងប្រតិកម្មគីមីនៅលើអេឡិចត្រូត ដើម្បីបំប្លែងថាមពលគីមីដែលមានក្នុងសារធាតុសរីរាង្គ ទៅជាថាមពលអគ្គិសនី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកូនកាត់ដែលយកកម្លាំងពលកម្មរបស់មេរោគ មកបូកបញ្ចូលជាមួយប្រតិកម្មគីមីដើម្បីផលិតភ្លើង។ |
| Electron mediators (ភ្នាក់ងារចម្លងអេឡិចត្រុង) | សារធាតុគីមីដែលជួយសម្រួលដល់ការផ្ទេរអេឡិចត្រុងពីកោសិកាបាក់តេរី ទៅកាន់អេឡិចត្រូត (អាណូត) ក្នុងប្រព័ន្ធកោសិកាឥន្ធនៈមីក្រុប ដើម្បីជួយបង្កើនដង់ស៊ីតេចរន្ត និងទិន្នផលថាមពល។ | ដូចជាអ្នករត់សំបុត្រដែលជួយយកថាមពល (អេឡិចត្រុង) ពីមេរោគទៅប្រគល់ឱ្យឧបករណ៍ផ្ទុកភ្លើងបានលឿនជាងការឱ្យមេរោគយកទៅដោយផ្ទាល់។ |
| Coliform (បាក់តេរីកូលីហ្វម) | ក្រុមបាក់តេរីដែលតែងតែមានវត្តមាននៅក្នុងបរិស្ថាន និងក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារឬលាមកសត្វឈាមក្តៅ។ វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសូចនាករ (Indicator) សម្រាប់វាស់ស្ទង់គុណភាពទឹក ដើម្បីដឹងថាទឹកនោះមានការបំពុលដោយលាមកឬអត់។ | ដូចជាសញ្ញាប្រកាសអាសន្នដែលប្រាប់យើងថា ទឹកនោះមានលាយឡំជាមួយនឹងលាមក និងអាចមានមេរោគបង្កជំងឺផ្សេងៗទៀតបង្កប់នៅទីនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
